Chùa Bình Thủy

Chùa Bình Thủy, với tên chữ là Long Tuyền Cổ Miếu, là một ngôi đình cổ tại Thành phố Cần Thơ. Công trình này mang giá trị nghệ thuật kiến trúc truyền thống của người Việt ở thời kỳ mở mang miền Tây Nam Bộ.

Địa chỉ

Chùa Bình Thủy nằm ở phường Bình Thủy, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ. Đình được bao quanh bởi hàng rào tứ giác: Mặt Bắc cách bờ sông Hậu khoảng 200 m, mặt Đông giáp con rạch Bình Thủy, và mặt Nam tiếp giáp đường Lê Hồng Phong. Từ trung tâm thành phố Cần Thơ, di chuyển qua đường Nguyễn Trãi, Cách mạng Tháng Tám và Lê Hồng Phong 5 km là đến đình Bình Thủy.

Ý nghĩa tên gọi của đình

Chùa được xây dựng vào năm Giáp Thìn (1844), ban đầu thờ Thành hoàng của làng Bình Hưng, tổng Định Thới, huyện Vĩnh Định, phủ Ba Xuyên, tỉnh An Giang.

Năm 1852, Tuần phủ Huỳnh Mẫn Đạt gặp bão khi đi tuần trên hải thuyền, may mắn tránh được tại cửa rạch Bình Hưng. Để cảm tạ, ông tổ chức tiệc mừng và đổi tên rạch và khu vực thành 'Bình Thủy'. Ông cũng đã tâu lên vua Tự Đức xin sắc phong cho thần Thành hoàng làng, từ đó làng được đổi tên thành Bình Thủy, và đình được gọi là đình Bình Thủy.

Vào đầu thế kỷ 20 (khoảng năm 1908), làng Bình Thủy được đổi tên thành làng Long Tuyền do rạch Bình Thủy có hình dạng như con rồng. Do đó, người dân còn gọi là đình thần Long Tuyền hoặc Long Tuyền Cổ Miếu.

Hiện tại, xã Long Tuyền được chia thành 3 đơn vị hành chính: phường Bình Thủy, phường An Thới và xã Long Tuyền, và đình nằm trong phường Bình Thủy. Vì thế, đình Long Tuyền được trả lại tên gốc là đình Bình Thủy và cái tên này vẫn được sử dụng đến ngày nay.

Lịch sử xây dựng đình

Giai đoạn đầu (năm 1844)

Vào năm Giáp Thìn (1844), do bão lũ dữ dội tấn công làng Long Tuyền, làm hư hại nhà cửa và ruộng vườn, gây đói rét cho người dân. Sau thiên tai, khi dân cư quay trở lại và đông đúc hơn, họ xây dựng ngôi đình bằng tre gỗ và lợp lá tại khu vực rạch Bình Thủy, với mong muốn cầu nguyện thần linh phù hộ cho mưa thuận gió hòa, giúp bà con yên ổn.

Giai đoạn thứ hai (năm 1853)

Vào năm Tự Đức thứ 5 (1852), quan Khâm sai đại thần Huỳnh Mẫn Đạt trong chuyến tuần thú trên hải thuyền đã gặp một cơn bão lớn gần Cồn Linh ở cửa rạch Bình Thủy, khiến mọi người trên thuyền hoảng loạn. Quan đại thần ra lệnh cho thuyền tránh vào cửa rạch Bình Thủy để tránh cơn bão và được an toàn. Sau sự kiện này, quan tổ chức tiệc ăn mừng ba ngày cùng người dân địa phương và đổi tên cồn thành Bình Thủy. Khi trở về triều đình, quan tâu vua Tự Đức xin sắc phong thần cho làng Bình Thủy. Vua đã ban sắc phong vào ngày 29 tháng 11 năm 1852 (năm Nhâm Tý).

Sau khi nhận được sắc phong của vua, người dân địa phương đã tiến hành xây dựng lại đình vào năm 1853. Lần này, đình được lợp ngói ở phía trước và xây thêm một nhà võ ca để phục vụ các buổi biểu diễn nghệ thuật. Theo cuốn 'Cần Thơ xưa và nay' của tác giả Huỳnh Minh, đình cũng thờ Trầm Hương công chúa và Huệ Cơ công chúa, mặc dù không có sự tích rõ ràng. Về sau, người dân còn thờ thêm những nhân vật có công với nước như Đinh Công Tráng, Nguyễn Trung Trực, Bùi Hữu Nghĩa, Võ Huy Tập...

Giai đoạn thứ ba (năm 1909)

Trong giai đoạn này, Đình Bình Thủy được xây dựng lại hoàn toàn mới.

Vào năm 1904, quan tri phủ Nguyễn Đức Nhuận nhận thấy đình có nguy cơ sập đổ, đã đề xuất xây dựng lại đình trên một khu đất rộng 2,9 ha ở ngã tư của làng. Ông La Xuân Thanh, một doanh nhân, đã hỗ trợ tài chính và chỉ huy việc xây dựng. Tuy nhiên, do sự qua đời của quan tri phủ, công việc bị tạm ngừng. Đến năm 1909, ông Nguyễn Doãn Cung cùng thông gia là điền chủ đã đồng ý xây dựng lại ngôi đình lần thứ ba tại vị trí cũ (vàm Bình Thủy) với tổng số tiền 5.823 đồng Đông Dương. Công việc xây dựng bắt đầu từ ngày 12 tháng 7 năm 1909 và hoàn tất vào năm 1910, với sự thiết kế của ông Huỳnh Trung Trinh.

Kiến trúc của đình

Hiện tại, Đình Bình Thủy nằm trên diện tích hơn 4000 m². Kiến trúc của ngôi đình khác biệt rõ rệt so với các đình miền Bắc. Đình được xây dựng trên nền đất cao ráo, với cấu trúc hình vuông cho cả nhà trước và nhà sau, với 6 hàng cột ở mỗi chiều. Các cột đều lớn, tròn và hơi nghiêng ra ngoài, tạo sự vững chắc cho công trình.

Về mặt trang trí ngoại thất, nóc đình có hai mái chồng lên nhau ở nhà trước và ba mái chồng lên nhau ở chính điện, theo kiểu kiến trúc 'thượng lầu hạ hiên'. Trên nóc đình có các tượng hình người, kỳ lân và cá hóa rồng. Mảng trang trí bên trái nóc đình gồm một cuốn thư bằng xi măng (giống cuốn thư ở các đình miền Bắc), kèm theo giỏ lam đào và bình hoa. Các mái ngói dưới cùng được ốp lá xoài màu xanh đen, và ống ngói được bao bọc bằng sành tráng men xanh. Phía trước nhà là các cột xi măng được trang trí bằng hoa lá đắp nổi tinh xảo.

Bên trong đình, các bàn thờ được sắp xếp như sau: Tại tòa tiền đường, bàn thờ Nghi Hạ và Nghi Trung đặt ở gian giữa. Trong nhà vuông nhỏ, bàn thờ Nghi Thượng được dùng để tổ chức các lễ hội chính.

Tại tòa chính điện: bàn thờ chính nằm ở giữa, bên trái sát vách là bàn thờ Hương chức Tiên Giác, phía trong là bàn thờ Hậu tiền. Đối diện bên phải là bàn thờ chức sắc Tiên Giác và bàn thờ Tiền Hiền. Ở vách trong cùng, gian giữa có bàn thờ Hậu thần, hai bên là bàn thờ Hữu Bang và Tả Bang. Ngoài đình có hai miếu lớn thờ thần Nông và thần Hổ, gần cổng là hai miếu thờ thần Rừng và thần Khai kênh dẫn nước.

Đình Bình Thủy là một công trình có giá trị kiến trúc nghệ thuật lớn. Dù được xây dựng từ đầu thế kỷ 20, đình vẫn bảo tồn nhiều yếu tố kiến trúc truyền thống của dân tộc. Những mảng chạm khắc và họa tiết trang trí vẫn gần gũi với nghệ thuật dân tộc, với sự tinh tế và sinh động trong chạm khắc gỗ. Dưới mái đình không chỉ là lịch sử truyền thống của làng cổ Nam Bộ mà còn là nơi gìn giữ những giá trị văn hóa của miền Tây Nam Bộ và Cần Thơ.

Ngoài các hoạt động văn hóa khác, đình Bình Thủy đã xây dựng một bản sắc riêng cho ngôi đình làng ở vùng đất mới khai phá. Đến nay, đình vẫn được bảo trì, trùng tu và gìn giữ rất tốt.

Hội đình Bình Thủy

Hàng năm, người dân địa phương tổ chức các lễ hội Thượng điền và Hạ điền với không khí vô cùng sôi động. Lễ hội làng với nhiều trò chơi dân gian như thả vịt, kéo co, hát bội, hát tiều, và nữ công gia chánh... được duy trì phong phú từ xưa đến nay. Đây là sự kiện văn hóa lớn thu hút hàng nghìn người từ khắp nơi, mang đậm dấu ấn của nền văn minh lúa nước, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và gia đạo an khang. Hội đình Bình Thủy là một trong ba hội đình lớn nhất miền Tây.

• Lễ Thượng điền - Cúng Bổn Cảnh Thành Hoàng (còn gọi là Thành hoàng làng, thần bảo vệ đất đai) được tổ chức sau mùa thu hoạch. Đây là lễ hội cầu an với các nghi thức cúng tế, rước thần trên xe rồng tán phượng, thỉnh sắc thần bằng bè ghép từ ba chiếc thuyền trang trí lộng lẫy, và hát bội suốt ba đêm từ ngày 12 đến 14 tháng 4 âm lịch hàng năm.
• Lễ Hạ điền được tổ chức vào ngày 14 và 15 tháng chạp.

Liên kết ngoài

• Bình Thủy Long Tuyền - Vùng đất linh thiêng với nhiều nhân tài Lưu trữ 2008-03-16 tại Wayback Machine