Chùa Kim Liên

Chùa Kim Liên (Chữ Hán: 金蓮寺, Kim Liên tự) tọa lạc trên một khu đất bằng phẳng ở làng Nghi Tàm, phường Quảng An, quận Tây Hồ (trước đây là xã Quảng An, huyện Từ Liêm), thành phố Hà Nội. Theo cuốn sách Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989-1995 (do Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương xuất bản năm 1989 tại Hà Nội), chùa Kim Liên được xếp vào danh sách 10 di tích kiến trúc cổ đặc sắc nhất Việt Nam.

Về lịch sử

Vào thời kỳ Lý, vua Lý Thần Tông (1128-1138) đã xây dựng một cung điện mang tên Từ Hoa để công chúa Từ Hoa cùng các cung nữ trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, nằm trong khu vực gọi là Trại Tằm Tang. Sau khi công chúa qua đời, cung điện được chuyển thành một ngôi chùa trên nền cũ.

Thời Trần, Trại Tằm Tang đổi thành phường Tích Liên và chùa được gọi là Đống Long. Đến thời Lê, chùa mang tên Đại Bi. Tấm bia trong chùa dựng năm Thái Hòa thứ nhất (1443) ghi rõ: 'dựng chùa, gọi là chùa Đại Bi'.

Vào năm 1771, dưới triều đại Lê Cảnh Hưng, chùa được đại tu và được đổi tên thành Kim Liên Tự (chùa Kim Liên).

Năm 1792, dưới triều vua Quang Trung, chùa được mở rộng và xây dựng với diện mạo gần như như hiện tại.

Năm 1793, dưới triều vua Quang Trung, chùa đã hoàn thiện về diện mạo.

Về kiến trúc

Khi nhìn từ xa, tam quan của chùa Kim Liên hiện lên với vẻ đẹp trang nhã và thanh thoát, nổi bật với kiến trúc gỗ độc đáo: bốn cột gỗ tròn vững chãi, phía trên là các con sơn mở rộng ra tầng dưới, thu hẹp dần ở tầng trên đỡ bộ vì mái với các tàu đao vút cong. Hai cột cái ở giữa cao lớn nâng dải mái tạo thành cổng chính rộng hơn hai cổng phụ bên cạnh. Tam quan chùa còn được trang trí bằng các bức chạm khắc tinh xảo hình rồng và hoa lá, tạo nên vẻ đẹp uyển chuyển và sang trọng.

Kiến trúc chùa Kim Liên, có thể do ảnh hưởng từ nguồn gốc là cung điện và nơi thờ cúng của triều đại nhà Lý, mang đậm vẻ sang trọng cung đình. Bố cục chùa được thiết kế theo trục đối xứng từ tam quan đến nhà Tổ. Từ tam quan, một khoảng sân dẫn vào ba dãy chùa xếp song song theo hình chữ 'tam' (三), với chùa Hạ và chùa Trung hướng về phía Tây, và chùa Thượng hướng về phía Đông. Ba lớp chùa được kết nối bằng tường gạch có cửa sổ tròn, mang đậm phong cách nhà Phật.

Mái chùa Kim Liên được lợp ngói với cấu trúc hai tầng theo kiểu chồng diêm. Mỗi nếp mái có tám tàu đao hình rồng uốn cong, và chân cột được kê trên đá tảng chạm khắc hình hoa sen cách điệu.

Hiện vật

Bên trong chùa Kim Liên có nhiều pho tượng đẹp, với các tượng Phật được sắp xếp thành hai lớp. Lớp trên cùng bao gồm bộ Tam thế, tiếp theo là tượng A-di-đà, Quan Thế Âm và Đại thế chí ở hai bên, cùng A Nan Đà và Ca Diếp là hai đại đệ tử của Đức Phật. Lớp dưới có Quân âm chuẩn đề, tượng Ngọc Hoàng, và tòa Cửu Long. Ngoài ra, chùa còn có tượng Tĩnh đô vương Trịnh Sâm, người đã tài trợ xây dựng chùa vào năm Cảnh Hưng thứ 32 (1771). Các pho tượng đều có phong cách điêu khắc từ thế kỷ 18-19.

Chùa còn giữ một tấm bia cổ dựng bên phải cổng chùa trên bệ đá hình vuông. Dù thời gian đã làm phai mờ nhiều chữ, vẫn có thể đọc được niên hiệu: Thái Hòa tam niên Ất Sửu, tức năm 1445 thời Lê Nhân Tông. Đây là tấm bia cổ nhất còn tồn tại ở Hà Nội.

Chùa Kim Liên trong thi ca

Danh sĩ Phạm Đình Hổ đã ghi lại trong Tang thương ngẫu lục những hình ảnh đẹp đẽ của chùa Kim Liên như sau: '...chùa nằm hướng ra sông Nhị, hồ Tây trải rộng trước mắt, khói sóng mờ ảo, trời và nước hòa quyện thành một sắc thái...', '... bên trái có vài gò cao, tháp gạch đứng vững, bên cạnh là rừng trúc và những cây tùng nhẹ nhàng...'.

Trụ trì

• Ni Trưởng Thích Đàm Thành: sinh năm 1956, hiện là Phó ban đặc trách ni giới Trung ương GHPGVN.

Chú thích

Mục từ Chùa Kim Liên có trong cuốn Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989-1995, do Ban Văn hóa Văn nghệ Trung ương xuất bản tại Hà Nội năm 1989, trang 335-336.

• Danh sách các chùa ở Hà Nội

Liên kết tham khảo

• Chùa Kim Liên Lưu trữ tại Wayback Machine ngày 25 tháng 12 năm 2007
• Chùa Kim Liên
• Khám phá các chùa nổi tiếng ở Hà Nội Lưu trữ tại Wayback Machine ngày 21 tháng 12 năm 2007