Chữa lành những vết thương tinh thần ẩn sâu trong bạn (Phần 4)

Ngay khi ra đời, chúng ta đã có những nhu cầu cụ thể. Mỗi người là một cá thể duy nhất, vì vậy cần cẩn thận để không đưa ra những phát biểu tuyệt đối về sự phát triển con người. Tuy nhiên, luôn có những điểm chung. Nhà tâm lý học Carl Rogers đã nói: “Mọi thứ cá nhân cũng có tính đại thể”. Điều đó có nghĩa là những nhu cầu cơ bản nhất của con người và những nỗi lo âu cũng giống nhau đến một phần nào đó.  

Trong thời thơ ấu, chúng ta cần được chào đón vào thế giới này. Chúng ta cần có ít nhất một người chăm sóc, người đóng vai trò như một người mẫu cho chúng ta. Giai đoạn sơ sinh được gọi là giai đoạn chung sống vì chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào cha mẹ hoặc người chăm sóc khác. Chúng ta phụ thuộc vào họ để hiểu về bản thân và để các nhu cầu cơ bản của mình được đáp ứng. Trong giai đoạn này, chúng ta không khác biệt gì. Chúng ta hợp nhất với bản thân mình một cách bẩm sinh và vô thức, nhưng không có khả năng nhận biết rằng mình có một bản ngã. Chúng ta cần có ánh mắt phản chiếu và giọng nói của mẹ để khám phá bản thể tôi của mình. Chúng ta là “chúng ta” trước khi trở thành “tôi”. Cuộc sống bắt đầu với sự hợp nhất thực sự, trong giai đoạn này, số phận của chúng ta phụ thuộc vào người tình cờ trở thành cha mẹ của chúng ta. Nếu mẹ đã ở đó vì chúng ta, thì chúng ta đã kết nối với mẹ. Mối liên kết này đã tạo ra một “cầu nối giữa các con người”, là nền tảng cho tất cả các mối quan hệ trong tương lai. Nếu cầu nối này được xây dựng trong sự tôn trọng và yêu thương lẫn nhau, nó sẽ trở thành một mô hình cho các mối quan hệ mới sau này. Nếu em bé bị chế giễu quá mức, cầu nối đó sẽ bị đứt và em bé sẽ cảm thấy mình không có quyền phụ thuộc vào ai. Điều này sẽ dẫn đến việc phát triển các mối quan hệ bất bình thường với thực phẩm, hóa chất, tình dục...v..v... 

Chúng ta cần người chăm sóc quan tâm nghiêm túc đến mình, để khẳng định rằng mọi mặt của chúng ta đều có thể chấp nhận được và để biết rằng, họ sẽ ở đó vì chúng ta dù cho bất cứ điều gì xảy ra. Những nhu cầu này bao gồm những điều mà Alice Miller gọi là nguồn tự luyến lành mạnh của chúng ta. Đó là việc được yêu thương bởi chính con người thật của mình,  được ngưỡng mộ và quý trọng, được tiếp xúc và được đối xử đặc biệt, được đảm bảo sẽ không bị bỏ rơi, được quan tâm một cách nghiêm túc. Khi những nhu cầu đó được đáp ứng trong thời thơ ấu, chúng ta không cần phải mang theo chúng đi khắp nơi khi lớn lên nữa. 

Để có thể thực hiện tốt vai trò của mình, một người mẹ cần phải kết nối với nhận thức về bản thể tôi của riêng mình. Cô ấy phải yêu thương bản thân mình, có nghĩa là chấp nhận rằng mọi khía cạnh con người cô ấy đều ổn. Cô ấy cần đặc biệt chấp nhận cơ thể của mình và thoải mái về nó. Một người mẹ không thể mang lại cho con mình cảm giác khỏe mạnh về thể chất nếu bản thân người mẹ đó không ý thức được về điều này. Người mẹ đó cũng không thể tạo cho con mình cảm giác tự tin vào bản năng của nó, nếu cô ấy không thoải mái với chính mình. Erich Fromn đã mô tả cách mà sự phản kháng ở người mẹ sẽ khiến con mình sợ hãi cuộc sống, đặc biệt là cuộc sống bản năng của cơ thể. 

Cuộc sống bản năng được điều khiển bởi phần nguyên thủy nhất của não về thú vị và thể xác. Thực tế cho thấy, “Tôi là bạn”, “Tôi là người khác”. Nói cách khác, bạn sẽ bị tiếp xúc bởi người mẹ của bạn. Bạn sẽ cảm nhận những gì mà mẹ bạn cảm nhận. Bạn sẽ có cảm giác buồn chán khi mẹ bạn chán ghét điều gì đó. Mẹ bạn cảm nhận về bạn như thế nào thì bạn cũng sẽ cảm nhận về bản thân bạn như thế. Trong thời kỳ sơ sinh, cảm xúc là điều quan trọng nhất. Mẹ bạn thực hiện tốt vai trò của một người mẹ như thế nào không quan trọng bằng việc người mẹ đó thực sự cảm thấy thế nào về con mình. Nếu mẹ của bạn tức giận vì đã mang thai bạn, và bà ấy tin rằng bà ấy phải kết hôn để có bạn, thì bạn sẽ biết được điều đó thông qua các cảm xúc vận động. 

Khi còn là em bé, bạn cần được ôm và tiếp xúc với cơ thể. Bạn cần được nuôi dưỡng khi đói. Việc đặt em bé ăn theo lịch trình là một nỗi lo sợ của nhiều thế hệ cha mẹ trước đây. Sam Keen đã chỉ ra rằng các thiền sư đã mất nhiều năm để đạt được sự giác ngộ mà mọi đứa trẻ sơ sinh đều có từ bản năng, đó là ngủ khi mệt mỏi và ăn khi đói. Thật trớ trêu khi trạng thái hạnh phúc nhất như sự thiền định này lại bị phá hủy theo một cách có sự lập trình và có hệ thống. Khi còn là em bé, bạn cần được tắm rửa và giữ vệ sinh sạch sẽ. Các chức năng cơ thể của bạn vẫn chưa nằm trong tầm kiểm soát của các cơ bắp của bạn, vì vậy bạn phụ thuộc vào người chăm sóc để giữ cho bạn sạch sẽ. Đây là những nhu cầu mang tính phụ thuộc. Bạn không thể tự mình đáp ứng chúng khi bạn còn là một đứa trẻ sơ sinh.  

Bạn cần nghe những giọng nói dễ chịu, những giọng nói bình yên và ấm áp xung quanh bạn. Bạn cần rất nhiều tiếng thì thầm như “ô, a!”. Bạn cần nghe một giọng nói tin cậy và ổn định vốn là dấu hiệu đảm bảo mức độ an toàn cao. Có lẽ điều bạn cần hơn cả là được tiếp xúc với một người có niềm tin vào cuộc sống cũng như có nhận thức riêng về thế giới. Erik Erikson coi việc thiết lập nhận thức bên trong, vốn được tạo ra từ lòng tin tưởng vào thế giới bên ngoài là nhiệm vụ phát triển đầu tiên. Carl Rogers đã nói rằng một trong những điều quan trọng nhất mà ông học được là “sự thật thì thân thiện”, hay nói cách khác là thực tế thì có thể tin tưởng được. Cuộc đấu tranh giữa niềm tin cơ bản và sự nghi ngờ là nhiệm vụ phát triển đầu tiên. Khi sự phân cực như vậy được giải quyết, khi năng lượng tâm trí của đứa trẻ nghiêng về niềm tin thì sức mạnh của bản ngã về cơ bản sẽ được tích tụ. Sức mạnh này về cơ bản sẽ được tích tụ. Sức mạnh này tạo thành cơ sở của hy vọng. Nếu thế giới về cơ bản là đáng tin cậy thì việc trở thành “con người thật của mình” là hoàn toàn khả thi. Ta có thể tin tưởng rằng những điều mình cần sẽ tồn tại trong đó.  

Pam Levin coi giai đoạn đầu tiên này là giai đoạn mà sức mạnh của sự sinh tồn được phát triển. Nếu tất cả yếu tố tôi đã liệt kê đều hiện diện, đứa trẻ sẽ thật sự thích thú khi được là chính mình. Vì thế giới bên ngoài an toàn và vì những nhu cầu riêng của cha mẹ được đáp ứng thông qua nguồn lực của chính họ, và thông qua tình yêu cũng như sự hỗ trợ lẫn nhau nên ta hoàn toàn có thể yên tâm. Ta sẽ không cần làm hài lòng họ hay đấu tranh để sinh tồn. Ta chỉ cần làm hài lòng bản thân và đáp ứng nhu cầu của chính mình mà thôi. 

Vai trò làm cha mẹ là một công việc đầy thách thức. Tôi tin rằng đó là một trong những công việc khó khăn nhất mà ai trong chúng ta cũng phải trải qua. Để trở thành một cha mẹ tốt, bạn cần có tinh thần lành mạnh. Bạn cần đáp ứng các nhu cầu của mình thông qua tài nguyên cá nhân và cần có sự hỗ trợ từ đối tác hoặc người thân khác trong quá trình này. Trên hết, bạn phải chữa lành 'đứa trẻ bên trong' đã bị tổn thương của bạn. Nếu 'đứa trẻ bên trong' vẫn còn tổn thương, bạn sẽ nuôi dưỡng con cái của mình bằng 'đứa trẻ bên trong' đó, một phiên bản luôn sợ hãi, đau khổ và ích kỷ. Dù bạn có làm nhiều điều với con cái của mình giống như cha mẹ của bạn đã làm với bạn, hoặc ngược lại, bạn vẫn cố gắng trở thành người cha người mẹ hoàn hảo mà 'đứa trẻ bên trong' tựa mong ước. Tuy nhiên, cách làm ngược lại cũng gây tổn hại không kém cho con cái của bạn. Có người từng nói: 'Một trăm tám mươi độ của nỗi đau vẫn là nỗi đau'. 

Xin hãy nhớ rằng tôi không đổ lỗi cho bất kỳ ai. Họ là người lớn nhưng phần trẻ con bên trong của họ bị tổn thương khi họ cố gắng thực hiện một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn. Trong trường hợp của tôi, cha mẹ tôi thường làm những điều đúng đắn bất chấp việc chúng là những phương pháp gây tổn hại trên phương diện sư phạm. Mẹ tôi kể rằng bà đã vất vả ra sao khi thực hiện chế độ ăn uống cho chúng tôi nhưng vẫn cố gắng làm vì các 'chuyên gia' khuyên như vậy. Bà cũng đã rất đau lòng khi làm trái lời của các 'chuyên gia' khi lẻn vào dỗ dành tôi khi tôi đang khóc. Đó là những khoảnh khắc đầy cứu rỗi và ân sủng. Hành động này của bà ấy được thôi thúc bởi 'đứa trẻ kỳ diệu' trong bà, đứa trẻ đó hiểu được cách nuôi dưỡng cơ bản! 

Tuy nhiên, từ trước đến nay, không có cha mẹ nào là hoàn hảo và sau này cũng sẽ không có ai như vậy, kể cả tôi và các bạn cũng vậy, dù đất nước này và thế giới này có phát triển đến đâu đi chăng nữa, thì chân lý này vẫn không thay đổi. Vì vậy, điều quan trọng là chúng ta cần cố gắng chữa lành 'đứa trẻ bên trong' bị tổn thương của mình để không tổn thương con cái.  

Fritz Perls mô tả chứng rối loạn tâm thần là “sự rối loạn phát triển”. Tôi thích điều đó, bởi nó là cách thích hợp để thể hiện vấn đề của sự hổ thẹn độc hại bên trong đứa trẻ bị tổn thương của những người mắc bệnh và sự phụ thuộc đầy bi lụy. Chúng ta sẽ không trở thành những người lớn phụ thuộc nếu những nhu cầu phát triển của chúng ta đã được đáp ứng. Nhưng khi những nhu cầu này không được đáp ứng đầy đủ trong giai đoạn sơ sinh thì sẽ dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng. Có thể chúng ta đã không nhận được tấm gương phản chiếu và tiếng nói mà mình cần, và vì không được yêu thương không điều kiện nên chúng ta không xây dựng được cảm giác tin cậy cơ bản nên điều này đã gây ra cảm giác thèm khát vô độ với tất cả những thứ có liên quan đến các nhu cầu chúng ta thiếu hụt, điều này có thể được thể hiện thông qua chứng nghiện ăn uống ở một số người. Nó cũng dẫn đến nhu cầu phải được xác thực liên tục một thứ gì đó, cứ như thể thiếu việc đó, chúng ta sẽ ngừng tồn tại vậy. Các hậu quả khác bao gồm sự thèm muốn vô độ việc động chạm và ôm ấp, quá thiên về hình thức hoạt động tình dục bằng miệng, mất kết nối với nhu cầu thể chất của bản thân (các tín hiệu từ cơ thể), xu hướng “chấp nhận mọi thứ” để trở thành kẻ ham mê từng giây phút. Hơn hết, khi nhu cầu của giai đoạn sơ sinh không được đáp ứng, bạn sẽ cảm thấy xấu hổ về bản thân, bạn sẽ cảm nhận từ trong sâu thẳm rằng có điều gì đó không ổn với mình. 

Có lẽ bạn đã học cách giữ bản thân như là một đứa trẻ để chăm sóc vết thương của lòng tự luyến của mình, vết thương do cha mẹ bạn gây ra. Nếu bạn là một đứa trẻ ngoan ngoãn, cha mẹ bạn sẽ tin tưởng rằng bạn luôn quý trọng họ. Họ có thể an tâm rằng bạn sẽ không bao giờ bỏ rơi họ như chính bản thân họ đã làm. Bạn sẽ trở thành một nguồn lực vô tận mang lại giá trị và tự tôn cho họ. Vì vậy, bạn đã trở thành người đáp ứng nhu cầu tự luyến của họ.  

Bất kỳ đứa trẻ nào sống trong môi trường không ổn định sẽ đều cảm thấy thiếu thốn về tình cảm và cảm thấy bị bỏ rơi. Phản ứng tự nhiên trước sự bỏ rơi về mặt tình cảm là nỗi xấu hổ độc hại sâu thẳm kéo theo cả sự thịnh nộ khủng khiếp nhất và kéo theo cả sự tổn thương sâu sắc. Bạn không còn cách nào có thể cảm nhận được nỗi đau khổ này khi bạn còn nhỏ. Bạn không có ai có thể ở bên cạnh và thấu hiểu nỗi đau của bạn, không ai có thể ôm bạn khi bạn khóc cạn cả nước mắt hay khi bạn phẫn nộ trước mọi sự bất công mà bạn đang chịu. Để tồn tại, sự bảo vệ bản ngã nguyên thủy của bạn bắt đầu được kích hoạt và năng lượng cảm xúc của bạn bị đóng băng. Những nhu cầu chưa được đáp ứng không ngừng đòi hỏi sự thỏa mãn từ khi bạn còn thơ ấu. Chỉ cần tới một quán bar gần nhất, bạn có thể nghe thấy tiếng khóc lóc, tiếng rên rỉ của một đứa trẻ sơ sinh bên trong một người lớn: “Tôi ao ước, tôi khao khát, tôi mong muốn được yêu thương. Tôi mong muốn được coi trọng và được kết nối”.  

Để bắt đầu tái tạo “đứa trẻ bên trong” đã tổn thương, quá trình thu thập thông tin là bước đầu tiên không thể thiếu. Khi trải qua những cú sốc cảm xúc nặng nề, việc dành thời gian để thảo luận về chúng là rất quan trọng. Tuy thu thập thông tin chưa phải là phương pháp chữa lành hoàn chỉnh, nhưng lại là bước khởi đầu quan trọng.   Tôi khuyên bạn nên tìm hiểu thật kỹ về gia đình của mình. Tình hình gia đình khi bạn mới sinh ra như thế nào? Cha mẹ bạn thuộc gia đình nào? Họ có trải qua tuổi thơ một cách tự nhiên hay không? Ghi chép thông tin này càng chi tiết thì càng tốt, đặc biệt là trong giai đoạn sơ sinh. Dù việc viết có thể gây đau đớn, hãy tập trung vào việc hiểu rõ nhất có thể về thời thơ ấu của bạn.  

Sau khi đã ghi chép nhiều kỷ niệm về tuổi thơ, bước tiếp theo là chia sẻ chúng và đọc chúng cho một người tin cậy. Người đó phải biết lắng nghe, tỏ ra thấu hiểu và nghiêm túc; không bao giờ châm chọc, trêu chọc hoặc chỉ trích; và quan trọng nhất là không tiết lộ những gì bạn chia sẻ. Người này cần phản ánh và thể hiện sự thấu hiểu về tình hình thực sự của bạn khi bạn còn là một đứa trẻ. Nếu họ bắt đầu cảm thấy quan ngại, tranh cãi hoặc đưa ra lời khuyên áp đặt, bạn sẽ không thể đạt được điều bạn cần.  

Không nên chia sẻ với gia đình nếu họ vẫn coi bạn là một “đứa trẻ nghịch ngợm”, hoặc họ không hiểu về tâm lý học ứng dụng.  

Có thể tuổi thơ của bạn không đầy đau khổ. Một số người cảm thấy được yêu thương khi mới ra đời, dù cha mẹ của họ có vẻ như là trẻ con bên trong. Nhưng sau đó, họ mới trải qua những đau khổ. Đây là lúc sự thiếu hụt tình thương của cha mẹ bắt đầu hiện rõ.  

Trong việc chữa lành vết thương tâm lý cho đứa trẻ sơ sinh trải qua những cảm xúc đau lòng, chúng ta đã đi qua những phần quan trọng. Từ việc hiểu rõ về trẻ sơ sinh, xây dựng cầu nối giữa mọi người, đến việc khuyến khích tình yêu bản thân, chúng ta đã tạo ra nền tảng cho sự phát triển tích cực của họ. 

Trong quá trình chữa lành, cha mẹ đóng vai trò không thể phủ nhận. Làm một người mẹ tốt không chỉ là trách nhiệm mà còn là một nghệ thuật, một nhiệm vụ quan trọng nhất. Họ là gương mặt của con cái, động viên mạnh mẽ nhất để khích lệ sự phát triển. 

Sự tiếp xúc đúng đắn, âm thanh nhẹ nhàng đều rất quan trọng. Chúng giúp tạo ra một môi trường an toàn, yên bình cho trẻ, từ đó giúp chữa lành nỗi đau tâm lý. 

Làm cha mẹ là một trong những công việc khó khăn nhất, nhưng cũng là một trong những công việc quan trọng nhất. Nếu chúng ta vượt qua mọi thử thách và trở thành những người cha mẹ tốt nhất, chúng ta sẽ là nguồn động viên mạnh mẽ nhất cho con cái. 

Trong quá trình này, sự rối loạn phát triển có thể là một thách thức, nhưng cũng là cơ hội để hiểu sâu hơn về nhu cầu và khả năng của đứa trẻ. Không phải là việc lớn lên, mà là việc đồng hành và hỗ trợ trong quá trình tìm kiếm bản thân. 

Quan trọng nhất, chúng ta không nên bỏ qua cảm xúc của đứa trẻ. Thu thập thông tin, chia sẻ ký ức thơ ấu với bạn bè và tạo ra một không gian trò chuyện mở cửa sẽ giúp họ chữa lành từ những tổn thương của quá khứ.