Chùa Phụng Sơn

Chùa Phụng Sơn, còn được biết đến với tên chữ Phụng Sơn Tự và chùa Gò, nằm tại số 1408 Đường 3 tháng 2, phường 2, quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Ngôi chùa cổ này đã được công nhận là 'Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia' vào ngày 16 tháng 11 năm 1988.

Lịch sử hình thành

Chùa Phụng Sơn được thiền sư Liễu Thông (1754-1840) xây dựng vào đầu thế kỷ 19, dưới triều vua Gia Long, trên nền của một ngôi chùa Chân Lạp cổ. Nó tương tự như các chùa Giác Lâm và chùa Cây Mai, tọa lạc trên một đồi nhỏ, bao quanh bởi ao Bàu Chuông với những cánh đồng sen.

Theo truyền thuyết, khi thiền sư Liễu Thông đi qua vùng Gia Định, thấy nơi đây yên tĩnh, thích hợp cho việc tu hành, ông đã dựng một am tranh và được dân địa phương gọi là chùa Gò. Một ngày nọ, một con chim phụng đậu trên cây ngô đồng (Firmiana simplex) trước am và cất tiếng hót. Thiền sư coi đó là điềm lành, vì vậy ông đặt tên cho chùa là Phụng Sơn Tự, nghĩa là chùa trên núi có chim công.

Kiến trúc

Vào năm 1904, am tranh đã được xây dựng lại. Kể từ đó, chùa đã trải qua hai lần trùng tu lớn, vào thời hòa thượng Huệ Minh (1904 -1915) và năm 1960. Năm 1963, hòa thượng Thích Phước Quang đã cho xây lại cổng tam quan, theo thiết kế của kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng. Dù đã được trùng tu nhiều lần, chùa vẫn giữ kiến trúc cổ với bộ khung gỗ và mái ngói âm dương. Chùa Phụng Sơn được xây theo kiểu chữ 'quốc' (chữ Hán), dài hơn 40 m, rộng gần 20 m, với hàng hiên bao quanh bốn phía. Bên trong chùa chia thành hai khu vực rõ rệt: phía trước là chính điện, cách một sân lộ thiên, và phía sau là nhà giảng.

Hai bên sân lộ thiên là đông lang và tây lang, nối liền với nhau. Sân lộ thiên có hòn non bộ, tượng Quan Âm và cây cảnh, tạo không gian thoáng đãng và sáng sủa cho chùa. Trong chính điện, các cột được làm từ gỗ chất lượng cao, đã trở nên đen bóng theo thời gian. Chùa thờ theo kiểu 'tiền Phật, hậu Tổ'. Điện Phật có nhiều tượng Phật cổ bằng gỗ, được thiếp vàng và chạm trổ tinh xảo. Tổng cộng có khoảng 40 pho tượng thờ, nhiều pho tượng do nhóm thợ từ Sa Đéc, do hòa thượng Huệ Minh mời đến vào đầu thế kỷ 20. Nổi bật có bộ Di Đà Tam Tôn, bộ Ngũ Hiền thượng kỳ thú, tượng Phật bằng đá, tượng Tiêu Diện...

Di tích

Khu vực chùa Gò hiện đang là một di tích khảo cổ học. Theo tài liệu từ Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, vào các năm 1988 và 1991, các nhà khảo cổ học đã phát hiện nhiều mặt người bằng đất nung, đồ gốm... thuộc nền văn hóa Óc Eo tại đây. Ngoài ra, một tượng Phật bằng đồng theo phong cách Thái Lan cũng đã được tìm thấy.

Năm 1909, nhà sư Huệ Minh đã mang giống mai từ chùa Cây Mai về trồng tại chùa. Đây là giống mai quý hiếm, được nhiều nhà thơ thuộc nhóm Bạch Mai thi xã, như Trịnh Hoài Đức, Nguyễn Thông, Tôn Thọ Tường... ca ngợi. Hiện chỉ còn lại một cây mai già bên hông chùa.

Trước khi khu vực chùa bị đô thị hóa, khuôn viên xung quanh rất yên tĩnh, với bàu sen rộng lớn và hào nước bao quanh. Hiện tại, khuôn viên chùa đã bị lấn chiếm, hào nước bị rác làm cạn và bàu sen bị thu hẹp do các căn nhà mọc lên. Do đó, chùa đã mất đi nhiều vẻ đẹp thiên nhiên và sự tĩnh lặng vốn có của một tự viện danh tiếng.

Giá trị

Chùa Phụng Sơn là một trong những ngôi chùa cổ còn lưu giữ rõ nét tín ngưỡng dân gian. Bên hành lang chính điện, chùa thờ Linh Sơn Thánh Mẫu, một trong những nữ thần được tôn kính rộng rãi ở miền Nam. Sự hiện diện của nhiều dân tộc tại vùng đất này được phản ánh qua ngôi miếu nhỏ thờ Ông Tà (Neak Tà) trong khuôn viên chùa, bên cạnh các tháp Tổ, thể hiện tín ngưỡng và văn hóa phổ biến của cư dân Khmer. Chùa Phụng Sơn, với những đặc điểm về địa thế, kiến trúc, nghệ thuật tạc tượng và cách thờ cúng, đã góp phần làm phong phú thêm giá trị văn hóa - nghệ thuật của văn hóa Phật giáo tại Nam Bộ.

Chú thích

Liên kết ngoài

• Mai Sơn Tự và Mai Khâu Tự Lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2008 tại Wayback Machine.
• Chùa Phụng Sơn trên trang web Báo Bình Dương