Chùa Trăm Gian Quảng Nghiêm, nơi tĩnh lặng ẩn mình giữa nhịp sống sôi động của thủ đô

Chùa Trăm Gian, nơi được yêu thích nhất trong những chuyến du lịch cuối tuần ở thủ đô

Địa chỉ: Tiên Phương, Chương Mỹ, Hà Nội

Quản lý: Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Chùa Trăm Gian là tên khác của chùa Quảng Nghiêm, hay còn gọi là chùa Tiên Lữ, nằm trên một ngọn đồi cao khoảng 50m. Từ chùa Trầm, bạn chỉ cần đi dọc theo QL6 khoảng 5km là đến chùa Trăm Gian, nơi sở hữu cảnh đẹp hòa quyện với thiên nhiên, mang lại sự yên bình giữa vùng quê, tránh xa sự ồn ào và hối hả của đô thị. Đây cũng được coi là một trong bốn “tứ đại danh thắng của xứ Đoài”, cùng với chùa Trầm, chùa Thầy và chùa Tây Phương.

Chùa Trăm Gian nằm trên một ngọn đồi cao khoảng 50m, còn được biết đến với tên gọi là chùa Tiên Lữ

Hướng dẫn đến chùa Trăm Gian

Để thăm quan chùa Quảng Nghiêm Trăm Gian, bạn có thể đi bằng phương tiện cá nhân để dễ dàng linh hoạt trong lịch trình. Từ Hà Đông, đi dọc theo QL6, qua cầu Mai Lĩnh và sau thị trấn Chúc Sơn, đi thêm khoảng 2km rồi rẽ phải. Tiếp tục đi khoảng 3km theo chân núi Sở là đến nơi.

Lịch sử hình thành và xây dựng chùa Trăm Gian

Chùa Trăm Gian được thành lập từ thời Lý Cao Tông, niên hiệu Trinh Phù thứ 10 (năm 1185). Trong thời nhà Trần, có một hòa thượng tên là Bình An, được cho là đã có nhiều phép lạ và đã đến chùa này tu tập. Khi ông qua đời, người dân trong làng đã xây một tháp để bảo vệ hài cốt của hòa thượng và tôn vinh ông là Đức Thánh Bối. Chùa đã trải qua nhiều giai đoạn trùng tu và xây dựng để có kích thước như hiện tại.

Theo truyền thuyết, ở làng Bối Khê thời nhà Trần, có một phụ nữ sinh ra một đứa con trai. Khi đứa con này 9 tuổi, bố mẹ của nó qua đời. Sau đó, nó đến chùa Đại Bi trong làng để tu tập. Khi nó 15 tuổi và nhìn thấy thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ có khung cảnh thơ mộng, người đàn ông trẻ đã đến xin vị trưởng lão tu tại chùa trên núi để học kinh. Danh tiếng của ông đã lan rộng đến tai vua Trần, ông được phong là Đức Minh và được mời về tu tại chùa kinh đô.

Chùa Trăm Gian có thể coi là một tác phẩm kiến trúc Phật giáo độc đáo của Việt Nam. Trong sân chùa, có một gác chuông hai tầng tám mái, được xây dựng vào năm Quý Dậu 1963, niên hiệu Chính Hòa thời Lê Hy Tông. Hiện nay, chùa vẫn giữ được nhiều di vật quý giá và tượng thần. Ví dụ như phần trang trí dưới bệ gạch thờ Tam Thế Phật, giống như những bệ đá ở chùa Hương Trai (Hoài Đức), Bối Khê (Thanh Oai), là những di sản nghệ thuật quý báu từ thời Lý - Trần, từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14. Ngoài ra, gian “Nam Thiên Đại Giác” bên phải có một khám gỗ bưng kín bốn bên để thờ Đức Thánh Bối. Gian bên trái thờ Đức Phật Quan Thế Âm trên cao, phía dưới có hai pho tượng gỗ sơn son thếp vàng ngồi quay mặt vào nhau, không chỉ là một tác phẩm điêu khắc hiếm có với giá trị nghệ thuật từ thời Tây Sơn mà còn ghi lại hình ảnh của một anh hùng đã đóng góp lớn vào cuộc kháng chiến chống lại quân Thanh xâm lược vào cuối thế kỷ 18.

Lan can đá khắc hình rồng mang nét độc đáo và kiến trúc cổ kính

Giá trị kiến trúc ghi dấu thời gian và hoạt động tham quan tại chùa Trăm Gian

Ngoài giá trị lịch sử, chùa Trăm Gian còn nổi bật với kiến trúc đặc biệt. Với việc tính toán 4 cột là 1 “gian”, chùa có tổng cộng 104 gian và được chia thành 3 cụm kiến trúc chính.

4.1 Nhóm đầu tiên

Nhóm đầu tiên bao gồm 4 cột trụ và 2 quán, trước đây thường được sử dụng làm nơi đánh cờ vào ngày hội. Tiếp theo là nhà Giá Ngự nhìn ra hồ sen, nơi tổ chức kiệu thánh và biểu diễn múa rối nước.

Hình chạm rồng xen lẫn với hình mây lửa

4.2 Nhóm thứ hai

Sau khi leo qua hàng trăm bậc thang, bạn sẽ đến với nhóm thứ hai bao gồm tòa gác chuông 2 tầng mái với lan can quây 4 mặt, được trang trí với hình ảnh mây hoa. Đây cũng là một trong những tòa gác chuông hiếm hoi được xây dựng từ năm 1693 và vẫn được bảo tồn đến ngày nay.

Trong chùa Trăm Gian, có một quả chuông cao 1,1 mét, đường kính 0,6 mét, được đúc vào năm Cảnh Tịnh thứ 2 (tức năm 1794). Sau khi đi qua gác chuông và leo 25 bậc đá xanh hình rồng mây, chúng ta sẽ thấy sân kê sập đá hình chữ nhật. Quả chuông này cũng là biểu tượng đặc trưng của chuông đồng thời Tây Sơn.

Gác chuông tại chùa Trăm Gian. Ảnh: Viethavvh

4.3 Nhóm thứ ba

Tiếp tục leo thêm 9 bậc đá, với lan can chạm hình rồng cuộn khúc thế, chúng ta đến với nhóm thứ ba, đồng thời là khu chính của chùa, bao gồm nhà bái đường, toà thiêu hương và thượng điện… Chùa chính này có 3 gian thờ: gian thờ Phật, gian thờ Thánh và gian thờ Quan Âm, cũng như gia đình của đô đốc Đặng Tiến Công. Điểm đặc biệt nhất phải kể đến có lẽ là 153 pho tượng, chủ yếu làm bằng gỗ, nằm trong chùa, và một số ít được làm bằng đất nung và sơn.

Đặc biệt hơn, có thể kể đến tượng đô đốc Đặng Tiến Đông, người đã tài trợ việc trùng tu chùa và tượng đức Thánh Bối cốt đan bằng mây, được đặt trong khám gỗ. Ông là một tướng lĩnh của vua Quang Trung. Bên cạnh đó, bạn còn có cơ hội chiêm ngưỡng nhiều tác phẩm nghệ thuật khác như phù điêu gỗ sơn, đất nung khi đến với chùa Trăm Gian: tượng Tuyết Sơn, tượng Quan Âm, bộ Thập Bát La Hán...

Bộ phù điêu Thập Bát La Hán được lưu giữ trong chùa Trăm Gian

Tượng Tuyết Sơn độc đáo

Ban thờ Quan Âm Tống Tử

Không thể bỏ lỡ lễ hội đặc sắc tại chùa Trăm Gian

Sau khi tết Âm lịch, ghé thăm chùa Trăm Gian để tham gia ngày hội tưởng nhớ đức Thánh Bối, với nhiều hoạt động sôi động như trình diễn rối cạn, rước kiệu thánh, thi cỗ chay... Ngoài ra, còn có nhiều trò chơi dân gian hấp dẫn như đấu vật, cờ người, múa rối nước...

Nghi thức rước kiệu Thánh rất trang trọng, với 18 người đảm nhận khiêng kiệu bát cống và 4 người khiêng giá rước, bao gồm rước án, mâm ngũ quả và bát nhang, rước giá cỗ, rước văn bản cử hành. Những người có trọng trách rước giá phải mặc áo Mã tiền, thân áo bên trong và bên ngoài được đính những dải phướn đủ màu sắc.

Trong những ngày diễn ra lễ hội tại chùa Trăm Gian, bạn sẽ có cơ hội chứng kiến trò đánh cờ người diễn ra trên sân giữa hồ bán nguyệt. Để tham gia trò chơi này, người chơi cần đáp ứng một số yêu cầu quan trọng như: người làm tướng phải từ 50 tuổi trở lên, có diện mạo đẹp, và là người thôn thượng và nội; người đóng vai tướng nữ là vợ của quan viên trở lên, tướng nam là cụ ông có chức sắc. Còn quân cờ là những chàng trai và cô gái của làng, chưa lập gia đình, dáng vẻ thanh tú và ưa nhìn.

Chùa Trăm Gian là điểm đến bình yên và độc đáo được Phật tử yêu thích

Trò đánh cờ người thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách

Khi bạn đến Hà Nội, cẩm nang du lịch Mytour.vn khuyên bạn nên ghé thăm nơi này để khám phá lịch sử và thưởng thức không gian bình yên tuyệt vời. Hy vọng những kinh nghiệm hữu ích này sẽ giúp cho hành trình của bạn trở nên đáng nhớ hơn.