Chuẩn bị bài Ôn tập Tiếng Việt - Ngữ văn lớp 9 tập 1 (đầy đủ)

Buzz

Ngày cập nhật gần nhất: 15/4/2026

Đọc tóm tắt

- Phần này giới thiệu các phương châm và ví dụ về không tuân thủ các phương châm hội thoại, cũng như ôn lại các từ ngữ xưng hô và vai trò của chúng trong giao tiếp tiếng Việt.
- Ngoài ra, phần III trình bày sự phân biệt giữa dẫn trực tiếp và gián tiếp trong văn viết, kèm ví dụ minh họa và tầm quan trọng của sự lựa chọn từ ngữ xưng hô trong giao tiếp.

Phần I

I. CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Câu 1 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại nội dung các phương châm hội thoại.

Trả lời:

- Phương châm về chất: Không nói những điều mình tin là không đúng hoặc không có bằng chứng xác thực.

- Phương châm về lượng: Nội dung lời nói phải đúng như yêu cầu giao tiếp, không thừa, không thiếu.

- Phương châm quan hệ: Nói đúng đề tài giao tiếp, không nói lạc đề.

- Phương châm cách thức: Nói ngắn gọn, rành mạch, tránh cách nói mơ hồ.

- Phương châm lịch sự: Chú ý đến sự tế nhị, khiêm tốn, tôn trọng người khác khi giao tiếp.

Câu 2 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Một số tình huống giao tiếp không tuân thủ phương châm hội thoại.

Trả lời:

Chuyện 1: Trong giờ địa lý, thầy giáo hỏi một học sinh đang mải nhìn qua cửa sổ:

- Em cho thầy biết, sóng là gì?

Học sinh trả lời:

- Thưa thầy, “Sóng' là bài thơ của Xuân Quỳnh ạ!

=> Mẩu chuyện trên, học sinh không tuân thủ phương châm quan hệ trong giao tiếp.

Chuyện 2: Người con đăng kí học tin học ngoài giờ, về nói với bố:

- Bố ơi! Cho con tiền đóng để học tin học.

Người bố hỏi:

- “Tin học” là gì con?

Người con trả lời:

- “Tin học” là ai “tin” thì đi “học'!

=> Câu trả lời của người con không tuân thủ phương châm về chất trong giao tiếp.

Phần II

II. XƯNG HÔ TRONG HỘI THOẠI

Câu 1 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại các từ ngữ xưng hô thông dụng trong tiếng Việt và cách dùng chúng

Trả lời:

- Tôi, tao, tớ, ta, mình, mày, nó, hắn, chúng mày, chúng nó, chúng tôi...

- Ông, bà, cha, mẹ, chú, bác, cô, dì, anh, chị, em, thầy, cô, bạn...

=> Tùy theo hoàn cảnh giao tiếp mà sử dụng từ ngữ xưng hô thích hợp.

Chẳng hạn chị của mình là cô giáo dạy mình, trong lớp học phải xưng cô - em: ngoài đời xưng hô là chị - em.

Hoặc một người bạn mới quen cùng lúc có thể xưng hô: tôi, mình bạn; khi đã quen thân có thể xưng hô tớ - cậu...

Câu 2 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Trong tiếng Việt, xưng hô thường tuân theo phương châm 'xưng khiêm, hô tôn'. Em hiểu phương châm đó như thế nào? Cho ví dụ minh họa.

Trả lời:

- Phương châm: xưng khiêm, hô tôn có nghĩa là khi xưng hô, khi nói tự xưng mình một cách khiêm nhường và gọi người đối thoại một cách tôn kính.

Ví dụ:

+ Thời phong kiến, từ bệ hạ dùng để gọi vua, nói với vua, ý tôn kính.

+ Ngày nay những từ như: quý ông, quý bà, quý khách, quý cô, anh... dùng để gọi người đối thoại với ý tôn kính, lịch sự. Có khi người đối thoại nhỏ hơn mình nhưng vẫn xưng là em, gọi người nghe là bác (thay cho con).

Câu 3 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Thảo luận vấn đề: Vì sao trong tiếng Việt, khi giao tiếp, người nói phải hết sức chú ý đến sự lựa chọn từ ngữ xưng hô?

Trả lời:

Sở dĩ trong tiếng Việt, khi giao tiếp người nói phải hết sức chú ý đến sự lựa chọn từ ngữ xưng hô là vì: hầu như tiếng Việt không có từ xưng hô mang tính chất trung hòa. Mỗi phương tiện xưng hô trong tiếng Việt đều thể hiện tính chất của tình huống giao tiếp: thân mật hay xã giao; mối quan hệ giữa người nói - người nghe: thân hay sơ, khinh hay trọng... Nếu không lựa chọn từ ngữ xưng hô trong giao tiếp phù hợp tình huống và quan hệ thì sẽ không đạt được hiệu quả thực tiễn của trình giao tiếp.

Phần III

III. CÁCH DẪN TRỰC TIẾP VÀ CÁCH DẪN GIÁN TIẾP

Câu 1 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Ôn lại sự phân biệt giữa cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

Trả lời:

- Dẫn trực tiếp:

+ Là cách nhắc lại nguyên vẹn lời hay ý của người hoặc nhân vật.

+ Dùng dấu hai chấm để ngăn cách phần được dẫn, thường kèm thêm dấu ngoặc kép.

- Dẫn gián tiếp:

+ Nhắc lại lời hay ý của nhân vật, có điều chỉnh theo kiểu thuật lại, không giữ nguyên vẹn.

+ Không dùng dấu hai chấm.

Câu 2 (trang 190 SGK Ngữ Văn 9 Tập 1)

Hãy chuyển những lời đổi lời thoại trong đoạn trích thành lời dẫn gián tiếp. Phân tích những thay đổi về từ ngữ trong lời dẫn gián tiếp so với lời đối thoại

Trả lời:

Vua Quang Trung hỏi Nguyễn Thiếp là quân Thanh sang đánh, nếu nhà vua đem binh ra chống cự thì khả năng thắng hay thua như thế nào?

Nguyễn Thiếp trả lời rằng bấy giờ trong nước trống không, lòng người tan rã, quân Thanh ở xa tới, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao, vua Quang Trung ra Bắc không quá mười ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.

- Từ xưng hô tôi (ngôi thứ 1), (ngôi thứ 2) trong lời đối thoại được thay đổi nhà vua (ngôi thứ 3), vua Quang Trung (ngôi thứ 3).

- Từ chỉ địa điểm đấy trong lời đối thoại tỉnh lược.

- Thay đổi từ chỉ thời gian: hiện tại trong lời đối thoại thành vào lúc đó.

Các câu hỏi thường gặp

Phương châm về chất trong hội thoại là gì?

Phương châm về chất yêu cầu người giao tiếp không nói điều gì mà mình tin là sai hoặc không có bằng chứng xác thực, giúp đảm bảo tính chính xác trong thông tin.

Lý do vì sao phải chọn từ ngữ xưng hô phù hợp trong tiếng Việt?

Trong tiếng Việt, từ ngữ xưng hô phản ánh mối quan hệ và tình huống giao tiếp, vì vậy việc lựa chọn phù hợp giúp tạo sự tôn trọng, tránh hiểu lầm và nâng cao hiệu quả giao tiếp.

Dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp khác nhau như thế nào?

Dẫn trực tiếp nhắc lại nguyên vẹn lời người khác, dùng dấu hai chấm và ngoặc kép. Dẫn gián tiếp chuyển đổi lời người khác thành lời thuật lại, không giữ nguyên và không dùng dấu hai chấm.

Ví dụ nào minh họa phương châm xưng khiêm, hô tôn trong tiếng Việt?

Ví dụ về xưng khiêm, hô tôn là việc dùng từ như 'bệ hạ' khi gọi vua hay 'quý ông' khi gọi người đối thoại, thể hiện sự tôn kính và lịch sự.

Một số tình huống không tuân thủ phương châm hội thoại trong bài viết là gì?

Một tình huống là học sinh trả lời 'Sóng là bài thơ của Xuân Quỳnh' khi thầy hỏi về sóng, không tuân thủ phương châm quan hệ. Tình huống khác là người con trả lời 'Tin học là ai tin thì đi học' khi bố hỏi về tin học, không tuân thủ phương châm chất.

Nội dung từ Mytour nhằm chăm sóc khách hàng và khuyến khích du lịch, chúng tôi không chịu trách nhiệm và không áp dụng cho mục đích khác.

Nếu bài viết sai sót hoặc không phù hợp, vui lòng liên hệ qua Zalo: 0978812412 hoặc Email: [email protected]