Chuẩn bị bài viết về Lượm trong sách giáo khoa Ngữ văn 6 tập 2 Cánh diều chi tiết

Nội dung chính

- Bài thơ đã khắc họa hình ảnh chú bé liên lạc Lượm hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm. Lượm đã hi sinh nhưng hình ảnh của em còn mãi với quê hương, đất nước và trong lòng mọi người. - Qua đây, tác giả cũng bày tỏ niềm cảm phục, trân trọng, ngợi ca trước sự hi sinh to lớn của các em bé giao liên như Lượm đã đóng góp quan trọng vào sự thành công của cách mạng nước nhà.

Chuẩn bị 1

Trả lời câu 1 (trang 32 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Xem lại mục Chuẩn bị trong bài Đêm nay Bác không ngủ để áp dụng vào đọc hiểu văn bản này.

Phương pháp giải:

Đọc trước văn bản và mục Chuẩn bị của bài Đêm nay Bác không ngủ để trả lời.

Lời giải chi tiết:

- Câu chuyện kể về cậu bé giao thư Lượm - một đứa trẻ ngây thơ, dũng cảm, hy sinh vì đất nước.

- Chi tiết tự sự thể hiện qua:

+ Miêu tả về vẻ bên ngoài của cậu bé: bé nhỏ nhắn, đáng yêu, điềm tĩnh, đầu lủng lẳng, chân nhỏ nhắn, túi sách treo vênh, cười rạng rỡ, má ửng hồng

+ Tự sự kể lại cuộc gặp gỡ bất ngờ: ngày Huế chảy máu, chú Hà Nội về, tình cờ chú bé, gặp nhau trong đám đông

+ Tưởng tượng về ngày Lượm ra đi

- Nghệ thuật:

+ Sử dụng thể thơ bốn chữ

+ Sử dụng từ ngữ sống động, hấp dẫn và giàu biểu cảm

+ Nghệ thuật tạo hình nhân vật đặc sắc

+ Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt: miêu tả, tự sự, biểu cảm

- Ý nghĩa: Lượm - một cậu bé hồn nhiên, dũng cảm, hy sinh vì nhiệm vụ lớn lao. Đó là hình ảnh đẹp trong tác phẩm của nhà thơ Tố Hữu, là niềm kính trọng và yêu mến của tác giả dành cho Lượm và các em nhỏ yêu nước.

Chuẩn bị 2

Trả lời câu 2 (trang 32 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Đọc trước bài thơ Lượm, tìm hiểu thêm về tác giả Tố Hữu và tình hình xã hội khi bài thơ được sáng tác.

Phương pháp giải:

Dựa vào hành động và cách cư xử, xác định tính cách của nhân vật.

Lời giải chi tiết:

- Tác giả:

+ Tố Hữu sinh năm 1920, mất năm 2002, tên thật là Nguyễn Kim Thành

+ Quê quán: làng Phù Lai, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế.

+ Sinh sống trong gia đình nho, học ở Huế và say mê văn chương.

+ Tố Hữu tham gia hoạt động cách mạng từ sớm, và dũng cảm đấu tranh trong nhà tù của thực dân.

+ Ông nắm giữ nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng trong Đảng và Nhà nước.

- Tình hình khi sáng tác:

+ Bài thơ được viết vào năm 1949.

+ Năm 1946, diễn ra cuộc chiến tranh giữa Việt Nam và Pháp tại Huế, và vào tháng 2 năm 1947, quân đội Việt Nam chuyển chiến khu. Trong thời điểm này, nhà thơ Tố Hữu đã từ Hà Nội về Huế, và tình cờ gặp cậu bé giao thư Lượm. Không lâu sau đó, trong một chuyến công tác, nhà thơ nghe tin Lượm đã hy sinh anh dũng trong khi làm nhiệm vụ. Xúc động và nhớ nhung trước tinh thần can đảm của cậu bé nhỏ mà cường tráng này, ông đã viết bài thơ này.

Chuẩn bị 3

Trả lời câu 3 (trang 32 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Khám phá về những nhân vật trẻ dũng cảm đã xuất hiện trong các câu chuyện lịch sử và văn học.

Phương pháp giải:

Tham khảo sách, báo hoặc internet.

Lời giải chi tiết:

- Lý Tự Trọng (1914 - 1931) có tên thật là Lê Hữu Trọng, quê gốc Hà Tĩnh nhưng sinh ra ở Thái Lan và học tập tại Trung Quốc.

+ Ngày 9/2/1931, trong dịp kỷ niệm một năm cuộc nổi loạn Yên Bái, Lý Tự Trọng bắn chết một thanh tra mật thám tên Lơ Gơ-răng và bị bắt giữ. Tại phiên tòa, anh tuyên bố: “Con đường của thanh niên chỉ có con đường cách mạng, không có lựa chọn khác”. 

+ Ngày 21/11/ 1931, trước khi bị hành quyết bằng dao gươm, chàng trai 17 tuổi đã ca hát Quốc tế và tự hào tuyên bố tên Việt Nam, thể hiện ý chí cách mạng đến phút cuối cùng.

- Nguyễn Văn Trỗi (1940 - 1964), quê ở Quảng Nam, gia nhập Biệt động nội ở Sài Gòn khi gia đình di cư vào thành phố này. 

+ Ngày 2/5/1964, anh thay đồng đội thực hiện nhiệm vụ đặt bom tại cầu Công Lý để tiêu diệt đoàn quân sắc phái Mỹ. Khi sự cố xảy ra, anh bị bắt vào ngày 9/5/1964.

+ Tòa án quân sự Cộng hòa Việt Nam kết án tử hình và ra lệnh thực thi án tử vào ngày 15/10/1964 tại nhà tù Chí Hòa.

+ Trong những phút cuối, anh từ chối mặt nạ, không khai và cất tiếng hô khẩu hiệu chiến đấu.

- Võ Thị Sáu (1933 - 1952) sinh ra trong một gia đình nghèo ở Bà Rịa. 

+ Sau nhiều khó khăn, vào năm 14 tuổi, chị gia nhập Đội Công an xung phong ở quận Đất Đỏ. Trong quá trình hoạt động, chị tham gia thành công các nhiệm vụ liên lạc, thu thập thông tin và báo cáo kịp thời cho tổ chức.

+ Tháng 2/1950, Võ Thị Sáu sử dụng lựu đạn tấn công hai kẻ thù và bị bắt. Chị bị đưa ra Côn Đảo chờ xử tử. Ở đây, chị Sáu chính thức gia nhập Đảng Lao động Việt Nam. Ngày 23/1/1952, trên guillotine, Võ Thị Sáu vẫn kiêng nể và kiên quyết, hét to: “Đả đảo thực dân Pháp, Việt Nam mãi mãi, Hồ Chí Minh vĩnh cửu!”.

- Vừ A Dính (1934 - 1949) sinh ra trong một gia đình người Mông ở Lai Châu. 

+ Anh nhận thức được cách mạng từ khi còn rất trẻ, trở thành liên lạc viên của đội vũ trang ở huyện Tuần Giáo khi mới 13 tuổi.

+ Trong một nhiệm vụ, Vừ A Dính bị bắt. Dù bị tra tấn dã man, chiến binh trẻ tuổi không chịu khuất phục. Ngày 15/6/1949, quân Pháp giết Vừ A Dính.

Đọc hiểu 1

Trả lời câu 1 (trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Chú ý đến cách tạo nhịp điệu và sử dụng phép tu từ trong khổ thơ đầu tiên.

Phương pháp giải:

Đọc và phân tích nhịp điệu của khổ thơ.

Lời giải chi tiết:

- Cách tạo nhịp điệu và phép tu từ trong khổ thơ đầu tiên:

Ngày Huế // đổ máu

Chú Hà Nội // về

Tình cờ // chú, // cháu

Gặp nhau // Hàng Bè

- Phép tu từ hoán dụ: 'Ngày Huế đổ máu'. Tác giả sử dụng tên địa danh Huế để diễn đạt việc toàn bộ dân cư địa phương phải đối mặt với cuộc chiến.

Đọc hiểu 2

Trả lời câu 2 (trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Phát hiện và chỉ ra tác dụng của các từ nghệ thuật trong các dòng thơ 5-8.

Phương pháp giải:

Nghiên cứu kỹ khổ thơ thứ hai.

Lời giải chi tiết:

- Các từ nghệ thuật: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh.

- Tác dụng: đóng góp vào việc mô tả chân dung chú bé Lượm – một đứa trẻ hiếu động, đáng yêu, đam mê tham gia vào hoạt động kháng chiến.

Đọc hiểu 3

Trả lời câu 3 (trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Chỉ ra tác dụng của các phép tu từ trong các dòng thơ 10-12

Phương pháp giải:

Đọc kỹ các dòng thơ 10-12.

Lời giải chi tiết:

- So sánh 'mồm huýt sáo vang - như con chim chích nhảy trên đường vàng'

=> Tác dụng: mô tả một cách rõ ràng và sinh động hình ảnh một chú bé liên lạc: nhanh nhẹn, tràn đầy sự sống, nhiệt huyết tham gia vào cuộc chiến đấu.

Đọc hiểu 4

Trả lời câu 4 (trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Bạn nhận xét về vẻ ngoài và tính cách của chú bé liên lạc qua các hình ảnh này như thế nào?

Phương pháp giải:

Quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

- Vẻ ngoài:

+ Lượm là một cậu bé nhỏ nhắn, xinh xắn.

+ Cậu ấy có đôi chân chạy nhanh nhẹn.

+ Lượm luôn mang một chiếc mũ rộng trên đầu, nghiêng về một bên trông vô cùng đáng yêu và hài hước.

+ Chú bé này luôn đeo một túi vải xinh xắn qua vai, tạo nên vẻ ngoài như một “đại biểu”. Đây cũng là một cậu bé rất lạc quẩn trong công việc. 

- Tính cách, phẩm chất:

+ Vui vẻ, yêu đời, luôn hát ca khi thực hiện nhiệm vụ.

+ Can đảm, không sợ nguy hiểm vượt qua bom đạn để chuyển thư quan trọng đến các đơn vị khác.

+ Sẵn sàng hy sinh vì đất nước.

Trong các dòng thơ 25 và 26, tác giả tách ra thành hai khổ thơ riêng, mỗi khổ chỉ có hai dòng, nhấn mạnh niềm thương xót và ngậm ngùi trước cái chết đột ngột của Lượm.

Cách ngắt nhịp trong khổ thơ dòng 39-42 rất đặc biệt, nhấn mạnh tình trạng nghẹn ngào, đau đớn và đau xót trước cái chết của Lượm.

Câu hỏi ở dòng 47 được đặt ở gần cuối bài thơ để bộc lộ cảm xúc và khẳng định, thể hiện sự tiếc thương và ngỡ ngàng trước sự hi sinh của Lượm.

Trong đoạn văn, tôi kể lại câu chuyện về Lượm dựa trên trật tự thời gian. Tôi nhận được tin Lượm đã hy sinh trong một trận tấn công đồn giặc, khiến tôi bàng hoàng và đau xót. Hình ảnh về Lượm vẫn còn mãi trong tâm trí tôi.

CH cuối bài 2

Trả lời câu 2 (trang 35 SGK Ngữ văn 6 tập 2)

Đọc các khổ thơ: 2, 3, 4, 5, lập bảng sau vào vở và điền các chỉ tiết miêu tả Lượm phù hợp vào các cột.

Trang phục
Hình dáng
Cử chỉ hành động
Lời nói

Trong các chi tiết tác giả đã dùng để miêu tả nhân vật Lượm, em thấy thú vị với chi tiết nào nhất? Vì sao?

Phương pháp giải:

Kẻ bảng và lần lượt điền thông tin phù hợp.

Lời giải chi tiết:

Trang phục	Đội mũ ca lô lệch về một bên, đeo cái xắc xinh xinh
Hình dáng	Nhỏ nhắn, loắt choắt, đầu nghênh nghênh nhanh, má đỏ bồ quân
Cử chỉ hành động	Huýt sáo vang, yêu đời
Lời nói	-Cháu đi liên lạc Vui lắm chú à Ở đồn Mang Cá Thích hơn ở nhà

 Em thú vị về những lời nói của Lượm về công việc của mình. Cậu bé không hề tỏ ra lo lắng hay sợ hãi mà cảm thấy rất vui khi mình được làm công việc mặc dù rất nguy hiểm.

Các dòng thơ 25, 26 và 47 được tách ra thành những khổ thơ riêng chỉ gồm 2 dòng, nhấn mạnh niềm thương xót và ngậm ngùi trước cái chết đột ngột của Lượm.

Trong tác phẩm, tác giả sử dụng nhiều từ ngữ xưng hô khác nhau để gọi Lượm, mỗi từ ngữ thể hiện một thái độ và tình cảm khác nhau, phản ánh quan hệ đặc biệt giữa tác giả và nhân vật.

Bài thơ kết thúc bằng việc lặp lại những dòng thơ miêu tả hình ảnh Lượm vẫn như ngày đầu để thể hiện ý nghĩa rằng dù đã ra đi, Lượm vẫn sống mãi trong lòng của tác giả và trong tâm trí của chúng ta.

Trong cuộc sống và trong văn học có nhiều tấm gương thiếu niên dũng cảm như nhân vật Lượm. Ví dụ, Võ Thị Sáu - một biểu tượng của sự dũng cảm và hy sinh trong cuộc chiến cách mạng của dân tộc Việt Nam.