Chứng khoán - Những điều cần biết trước khi bắt đầu đầu tư

Bạn có quan tâm đến việc tìm hiểu về chứng khoán? Đây là một trong những kênh đầu tư tiềm năng tại Việt Nam. Để hiểu rõ hơn về cách đầu tư chứng khoán là điều rất quan trọng để đạt được thu nhập ổn định và hiệu quả cao. Bài viết này sẽ giới thiệu đến bạn đọc về khái niệm chứng khoán, các loại chứng khoán hiện nay và đặc điểm của chúng. Mời bạn đọc theo dõi!

Khái niệm và đặc điểm cơ bản của chứng khoán

1. Định nghĩa chứng khoán là gì?

Trước khi bắt đầu tham gia thị trường chứng khoán, bạn cần phải hiểu rõ về chứng khoán. Chứng khoán là tài sản được xác nhận quyền sở hữu hợp pháp của người sở hữu và tài sản của công ty/tổ chức đã phát hành trên thị trường.

Chứng khoán được phát hành nhằm mục đích huy động vốn cho doanh nghiệp và chính phủ. Nhà đầu tư sở hữu chứng khoán sẽ làm chủ một phần tài sản/vốn của công ty phát hành. Toàn bộ dữ liệu giao dịch trên thị trường chứng khoán được lưu lại tại Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam do nhà nước quản lý để đảm bảo tính an toàn và minh bạch cho người tham gia đầu tư.

2. Đặc điểm của chứng khoán

- Chứng khoán có tính thanh khoản cao: Nhà đầu tư có thể tự do thực hiện giao dịch mua bán cổ phiếu trên sàn và có thể chuyển đổi thành tiền mặt nhanh chóng hơn so với các loại tài sản khác. Mỗi loại chứng khoán sẽ có mức độ thanh khoản khác nhau, trong đó cổ phiếu niêm yết thường có tính thanh khoản tốt nhất.

- Chứng khoán mang tính rủi ro cao: Mức độ rủi ro của kênh đầu tư này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như lạm phát, chính trị,... có thể dẫn đến sự thay đổi giá cả.

- Chứng khoán mang lại khả năng sinh lợi: Với số vốn được huy động, các doanh nghiệp sẽ sử dụng để phát triển hoạt động kinh doanh và tạo ra lợi nhuận. Nhờ đó, nhà đầu tư có thể thu về nguồn thu nhập lớn hơn trong tương lai từ cổ tức và tăng giá chứng khoán mà họ đang sở hữu.

Các loại chứng khoán phổ biến ngày nay

Chứng khoán vốn

Chứng khoán vốn, hay còn gọi là cổ phiếu thường được công ty phát hành và xác nhận quyền sở hữu một phần tài sản của công ty cho các cổ đông. Nhà đầu tư sở hữu cổ phiếu vốn sẽ nhận được cổ tức khi công ty hoạt động tốt. Cổ phiếu vốn có tính thanh khoản cao nhất.

Trong trường hợp công ty phá sản, cổ đông sẽ được phân phối số tiền còn lại sau khi thanh toán các nợ và ưu đãi cho cổ phiếu. Chứng khoán vốn thường được phát hành dưới 3 dạng phổ biến:

- Cổ phiếu thường: Đây là loại cổ phiếu mang quyền sở hữu, kiểm soát và quản lý hoạt động kinh doanh của công ty. Trong trường hợp công ty phá sản, cổ đông sẽ nhận lại số tiền còn lại sau khi đã thanh toán hết các khoản nợ.

- Cổ phiếu ưu đãi: Là loại cổ phiếu được tính cổ tức theo tỷ lệ phần trăm cố định dựa trên mệnh giá cổ phiếu và được ưu tiên trả trước so với cổ phiếu thường. Cổ phiếu loại này không có quyền bỏ phiếu và kiểm soát hoạt động của công ty.

- Chứng chỉ quỹ: Đây là một loại chứng khoán được phát hành bởi các công ty quản lý quỹ. Tiền được huy động vào quỹ sẽ được các chuyên gia có kinh nghiệm sử dụng để đầu tư như vào cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản,...

Chứng khoán nợ

Trái phiếu là một loại hình của chứng khoán nợ được phát hành bởi doanh nghiệp hoặc chính phủ. Khi sở hữu chứng khoán nợ, bạn trở thành chủ nợ và doanh nghiệp phải trả lãi và thanh toán nợ gốc vào thời điểm đáo hạn. Trong trường hợp doanh nghiệp phá sản và không đủ tiền để trả nợ, người sở hữu chứng khoán nợ sẽ được ưu tiên trả trước các loại chứng khoán vốn khác.

Chứng khoán phái sinh

Chứng khoán phái sinh là các hợp đồng tài chính biểu thị cam kết và thỏa thuận giữa hai bên về quyền và nghĩa vụ đối với một tài sản vào thời điểm hiện tại hoặc trong tương lai. Các loại chứng khoán phái sinh gồm có: Hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi. 

Loại chứng khoán này chủ yếu được giao dịch trên thị trường phi tập trung thông qua các nhà môi giới chứng khoán. Đây là loại chứng khoán mang mức độ rủi ro cao hơn so với các loại khác.

Kiến thức căn bản về chứng khoán mà nhà đầu tư mới cần biết

Hiểu rõ các thuật ngữ thị trường chứng khoán để linh hoạt trong các giao dịch

Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của cổ đông đối với một phần vốn cổ phần của công ty phát hành.

Trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành.

Chứng chỉ quỹ là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần vốn góp vào quỹ đầu tư công cộng.

Quyền mua cổ phần là loại chứng khoán được công ty cổ phần phát hành kèm theo đợt phát hành cổ phiếu bổ sung để bảo đảm quyền mua cổ phiếu mới cho các cổ đông hiện hữu theo điều kiện đã được xác định.

Chứng quyền là loại chứng khoán được phát hành cùng với trái phiếu hoặc cổ phiếu ưu đãi, cho phép người sở hữu được quyền mua một số lượng cổ phiếu phổ thông nhất định vào mức giá đã được xác định trước đó trong một khoảng thời gian nhất định.

Quyền chọn mua, quyền chọn bán là quyền được ghi trong hợp đồng cho phép người mua lựa chọn quyền mua hoặc quyền bán một số lượng chứng khoán nhất định trong một khoảng thời gian nhất định với mức giá được xác định trước đó.

Hợp đồng tương lai là cam kết mua hoặc bán các loại chứng khoán, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán cụ thể với số lượng và giá cả được xác định trước đó vào một ngày nhất định trong tương lai.

Cổ đông lớn là cổ đông sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp từ năm phần trăm trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty phát hành.

Nhà đầu tư là các cá nhân và tổ chức Việt Nam cũng như nước ngoài tham gia đầu tư trên thị trường chứng khoán.

Nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp bao gồm các tổ chức như ngân hàng thương mại, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, tổ chức kinh doanh bảo hiểm và tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Chào bán chứng khoán ra công chúng là quá trình chào bán chứng khoán theo các phương thức sau: a) Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, bao gồm Internet; b) Chào bán chứng khoán cho hơn một trăm nhà đầu tư, không tính nhà đầu tư chuyên nghiệp; c) Chào bán cho một số lượng nhà đầu tư không xác định.

Tổ chức phát hành là tổ chức thực hiện việc phát hành chứng khoán ra công chúng.

Tổ chức phát hành chứng khoán là tổ chức có trách nhiệm phát hành chứng khoán ra công chúng.

Tổ chức bảo lãnh phát hành là công ty chứng khoán được phép thực hiện bảo lãnh phát hành chứng khoán và ngân hàng thương mại được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận bảo lãnh phát hành trái phiếu theo các điều kiện do Bộ Tài chính quy định.

Niêm yết chứng khoán là việc đưa các chứng khoán đủ điều kiện vào giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán hoặc Trung tâm giao dịch chứng khoán.

Thị trường giao dịch chứng khoán là nơi hoặc hình thức trao đổi thông tin để tập hợp lệnh mua, bán và giao dịch chứng khoán.

Kinh doanh chứng khoán là việc thực hiện các hoạt động như môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, lưu ký chứng khoán, quản lý quỹ đầu tư chứng khoán và quản lý danh mục đầu tư chứng khoán.

Môi giới chứng khoán là hoạt động của công ty chứng khoán trung gian thực hiện mua bán chứng khoán cho khách hàng.

Tự doanh chứng khoán là hoạt động mua bán chứng khoán của công ty chứng khoán cho chính mình.

Tư vấn đầu tư chứng khoán là việc công ty chứng khoán cung cấp cho nhà đầu tư các kết quả phân tích, công bố báo cáo phân tích và đưa ra khuyến nghị liên quan đến chứng khoán.

Lưu ký chứng khoán là dịch vụ nhận ký gửi, bảo quản và chuyển giao chứng khoán cho khách hàng, giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến sở hữu chứng khoán.

Bài viết này giúp nhà đầu tư mới tìm hiểu về chứng khoán, các loại chứng khoán phổ biến và cơ hội đầu tư đa dạng. Để đầu tư chứng khoán hiệu quả, bạn cần lựa chọn loại chứng khoán phù hợp với chiến lược và số vốn của mình. Việc nắm rõ kiến thức và kỹ năng về chứng khoán là rất quan trọng để đạt được lợi nhuận tối đa.