Buzz
Đề bài
Chứng minh điều này: Nhân vật Mị là một thành công của Tô Hoài trong việc xây dựng con người tỉnh táo.
Lời giải chi tiết
Trong tác phẩm 'Truyện Tây Bắc' (1953), truyện 'Vợ chồng A Phủ' là một thành công đáng chú ý đầu tiên của Tô Hoài sau Cách mạng tháng Tám. Từ cuộc sống đau khổ của Mị và A Phủ, hai người nô lệ của thống lí Pá Tra ở Hồng Ngài, Tô Hoài đã phản ánh một cách chân thực nỗi khổ đau của người Mèo dưới chế độ cũ và sự khởi nghĩa của họ để đòi lại tự do và hạnh phúc, theo đuổi cách mạng và kháng chiến.
Nhân vật Mị trong truyện 'Vợ chồng A Phủ' là một thành công của Tô Hoài trong việc xây dựng con người tỉnh táo.
Con người tỉnh táo trong văn học là những nhân vật đã trải qua nhiều khổ đau và đau khổ; họ đã chịu đựng nỗi buồn và bị bóc lột, bị đè nén, bị chà đạp cho đến khi trở nên lạnh lùng và vô cảm, sống trong sự đau khổ và nhục nhã, chấp nhận số phận của mình. Cuối cùng, họ dần dần tỉnh thức, tự ý thức về quyền sống và tự do của bản thân, phản kháng sự bóc lột, bất công để giành lại tự do và hạnh phúc, xây dựng một cuộc sống ý nghĩa. Mị là một ví dụ rõ ràng về 'con người tỉnh táo', cùng với A Phủ, họ là những người có ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
Cuộc đời của Mị tràn ngập bi kịch. Mị là một cô gái xinh đẹp, có khả năng chơi sáo tuyệt vời, thu hút sự ngưỡng mộ của nhiều chàng trai Mèo. Nhưng niềm vui tuổi trẻ không đến với cô. Mẹ của Mị đã qua đời, gia đình nghèo khó, và cha của Mị đã già nua. Mị phải nộp lãi nặng nề mỗi năm cho một kẻ chủ nợ, biến nó thành một sợi dây oan trái đối với cô. Mị bị A Sử (con trai của thống lí Pá Tra) 'đánh cắp' và đưa về để làm tế bào. Cha của Mị chỉ có thể thốt lên trong nước mắt: “Chao ôi! Cha mẹ ăn bạc từ kiếp trước, giờ đây tôi buộc phải bán con để trả nợ. Không có cách nào khác cả!”.
Với Mị, cuộc sống như con dâu trải qua là một cảnh đau khổ và tủi nhục. Mỗi đêm, Mị khóc lóc. Cảm thấy tiếc nuối cho số phận của mình, Mị quyết định tự tử bằng cách nhảy xuống từ cây hái lá trong rừng - hình ảnh của Mị: 'hai mắt còn đỏ', quỳ gối, úp mặt xuống đất, khóc lóc, cùng với hình ảnh của cha Mị 'cũng khóc'... tất cả thể hiện một bi kịch đầy nước mắt! Mị muốn tự tử bằng cách ăn lá ngón, bởi vì Mị không thể chấp nhận cuộc sống như một con nô lệ trong vai trò của một con dâu gạt nợ. Mị muốn sống một cuộc sống đáng sống, sống một cuộc sống ý nghĩa. Sống trong sự bóc lột và tủi nhục không bằng tự tử. Tuy hành động đó có vẻ tiêu cực, nhưng nó cũng thể hiện ý thức về nhân phẩm của Mị, ý thức về việc phủ định sự tối tăm của hiện thực là biểu hiện của một con người tỉnh táo.
Mị muốn qua đời nhưng không thể. Dù Mị đã mất nhưng nợ thống lí vẫn còn đó, và bố Mị đã quá già yếu. Ai có thể làm nương ngô để trả nợ thống lí! Mị chỉ biết khóc lóc. Mị ném nắm lá ngón xuống đất. “Mị không thể chấp nhận... Mị phải trở lại nhà thống lí”. Mị chịu đựng cuộc sống nô lệ con dâu gạt nợ vì Mị yêu thương bố. Mị là một tấm gương của hiếu thảo và hy sinh!
Quá trình thức tỉnh của con người là những năm đen tối, những tháng ngày đầy đau khổ. Mị cũng vậy. Nơi Mị sống như một cái buồng tối tăm, chỉ có một lỗ nhỏ như lòng bàn tay. Đôi khi Mị nghĩ rằng mình sẽ ngồi trong cái lỗ đó cho đến khi chết. Vẻ đẹp và tuổi trẻ của Mị bị tước đoạt, bị đè nén, bị chà đạp. Mị bị bóc lột và làm việc nặng nhọc. Mỗi lần Mị làm việc, như hái thuốc phiện, bẻ bắp, hái củi, Mị đều cảm thấy bị gò ép, bị buộc tội. Thân phận của Mị giống như một con trâu, một con ngựa, một con rùa, một con bọ ngựa, một con chẫu, sống trong tê liệt và nhẫn nhục. Đời Mị đã không còn gì nữa?
Ngẫm thân em chí bằng thân con bọ ngựa
Bằng con chẫu chuộc thôi...
Cảm thấy cuộc đời như thế nào, thân phận như thế nào, giống như một con trâu, con ngựa, con rùa, con bọ ngựa, con chẫu, là biểu hiện của sự chấp nhận sự tê liệt và nhẫn nhục. Cuộc đời của Mị đã đến hồi kết?
Con người tỉnh táo được hồi sinh không chỉ bởi bên ngoài mà còn bởi sự tự nhận thức của tâm hồn, của ý thức. Mị đã trải qua những đêm xuân đầy cảm xúc ở Hồng Ngài. Khi Tết đến, không khí xuân của làng Mèo làm cho hoa thuốc phiện nở rộ, những chiếc váy hoa treo trên đá trở nên rực rỡ như những cánh bướm bay lượn. Cuộc vui của thanh niên, trẻ con với các trò chơi như đánh pao, quay búa, thổi sáo, thổi kèn và nhảy múa diễn ra sôi động trên sân nhà. Âm nhạc của sáo và kèn “mời gọi đi chơi” làm cho Mị “hồi sinh tinh thần”. Mị hòa mình vào âm nhạc, lặng nghe tiếng hát, tiếng sáo phát ra:
...Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu...
Tiếng sáo thức tỉnh tâm hồn Mị. Mị lén lấy hũ rượu, “uống đến ngất ngưởng”. Uống để quên đi mọi đau khổ! Uống để xua tan mọi nỗi buồn trong lòng! Say sưa, Mị “trở lại quá khứ”. Mị nhớ về tuổi thơ, những lúc Mị thổi sáo và hút mái, làm say lòng bao người. Âm nhạc của sáo đã xâm nhập vào tâm hồn Mị, “tai Mị nghe rõ tiếng sáo. Mị thật sự hồi sinh và trẻ lại. Mị tự nhận thức rằng “Mị vẫn còn trẻ, Mị vẫn còn trẻ”. Mị cảm thấy “hứng khởi”, trong lòng “hạnh phúc đến khó tả” như những đêm Tết trong quá khứ. Mị mong muốn đi chơi Tết. Mị khao khát được sống trong hạnh phúc tình yêu như ngọn lửa bùng cháy trong tâm hồn Mị.
Mị thức tỉnh với cảnh tượng xung quanh. Mị thấy mọi việc đều bất công, tàn nhẫn, đắng cay. Nhiều người có gia đình cũng đi chơi Tết. Mị với A Sử “chẳng có tình cảm gì với nhau mà vẫn phải sống cùng nhau!”. Thật là trớ trêu! Mị muốn tự tử. Mị rơi lệ. Âm nhạc của sáo gọi người yêu vẫn “bay lượn” ngoài đường. Đó là tâm trạng của Mị trong đêm xuân. Âm nhạc của sáo đánh thức Mị, đang “đấu tranh“ để thoát khỏi cảnh đời đau khổ và nhục nhã!
Mị đã phản kháng, đã hành động. Mị bôi mỡ vào đĩa đèn để sáng. Với tay cầm váy hoa, cải áo, quấn tóc. Mị “chuẩn bị đi chơi'. Hành động của Mị diễn ra trước mặt A Sử một cách táo bạo. Mị không quan tâm đến câu hỏi của hắn: “Mày muốn đi chơi à?”. Mị bị A Sử trói vào cột bằng một thúng sợi, làm cho Mị “không thể cúi, không thể gật đầu được nữa”. Dù cảm thấy “đau đớn, mệt mỏi, bị ràng buộc', nhưng Mị vẫn “hồi sinh, yêu cuộc sống, “vẫn nghe tiếng sáo dẫn Mị vào những trò chơi, những buổi vui”. Điều này cho thấy, Mị đã tỉnh thức về tình yêu, về hạnh phúc, lòng khao khát của Mị vô cùng mạnh mẽ. Đêm tình mùa xuân là minh chứng cho tâm lý và hành động của Mị, một con người tỉnh thức được Tô Hoài mô tả rất tinh tế, sâu sắc. Ánh trăng lấp đầy tinh thần nhân văn.
Mị có từ bỏ trước số phận đen tối tủi nhục không? Ác quỷ của nhà thống lí, uy quyền của Pá Tra, tính cách tàn nhẫn của A Sử, và nợ truyền kiếp, tất cả đã buộc Mị bằng những sợi dây oan nghiệt vô hình. Sau đêm bị trói đó, Mị mỗi ngày trở nên tê dại, Mị “chỉ còn biết, còn ở bên ngọn lửa'. Mỗi đêm, Mị “thức sưởi lửa suốt đêm'. Mị và A Phú “gặp nhau' như là một điều không thể tránh khỏi. Mị bị trói bằng một thúng sợi. A Phủ vì tội đánh con quan nên bị trói vào cọc. A Phủ bị trói đã mấy ngày. Mỗi đêm, thấy ngọn lửa sáng lên, A Phủ “mở mắt”...; thấy ngọn lửa bật lên, A Phủ “nhìn thẳng”. Mị nhìn sang, sau đó “thản nhiên” thổi lửa, hơ tay. Dù “nếu A Phủ là một xác chết đứng đó, thì cũng vậy thôi”. Tâm hồn Mị đã héo hắt, đã tàn lụi, đã lạnh lẽo! Thật sự đáng sợ.
Nhưng sau đó tình yêu và lòng căm thù đã đánh thức tâm hồn Mị. Qua “ngọn lửa bập bùng”, Mị “mở mắt nhìn sang” và xúc động khi nhìn thấy “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hố mắt đen xám' của A Phủ. Mị nhớ lại đêm năm trước, khi A Sử cũng trói Mị như vậy. Mị thầm than: “Trời ơi!...”. Mị chửi rủa cha con thống lí: “Chúng nó thực sự độc ác”. Nhiều cảnh thương tâm đồng thời hiện lên trong tâm hồn Mị: bắt trói đứng người ta đến chết, nó bắt Mị chết cũng không sao, nó bắt trói đến chết người phụ nữ ngày xưa cũng ở cái nhà này”. Mị tự thương lấy tình cảnh của mình, thương A Phủ trên bờ vực, khi tử thần đã gõ cửa: “Cơ hội này chỉ còn một ngày, người kia sẽ chết, chết đau đớn, chết đói, chết lạnh, phải chết”. Mị suy nghĩ về tình trạng của mình, tự nhận thức: “Ta là một phụ nữ, nó đã bắt ta để trình bày trước mặt ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày lụi xương ở đây thôi...”. Mị hiểu rằng, A Phủ không thể chết, “không có lý do gì phải chết như thế”. Con đường tỉnh thức của con người là một hành trình uốn cong, có lúc ngập ngừng, có lúc dứt khoát. Mị cũng như vậy, Mị tưởng tượng A Phủ sẽ trốn thoát, Mị sẽ chết trên cái cột oan nghiệt đó! Bóng tối cung cấp cho Mị sức mạnh, “trong tình hình này, Mị không cảm thấy sợ...”.
Hành động của con người tỉnh thức là “hành động tự phủ định, hành động tự giải thoát' (J.P.Sartre). Mị đã cân nhắc ăn lá ngón để tự sát, đó là một quyết định: “Đi ngay!”. Rồi Mị đứng im trong bóng tối. Đó là “khoảnh khắc kinh hoàng”. Ở lại nơi địa ngục, là chết trong cảnh đau đớn như người phụ nữ kia. Chạy trốn vẫn còn cơ hội sống. Mị lặp đi lặp lại hai câu như lời kêu cứu và lời tuyên bố đi theo A Phủ: “A Phủ ơi, hãy cho tôi đi, ở đây thì tôi sẽ chết...”. Mị và A Phủ dẫn nhau chạy trốn đến Phiềng Sa khu du kích. Phiềng Sa là nơi an nghỉ cuối cùng cho họ. Cách mạng và cuộc kháng chiến là đất đai, đất thánh cho những người tỉnh thức. Mị cắt dây trói A Phủ cũng là tự cắt dây trói để giải thoát mình. Như con chim sổ lồng, Mị từ bóng tối vươn ra ánh sáng, từ tình trạng nô lệ tủi nhục để giành được tự do, hạnh phúc, cùng với A Phủ trở thành vợ chồng, rồi trở thành chiến binh du kích.
Mị là biểu tượng của sự tỉnh thức. Tô Hoài đã phân tích sâu sắc, tinh tế mọi chi tiết về tâm trạng và hành động của Mị trong quá trình tỉnh thức với sự đồng cảm sâu sắc và tình thương xót. Mị là biểu tượng của sự tỉnh thức có sức mạnh chống lại và tiềm năng sống. Nhân vật Mị đã thể hiện giá trị nhân đạo của truyện Vợ chồng A Phủ.
Và ta càng cảm nhận sâu sắc hơn về giá trị của tự do. Mùi vị của tự do là “mùi vị ngọt ngào và đầy ý nghĩa' như Hêminguê đã mô tả.
