Chứng tê liệt khi ngủ

Chứng tê liệt khi ngủ, hay còn gọi là bóng đè, là một rối loạn giấc ngủ không gây tổn thương thực thể, xảy ra khi đang ngủ. Hiện tượng này thường gặp ở những người mới hồi phục sức khỏe, những người bị suy nhược cơ thể hoặc có vấn đề bế tắc kéo dài, và những người thường xuyên sử dụng bia, rượu hoặc chất kích thích. Một số người tin rằng bóng đè do ma quỷ gây ra và tìm cách giải quyết bằng cúng bái, nhưng đây là quan niệm sai lầm và không hiệu quả. Bóng đè rất phổ biến và khoảng 40% người đã trải qua ít nhất một lần trong đời.

Các triệu chứng

Chứng tê liệt khi ngủ hoặc bóng đè có thể biểu hiện qua các triệu chứng sau đây:

• Không thể di chuyển hai tay, hai chân, thân mình và đầu khi vừa ngủ hoặc vừa tỉnh dậy
• Không thể nói
• Nhận thức rõ ràng về những gì đang xảy ra xung quanh
• Gặp phải các ảo giác

Khi gặp bóng đè, một phần não vẫn ở trạng thái tỉnh táo nhưng hệ thần kinh vận động không hoạt động, khiến cơ thể không thể cử động. Người bị bóng đè thường cố gắng thức dậy bằng cách cử động hoặc gọi nhưng không thành công, dù não đã gửi tín hiệu điều khiển. Nhiều người cảm thấy có một trọng lượng nặng đè lên ngực mà không thể gỡ bỏ. Khoảng 5% người bị bóng đè gặp ảo giác như nhìn thấy hình ảnh đáng sợ, khó thở, nghe thấy tiếng bước chân hoặc giọng nói. Một số cảm thấy bị đẩy xuống giường hoặc bị xô ngã. Hiện tượng này có thể kéo dài từ vài giây đến hơn 30 phút. Sau khi kết thúc, người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, đau đầu và ra mồ hôi. Đôi khi họ có thể ngủ lại ngay lập tức mà không nhớ về sự kiện, hoặc bị bóng đè tiếp ngay khi vừa ngủ lại.

Có những người cho rằng bóng đè chỉ là một giấc mơ. Theo đó, giấc mơ bóng đè thường phản ánh những hình ảnh và cảm giác từ trước khi ngủ như nơi nằm, vật xung quanh, người bên cạnh, và thời điểm ngủ (đêm/ngày - ánh sáng môi trường). Trong giấc mơ, người ta tin rằng mình đã tỉnh và có thể nhìn thấy xung quanh (ít khi nghe thấy), nhưng khi cố gắng cử động để ngồi dậy thì không thành công. Bộ não không gửi tín hiệu điều khiển vận động, dẫn đến cơn ác mộng. Những người gần gũi trước khi ngủ có thể xuất hiện trong giấc mơ để cầu cứu, và người bệnh cố gắng gọi hoặc tạo tiếng động nhưng không thành công. Khi mọi nỗ lực đều thất bại, trạng thái nguy hiểm bắt đầu, với tim đập nhanh và mồ hôi toát ra. Cuối cùng, ác mộng kết thúc khi người bệnh thức dậy, thường là vì không phân biệt được giữa mơ và thực tế.

Nguyên nhân

Mặc dù nguyên nhân chính xác của Chứng tê liệt khi ngủ hay Bóng Đè chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nghiên cứu gần đây của Đại học Y khoa Harvard đã chỉ ra một số yếu tố có thể góp phần vào tình trạng này:

• Thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc
• Lịch trình ngủ không đều hoặc thay đổi thường xuyên (thường gặp ở những người làm việc theo ca)
• Ngủ ở tư thế nằm ngửa (lưng hoàn toàn tiếp xúc với giường, mặt hướng lên trên)

• Các rối loạn giấc ngủ như chứng ngủ rũ.
• Những vấn đề tâm lý như Rối Loạn Lưỡng Cực, PTSD, hoặc Rối Loạn Lo Âu Hoảng Sợ
• Sử dụng một số loại thuốc, ví dụ như thuốc điều trị Hội Chứng ADHD
• Sử dụng các chất hóa học
• Sử dụng rượu
• Các tình huống căng thẳng hoặc trải nghiệm cảm xúc mạnh
• Có thể có yếu tố di truyền liên quan.

Một số người tin rằng bóng đè liên quan đến hiện tượng siêu nhiên, như ma ám (ngay từ cái tên 'bóng đè' đã gợi ý điều này). Có ý kiến cho rằng bóng đè liên quan đến 'con mộc' (khi chim bị thương đậu trên cây, máu chim thấm vào cây, sau đó cây được làm thành giường và tạo ra hiện tượng bóng đè). Mặc dù lý thuyết này cho rằng chỉ giường gỗ mới gây bóng đè, nhưng thực tế cũng có người gặp hiện tượng này khi ngủ trên giường sắt, nệm, hoặc nền gạch.

Hiện tượng bóng đè cũng xảy ra trong giai đoạn REM (giấc ngủ chuyển động mắt nhanh), khi đó phổi đang thư giãn, điều này có thể giải thích cho cảm giác bị đè nặng lên đầu.

Các phương pháp điều trị và phòng ngừa

Hiện tại chưa có phương pháp chữa trị dứt điểm cho hiện tượng bóng đè, vì vậy cách tốt nhất để hạn chế là duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ, tham gia vào các hoạt động giải trí và thể thao. Nên tránh căng thẳng và thiết lập thói quen đi ngủ đúng giờ để hạn chế rối loạn giấc ngủ. Tư thế ngủ nên thoải mái, giúp cơ bắp thư giãn hoàn toàn, đầu không bị lệch, quần áo nên rộng rãi, và phòng ngủ cần thoáng khí. Hơn nữa, việc nâng cao kiến thức để tăng khả năng thích nghi với cuộc sống và giảm áp lực công việc cũng rất hữu ích.

Theo dân gian Việt Nam, một phương pháp trị bóng đè là đặt một con dao hoặc cái rựa gần đầu giường (dưới chiếu). Nhiều người đã báo cáo rằng sau khi làm theo phương pháp này, hiện tượng bóng đè không còn xảy ra. Về mặt khoa học, đây là một liệu pháp tâm lý giúp tạo cảm giác an tâm hơn, từ đó cải thiện giấc ngủ và giảm bóng đè. Nếu thực hiện phương pháp này, nên thông báo với người thân hoặc người ngủ chung để tránh hiểu lầm và chỉ nên dùng một con dao cùn, nhỏ để đảm bảo an toàn.

Chú thích

Liên kết ngoài

• Thông tin về giấc ngủ và liên kết Lưu trữ 2016-03-06 tại Wayback Machine từ Đại học Stanford
• Chứng tê liệt khi ngủ và các trải nghiệm ảo giác liên quan Lưu trữ 2003-06-05 tại Wayback Machine từ Đại học Waterloo
• Thức dậy với chứng tê liệt khi ngủ
• Hình ảnh tê liệt khi ngủ: Quái vật, Succubi, và Tâm lý học nguyên mẫu của Ryan Hurd
• Phim và tài nguyên đa nền tảng khám phá hiện tượng này của Carla MacKinnon