Buzz
Một đêm người mẹ góa nằm mơ, được chỉ cho một huyệt mộ; bà liền mua một chiếc nồi đất lớn, đồ cúng đơn giản rồi mang sang cúng cho người nằm dưới mộ dưới sự chỉ dạy của một người như bậc thánh nhân hiện linh giữa ban ngày với lời dự báo: nhà này có phúc, từ nay họ này không còn đơn độc, nghèo khó nữa!
Cuốn sách dày gần 600 trang kể về sự thăng trầm của dòng họ Nguyễn Đình từ năm 1690 đến năm 1920. Tuy nhiên, nếu chỉ là về một dòng họ, có lẽ cuốn sách sẽ không được nhiều người quan tâm và không được tái bản lần thứ ba như hiện nay.
Thực tế, Chuyện cũ bên dòng sông Tô là một cuốn truyện dã sử về dòng họ Nguyễn Đình trong lịch sử Hà Nội suốt hơn 200 năm, từ thời Hậu Lê đầu thế kỷ 18 đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 của tác giả Viên Mai Nguyễn Công Chí. Tác giả không chỉ thu thập đầy đủ văn kiện mà dòng họ Nguyễn Đình lưu giữ mà còn tìm hiểu các sự kiện liên quan do các bậc cao niên trong dòng họ, trong làng, trong phố kể lại; để viết nên một cuốn truyện dã sử hấp dẫn về chín thế hệ dòng họ Nguyễn Đình, đồng thời mang lại cho độc giả nhiều hiểu biết thú vị về cảnh quan, truyền thống, văn hóa của Hà Nội xưa.
Sông Tô Lịch, hay còn được biết đến là sông Tô, đã từng là một dòng sông trong xanh, sôi động với thuyền bè qua lại hai bên bờ, là tuyến giao thương chính của đất Kinh Kỳ trong quá khứ. Nhưng từ thời Pháp thuộc, đoạn đầu của sông bị lấp kín, dần dần thu hẹp và trở thành một mương thoát nước của thành phố cho đến ngày nay.
Không chỉ sông Tô, Kẻ Chợ cũng đã thay đổi rất nhiều so với quá khứ, với hệ thống mương ngòi, hồ đầm nối liền với sông Tô Lịch, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương đường thuỷ, tương tự như Venice của miền Nam.
Vào những năm đầu của thế kỷ 18, phía Đông kinh thành là hàng loạt phố phường đông đúc, nhộn nhịp với các hoạt động buôn bán sôi động, trong khi phía Tây lại là một vùng đất hoang sơ với một số ngọn đồi và núi, thường là nơi vua chúa thích dạo chơi, săn bắn...
“Vùng ven dãy đồi phía Bắc gần La Thành cũ, thuộc vùng Thập Tam Trại, là những vùng quê hẻo lánh chuyên trồng cây cảnh, hoa quả, rau củ cung cấp cho thị trấn Thăng Long Kẻ Chợ. Dãy đồi phía Nam, từ núi Bò đến đền thánh Linh Lang, hoàn toàn hoang vu, được coi là rừng cấm, dành riêng cho vua chúa săn bắn và thú vị về mặt động vật săn bắn, chim cảnh”.
Các địa danh như Chợ Hôm, chợ Mơ, các phố hàng, phố chợ cổ đã thay đổi về tên gọi hoặc bị sáp nhập như Hàng Lam, Hàng Bát, Hàng Thuốc Nam, Hàng Áo Cũ, Hàng Chè, Hàng Tiện, Hàng Kèn… nhưng nguồn gốc của chúng đều được tường thuật kỹ lưỡng và chi tiết trong tác phẩm.
Những phong tục truyền thống, văn hóa của đất Kinh Kỳ - Kẻ Chợ xưa được mô tả trong các trang sách không kém phần thú vị, từ thói khao làng, nghi thức cúng tổ tiên vào dịp Tết Nguyên Đán, tổ chức lễ hội Trung Thu, đến sự trang trọng của bữa tiệc cưới, lịch sự của bữa ăn tối, và tinh tế của bữa sáng...
Trong cuốn sách này, người đọc còn có thể tìm thấy nhiều tài liệu hiếm hoi như phong tục ăn Tết truyền thống của người dân thủ đô Thăng Long từ thời kỳ nhà Lê trở về, mà ít được đề cập trong các tài liệu văn bản cổ, và ít người biết đến.
Ngoài ra, còn có truyền thống gia đình, tình thân thiết của làng xóm, lòng yêu nước của các chiến sĩ... của một dòng họ đại diện cho nhiều dòng họ khác tại đất Kinh Kỳ trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động.
Nhiều biến cố quan trọng đã xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam trong gần một thế kỷ, từ nửa cuối thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20. Sự sụp đổ của triết học Nho đã tác động mạnh mẽ đến hệ thống chính trị, kinh tế, xã hội cũng như lối sống của nhiều tầng lớp dân. Những thay đổi, biến cố đó được phản ánh cụ thể trong từng chương sách.
Tác phẩm Chuyện cũ bên dòng sông Tô của tác giả Viên Mai Nguyễn Công Chí đã vượt ra khỏi phạm vi của một tập truyện dã sử về một dòng họ, trở thành một nguồn tư liệu tham khảo hấp dẫn và hữu ích, giúp thế hệ sau hiểu rõ và trân trọng hơn những giá trị truyền thống của dân tộc và tự hào về xứ sở kinh đô ngàn năm văn hiến.
Với phong cách viết truyện dã sử sôi động, bố cục logic, lối viết mạch lạc và thanh thoát, Chuyện cũ bên dòng sông Tô không chỉ chứng minh tài năng của tác giả mà còn thu hút độc giả, đặc biệt là những người đọc trẻ thường không mấy hứng thú với sách nghiên cứu văn hóa truyền thống.
Trong bối cảnh nhiều nhà nghiên cứu, nhà xuất bản và công ty sách đang nỗ lực tìm kiếm và tái bản những tài liệu, cuốn sách nhằm bổ sung kiến thức lịch sử dân tộc, đặc biệt là về đất Thăng Long, Chuyện cũ bên dòng sông Tô trở thành một tác phẩm có ý nghĩa đặc biệt.
Nguyễn Cường - Mytour
