'Chuyển dịch tình hình Biển Đông '- Vì một tương lai vững chắc

'   Cảnh báo về một rủi ro nghiêm trọng đối với Biển Đông    '

Biển Đông, một trong những khu vực đánh cá giàu có nhất thế giới, với diện tích hơn 3,6 triệu km², đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa trị giá hơn 5.000 tỷ USD mỗi năm và cung cấp khoảng 12% nguồn lợi từ đánh cá trên toàn cầu. Tuy nhiên, nơi này đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng, từ tranh chấp chủ quyền giữa “5 nước 6 bên” đến tình trạng môi trường đang ngày càng suy giảm do biến đổi khí hậu, axit hóa đại dương, khai thác quá mức…

Để đối phó với thách thức này, James Borton - một nhà báo, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Chính sách Đối ngoại của Đại học Johns Hopkins và chuyên gia khoa học dân sự tại đồng bằng sông Cửu Long - đã tổng hợp các nghiên cứu và kinh nghiệm cá nhân của mình để viết cuốn sách “Chuyển dịch tình hình Biển Đông vì một tương lai bền vững” (tiêu đề gốc: Dispatches from the South China Sea: Navigating to Common Ground) nhằm nâng cao nhận thức về việc bảo tồn đa dạng sinh học ở vùng biển này.

Sách bắt đầu bằng cuộc trò chuyện thú vị giữa James Borton và nhà văn Lã Thanh Tùng trong một quán bia ở Hà Nội. Họ không chỉ nói về cuộc sống của ngư dân trên Biển Đông mà còn nhắc đến những câu chuyện quen thuộc từ chiến tranh Gạc Ma năm 1988 với 64 chiến sĩ hy sinh cho đến việc tàu cá Việt Nam thường bị Trung Quốc đẩy lui, phải đi xa hơn và đối mặt với nhiều nguy hiểm hơn trên biển.

Với sự quan tâm sâu sắc đến Biển Đông, James đã đi khắp nơi từ vùng duyên hải miền Trung đến đồng bằng sông Cửu Long để tìm hiểu vấn đề. Trong suốt quá trình này, ông luôn tìm cách trò chuyện thân thiện với ngư dân để lắng nghe khó khăn và lo lắng của họ trong cuộc tranh chấp.

Tác giả cho biết đã mất một nửa số rạn san hô, chỉ còn 10% số lượng cá lớn và có nhiều loài đang bị đe dọa tuyệt chủng. Các cuộc đụng độ trên biển mà Trung Quốc thúc đẩy đã gây thiệt hại kinh tế cho nhiều ngư dân, trong đó có Việt Nam.

James Borton từng là thủy thủ, lênh đênh trên các thuyền đánh cá và tàu Cảnh sát biển Việt Nam ở Biển Đông… Do đó, ông muốn ngư dân được lên tiếng về vấn đề này. Nhưng “Chuyển biến tình hình Biển Đông” không chỉ là tiếng nói của cá nhân mà còn là tiếng nói chung của các nhà khoa học để cảnh báo về mối đe dọa nghiêm trọng cho môi trường và con người ở Biển Đông.

Theo James Borton, sự phát triển quá nhanh ở các khu vực duyên hải, việc đánh bắt quá mức, tàn phá san hô… và tác động từ xung đột đã đưa tất cả chúng ta phải đứng “tuyến đầu” trong cuộc chiến bảo vệ môi trường ở vùng biển quan trọng này.

Đặc biệt ở quyển sách là việc nó được viết từ hai góc nhìn, kết hợp giữa nghiên cứu và trải nghiệm thực tế với nhiều câu chuyện và số liệu khoa học cụ thể để đem lại cái nhìn toàn diện về tình hình Biển Đông. Với kiến thức và kinh nghiệm của mình, James tin rằng chúng ta có thể biến Biển Đông thành “một vùng biển đoàn kết thay vì chia rẽ”. Cuốn sách là một tuyên bố mạnh mẽ của ông về vấn đề này.

'   Giải pháp thực hiện cho biển đảo   '

Từ năm 2014, James Borton đã tổ chức nhiều chương trình và podcast về an ninh môi trường ở Biển Đông với sự tham gia của các nhà khoa học biển và chuyên gia chính sách uyên bác. Thông qua quan sát và thực nghiệm, ông đã mô tả một bức tranh toàn cảnh về tình hình Biển Đông trong cuốn sách của mình. Ông không chỉ chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng đang xảy ra mà còn đưa ra giải pháp tiềm năng.

Theo James Borton, câu chuyện Biển Đông cần vượt lên trên chính trị để giải quyết các vấn đề quan trọng hơn, có ảnh hưởng lâu dài đến con người. Do đó, ông gợi ý sử dụng mô hình “Hội đồng Bắc Cực” như một công cụ ngoại giao để duy trì hòa bình ở Biển Đông.

“Xoay chuyển tình hình Biển Đông” là một quyển sách khuyến khích suy nghĩ với lượng lớn tài liệu và số liệu từ các nhà khoa học, giúp độc giả hiểu rõ hơn về tình hình phức tạp ở Biển Đông. Nó không chỉ là tiếng nói của người dân địa phương mà còn là tiếng nói của khoa học và cộng đồng quốc tế, mở ra một góc nhìn mới cho cuộc thảo luận này.

Việc mang vào sách những cuộc trò chuyện chân thành với ngư dân và các nhà khoa học khiến vấn đề trở nên gần gũi và thú vị hơn. Ngoài ra, cách James trình bày về những vấn đề phức tạp dưới góc nhìn toàn diện cũng làm cho quyển sách dễ tiếp cận hơn với độc giả. Do đó, đây là quyển sách hoàn toàn thích hợp cho bất kỳ ai muốn hiểu sâu hơn về vùng biển đầy tiềm năng nhưng cũng gặp phải nhiều rủi ro này.

Được đánh giá về quyển sách, Tiến sĩ Binh Lai - Phó Viện trưởng Viện Biển Đông, nhận xét: “James Borton đã đem lại một quyển sách mới, sâu sắc và đậm chất cá nhân về những ngư dân Việt Nam đang bị kẹt giữa những tranh chấp chủ quyền và các vấn đề an ninh môi trường.” Còn cựu Chuẩn Đô đốc Hải quân Mỹ Scott Sanders thì đánh giá: “Xoay chuyển tình hình Biển Đông là một quyển sách kịch tính và thú vị, giải thích những mối quan hệ phức tạp và phơi bày những tác động môi trường khắc nghiệt đang gây lo sợ cho tất cả các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.” 

James Borton là nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Chính sách Đối ngoại thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế Nâng cao Paul H. Nitze (SAIS) của Đại học Johns Hopkins, nơi ông nghiên cứu về an ninh môi trường ở Biển Đông và “khoa học công dân” (citizen science) ở đồng bằng sông Cửu Long. Ông từng dạy các khóa học viết tại Đại học Duyên hải Carolina, cũng như từng là giảng viên tại Đại học Nam Carolina.

Ngoài ra, James Borton còn là nhà báo với hơn hai thập kỷ kinh nghiệm đưa tin từ nước ngoài và làm cộng tác viên cho Geopolitical Monitor, World Politics Review, South China Morning Post và Nikkei Asia. Ông đã đi khắp Đông Nam Á, đặc biệt là ở Việt Nam. Đồng thời, James cũng đã đóng góp nhiều bài viết quan điểm về châu Á - Thái Bình Dương cho The Washington Times.

Trước khi xuất bản cuốn sách này, ông đã tham gia biên tập “Biển Đông: Thách thức và Hứa hẹn” (The South China Sea: Challenges and Promises) và “Đảo, Đá ở Biển Đông: Sau Phán quyết The Hague” (Islands and Rocks in the South China Sea: Post Hague Ruling).