[Chuyện Du Học] Đánh Giá Khoa Học - Điện Tử tại trường đại học công nghệ hàng đầu ở Đức (phần 2)

7. Quy trình lựa chọn trong 3 học kỳ đầu tiên (bậc cử nhân)

Ở Đức, dù các trường đại học có uy tín đến đâu cũng có khá nhiều ngành không áp dụng hệ thống Numerus Clausus (NC - hệ thống hạn chế số lượng sinh viên), cộng thêm việc miễn học phí (ngoại trừ bang BW đối với sinh viên đến từ ngoài Liên minh Châu Âu), nên miễn là đáp ứng đủ điều kiện, bất kỳ ai cũng có thể nhập học. Đối với sinh viên Việt Nam, họ phải dành thêm thời gian học tiếng Đức và thi đầu vào và đầu ra dự bị, nhưng đối với sinh viên Đức, đa số trường hợp chỉ cần có bằng tốt nghiệp cấp 3 (Abitur) là có thể nhập học ngành không áp dụng NC. Tóm lại, điều kiện đầu vào tổng quát khá là dễ. Tuy nhiên, theo trải nghiệm của tôi, đầu ra lại khá là khó. Vì sao vậy?

Số lượng các môn được sử dụng để lựa chọn sinh viên như trên trong 3 học kỳ đầu tiên là rất lớn. Một số môn ở trường của tôi được chọn làm môn hướng nghiệp (Orientierungsprüfung) và những môn này thì bắt buộc phải hoàn thành trước hết kỳ thứ 3.

Giới hạn số lần thi lại của một môn. Ở Đức, ở các trường công, đều có quy định về số lần thi tối đa của một môn. Nghĩa là nếu bạn rớt một môn quá nhiều lần, bạn sẽ mất quyền thi (Prüfungsanspruch) của môn đó và hậu quả là bị đình chỉ học và bạn không được phép học bất kỳ ngành nào mà môn đó là môn bắt buộc (trên toàn quốc Đức).

Tại trường của tôi, chỉ được phép thi lại một lần, nếu vẫn không qua thì sẽ phải thi nói thêm một lần, và nếu vẫn không qua thì mất quyền thi. Khi đậu cũng chỉ được qua môn với điểm trung bình (4.0). Tôi cảm thấy việc này tạo ra áp lực khá lớn.

Nhớ rằng không phải tất cả các trường đều áp dụng qui định này và mức độ nghiêm ngặt cũng khác nhau. Thường thì các trường có số lượng sinh viên đầu vào lớn sẽ có qui định nghiêm ngặt hơn.

Cấu trúc của ngành mà tôi học

Chuyên ngành của tôi được gọi là Cơ khí và Công nghệ thông tin, đây là một ngành lai gồm cơ khí, điện tử và công nghệ thông tin. Thời gian học chuẩn của chương trình là 6 kỳ nhưng thường thì sinh viên tốt nghiệp sau 8 - 9 kỳ.

Trong 3 kỳ đầu, tôi tập trung vào học các môn cơ bản, sau đó từ kỳ 4 trở đi, có nhiều môn chuyên ngành hơn và cũng có nhiều môn tự chọn từ các lĩnh vực như cơ khí, điện tử, tin học và kinh tế. Ngoài ra, còn có thực tập bắt buộc, nhiều dự án và workshop, một dự án lớn và luận văn tốt nghiệp.

Vì ngành này tại KIT khá linh hoạt, bạn có thể tự do xây dựng hồ sơ cá nhân theo định hướng sau này. Tôi biết có bạn làm cho Audi với chuyên ngành động cơ điện, có bạn chuyển sang học cơ khí chế tạo máy. Có người theo hướng kỹ thuật y sinh. Còn tôi, tôi chọn hướng robotics và tự động hóa.

Kỳ 1 - 3: Học các môn cơ bản, gặp khó khăn với tiếng Đức, đề thi khó và học nhóm

Đến kỳ học 1, tôi mới học tiếng Đức khoảng 18 tháng từ khi bắt đầu, đủ để vượt qua các kỳ thi nhưng vẫn còn khá yếu khi sử dụng trong thực tế. Trong giai đoạn học tại trường dự bị, giáo viên giảng bài chậm và dễ hiểu để giúp sinh viên nước ngoài hiểu. Tuy nhiên, khi chuyển sang học tại đại học, tốc độ giảng bài tăng lên gấp đôi hoặc ba lần và thầy cô giảng bài dành cho người bản xứ, gây khó khăn cho việc hiểu bài. Phương án của tôi là tập trung ghi lại các từ khóa trong lúc học và sau đó nhờ bạn Đức giải thích hoặc tìm kiếm giáo viên để hỏi bài.

Các môn cơ bản của ngành gồm toán cao cấp, cơ kỹ thuật, cơ cấu máy, mạch điện và sóng điện từ, cùng một số môn về kỹ thuật thông tin. Những môn này không độc lập mà thuộc về các khoa khác nhau. Việc này giúp kết nối giữa các ngành.

Ngoài ra, chúng tôi tham gia vào các workshop của cả ngành cơ khí và điện. Điều này giúp chúng tôi thực hành nhiều hơn nhưng cũng đồng nghĩa với việc phải bỏ ra nhiều thời gian hơn. Các workshop giúp truyền đạt kiến thức cơ bản nhưng lại ít tín chỉ. Mặc dù có những khó khăn nhưng tất cả đều là bắt buộc.

Việc “lọc” sinh viên thực ra đã diễn ra từ trước khi thi, vì để tham gia các kỳ thi cuối kỳ, sinh viên phải tích luỹ đủ điểm từ bài tập. Một số môn thì phải hoàn thành trước 3 kỳ. Việc lập nhóm để học là rất quan trọng và được một số giáo viên hỗ trợ.

Cái khó: Khó nhất không phải là workshop, bài tập hay đề thi khó mà là sự kết hợp của cả ba yếu tố và rào cản ngôn ngữ. Tối ưu hóa thời gian là điều cực kỳ quan trọng.

Lời khuyên: Nếu đi Đức, học tiếng Đức sớm là tốt nhất. Lên kế hoạch học cẩn thận để có thể làm việc và tham gia các hoạt động khác. Tập trung vào đậu môn thi, không quan trọng việc kéo dài thời gian học. Lập nhóm và ôn tập môn hợp lý.

Kỳ 4: Học môn chuyên ngành

Chọn 3 mô-đun và các môn bổ sung để đủ tín chỉ. Tạo 'profile' theo ý muốn với các môn từ các khoa khác nhau.

Những môn chuyên sâu từ các khoa khác đòi hỏi thời gian học thêm để nắm vững kiến thức. Các môn cơ bản của các khoa khác thường là bài kiểm tra khó.

Kỳ 5: Project (quá) lớn

Học kỳ này chúng mình tham gia một môn dành riêng cho ngành của chúng mình. Đó là một workshop lớn yêu cầu làm việc nhóm để tạo ra một sản phẩm cơ điện tử. Mình làm việc cùng 4 bạn và 1 nhóm khác.

Dự án này thú vị vì chúng mình tự thực hiện từ đầu đến cuối. Tuy nhiên, cũng vì thế mà tốn rất nhiều thời gian. Mình dành hầu hết thời gian trong kỳ để hoàn thành dự án này nhưng chỉ nhận được 8 tín chỉ (một kỳ tiêu chuẩn là 30 tín chỉ).

Học kỳ 6: Đi thực tập

Ở Đức, thực tập không được trả lương nhưng thường được hỗ trợ chi phí sinh hoạt. Trường mình quy định thực tập 13 tuần cho 15 tín chỉ, nhưng thực tế thường chỉ được 6 tháng. Điều này gây khó khăn cho việc ra trường đúng hạn vì chỉ nhận được 15 tín chỉ cho 6 tháng thực tập (1 kỳ tiêu chuẩn là 30 tín chỉ).

Sau 2 tuần tìm thực tập, mình được nhận vào một công ty do CEO và CTO là hai giáo sư từ KIT. Công ty chuyên về robot công nghiệp và tự động hóa.

Mình làm việc trong phòng kỹ thuật tự động hóa. Công việc của mình là tự động hóa các dự án từ các công ty khác bằng robot công nghiệp. Mặc dù công ty nhỏ nhưng nhận được nhiều dự án từ các công ty lớn. Đây là thời điểm mình nhận ra giá trị của việc học ở Đức khi tham gia vào nhiều dự án thú vị.

Các môn tự chọn mình chọn liên quan đến robotics và kỹ thuật điều khiển. Vì đã học nhiều thứ liên quan khi làm việc nên mình vẫn hoàn thành thêm 3 môn nữa.

Học kỳ 7: Làm luận văn ở công ty

Sau 6 tháng làm việc tốt, mình được phép viết luận văn ở công ty. Việc này có lợi ích và rủi ro riêng nhưng may mắn là có sự hướng dẫn rõ ràng từ các PhD trong công ty.

Ngoài advisor ở công ty, cần có advisor từ trường đại học. Mình được giới thiệu bởi các PhD ở công ty.

Ngoài việc viết luận văn ở công ty, bạn cũng có thể viết ở các viện trong hoặc ngoài trường. Điều này tùy thuộc vào dự án và sự lựa chọn của bạn.

Học kỳ 8: Vừa học vừa làm, cuối cùng cũng tốt nghiệp

Mô tả công việc của mình và dự đoán về ngành cơ khí sản xuất chế tạo máy ở Đức (theo kinh nghiệm hạn hẹp của mình)

Công ty mình tập trung vào tự động hóa với robot công nghiệp. Robot này linh hoạt và có thể tái sử dụng cho nhiều quy trình khác nhau. Tính tự động hóa ngày càng được đầu tư nhiều hơn sau các sự kiện về nhân lực. Học cơ khí có thể nghiên cứu thêm các môn khác như điện tử hoặc IT.

Ngành cơ khí phù hợp với công việc này vì yêu cầu kiến thức về cơ động học, điện, IT, và toán. Ứng dụng AI và Computer Vision cũng được sử dụng.

Học thạc sĩ thì có khó không?

Câu này thì mình cũng không thể trả lời chung chung được nhưng theo thống kê của DHZW thì tỉ lệ bỏ học ở bậc thạc sĩ ít hơn bậc cử nhân nhiều. Theo trải nghiệm của mình thì những môn kỳ cao cũng ít có tỉ lệ lọc sinh viên này hơn mà sẽ có điểm sàng cụ thể. Có lẽ là vì đầu ra của bậc cử nhân đã khó rồi nên các trường không 'lọc' lại ở bậc thạc sĩ nữa, nhưng theo mình học vẫn sẽ khó theo nhiều cách khác.

Đi làm PhD ở Đức

Ở Đức theo mình bạn không chỉ đi học PhD nữa mà còn phải làm. Thường có 2 dạng để lấy kinh phí: học bổng hoặc ký hợp đồng lao động. Dạng thứ 2 phổ biến hơn, thường bạn sẽ được trả lương theo TV-L E13. Làm PhD ở Đức thì bạn sẽ có đủ tiền nuôi sống bản thân. Ngoài ra, còn có dạng đi làm PhD ở công ty với advisor của một trường đại học. Việc kiếm được vị trí PhD “ngon” phụ thuộc khá nhiều vào networking.