Có cách nào trong khoa học giúp lành trái tim tan vỡ vì tình yêu không?

Khi khoa học phát minh ra loại thuốc khiến bạn quên đi người yêu cũ, bạn có dùng không?

Không ai tránh khỏi nỗi buồn thất tình, và nghiên cứu khoa học cũng chỉ ra rằng một cuộc chia tay tồi tệ có thể gây tổn thương tâm lý và dẫn đến trầm cảm, thậm chí còn ảnh hưởng đến sức khỏe vật lý với triệu chứng như buồn nôn hoặc mất ngủ. Trong một số trường hợp hiếm, áp lực tình cảm có thể dẫn đến tim ngừng đập và tử vong.

May mắn cho những tâm hồn cô đơn, một khám phá khoa học mới có thể giúp bạn vượt qua nỗi đau của thất tình. Tháng Ba năm ngoái, một nhóm nghiên cứu người Tây Ban Nha đã phát hiện ra rằng thuốc gây tê propofol có thể xóa nhòa ký ức đau buồn về một cuộc chia tay đầy nước mắt...

Những người tham gia thử nghiệm (cũng như là những người đau khổ trong tình yêu) đã được tiêm thuốc ngay sau khi nhớ lại một ký ức đau buồn. Khoảng 24 giờ sau, khi được yêu cầu nhớ lại một lần nữa, họ đều cho biết ký ức buồn trở nên ít đau đớn hơn.

Mục đích chính của nghiên cứu này là giảm hiệu ứng của sự shock tâm lý, nhưng có vẻ như các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một tác dụng phụ khác của propofol, đó là khả năng giảm nhẹ tác động của những ký ức buồn. Ngoài ra, loại thuốc này cũng có tiềm năng giảm tác động tâm lý của việc đột ngột mất đi người yêu thân - một sự kiện đau lòng cũng gây ra những triệu chứng tương tự như một cuộc chia tay.

Bác sĩ Bryan Strange, người dẫn đầu nghiên cứu, cho biết: “Bằng cách kết hợp gây tê với việc kích thích lại ký ức đau buồn ở bệnh nhân, chúng tôi có thể giảm thiểu tác động của những ký ức này sau này. Chúng tôi sẽ cần thiết lập một tiêu chuẩn xác định người nào sẽ hưởng lợi từ biện pháp này, cũng như xem xét liệu hiệu quả của biện pháp này có đáng kể hơn những rủi ro mà gây mê có thể mang lại hay không. Có thể có những người có ký ức đau buồn đến mức phù hợp với tiêu chuẩn mà chúng tôi đặt ra”.

Bên cạnh việc sử dụng thuốc, chúng ta cũng có thể kiểm soát cảm xúc của mình. Một nghiên cứu năm 2017 chỉ ra rằng nhiều bài tập trí não có thể giúp giảm thiểu những hành vi không mong muốn, cảm giác xấu hổ hoặc phấn khích có thể xảy ra sau khi chia tay, đồng thời tăng cường khả năng tự kiểm soát bản thân.

Nhà nhân loại học Helen Fisher, với 40 năm kinh nghiệm nghiên cứu tác động của tình yêu đến não người, nhận định trong một nghiên cứu: có những điểm tương đồng đáng ngạc nhiên giữa việc mất người thân và việc từ bỏ một thói quen nào đó (như uống rượu, hút thuốc lá hoặc sử dụng chất kích thích).

“Trong trường hợp chia tay, không ai không bị ảnh hưởng”, bà Fisher nói. “Sau khi nghiên cứu những người bị từ chối tình cảm, chúng tôi nhận thấy hoạt động trong vùng não mà thường chỉ xuất hiện khi thèm muốn hoặc bị ám ảnh bởi điều gì đó, bên cạnh đó là vùng nhân não - nucleus accumbens, nơi gây ra những thói quen xấu như nghiện cờ bạc và chất kích thích, hoạt động liên tục”.

Bà cũng nói thêm: “Chúng tôi phát hiện ra hoạt động trong vùng não liên quan đến tổn thương thể xác, kèm theo đó là lo lắng liên tục. Tổn thương cảm xúc đi kèm với những phản ứng não bộ cực kỳ mạnh mẽ”.

Những phát hiện của bà Fisher tương đồng với những nghiên cứu của Barbara Sahakian, giáo sư tâm lý học thần kinh công tác tại Đại học Cambridge.

“Tình yêu có vẻ như gây nghiện”, cô Sahakian nhận định. “Dường như hệ thống phần thưởng - cấu trúc não có khả năng động viên, khuyến khích chủ thể - được kích hoạt mỗi khi bạn gặp người mình yêu. Nếu họ ra đi, bạn phải loại bỏ thói quen như thường lệ, nhu cầu liên tục tìm kiếm sự chú ý từ họ, nhắn tin hoặc nghe giọng nói của họ... Cách tốt nhất để chống lại điều đó là tự đặt mình vào những hoạt động khác”.

Vẫn có những phương pháp chữa trị thất tình gây tranh cãi khác nhau, như việc sử dụng gây tê và xử lý chuyển động mắt (EMDR - một loạt các biện pháp kích thích người đang hồi tưởng lại ký ức buồn bằng hình ảnh, âm thanh hoặc xúc giác) và phản hồi thần kinh. Một trong số những người áp dụng phương pháp thứ hai là nghệ sĩ Dessa - cô đã quyết định sau khi đọc nghiên cứu của bà Fisher.

“Vì biết rằng não phát ra nhiều tín hiệu khi trải qua một mối tình, tôi tự hỏi liệu có cách nào để thay đổi những tín hiệu đó không”, cô Dessa nói, nhấn mạnh đến mối quan hệ kéo dài 14 năm với người đàn ông cô gọi là X.

Mục tiêu của phương pháp phản hồi thần kinh là “tái lập trình” sóng não, giảm tối đa các tín hiệu không mong muốn thông qua dữ liệu điện não đồ. Những người bị rối loạn tâm lý sẽ đeo thiết bị theo dõi sóng não có khả năng chuyển đổi tín hiệu thành hình ảnh hoặc âm thanh liên quan. Cộng đồng khoa học vẫn coi đây là những thử nghiệm lâm sàng, nhưng nhiều thử nghiệm đã chỉ ra rằng phương pháp này giúp làm dịu các triệu chứng trầm cảm và các rối loạn thần kinh khác như ADHD - rối loạn tăng động giảm chú ý và PTSD - stress hậu chấn.

Sau 9 phiên trị liệu, cô Dessa kết luận rằng phương pháp phản hồi thần kinh đã mang lại kết quả tích cực. “Tôi cảm thấy không còn bị ép buộc như trước và giảm cảm giác lưu luyến. Khi gặp lại X, tôi không còn cảm thấy cơ thể tràn adrenaline nữa”.

Cô cũng nói thêm rằng cần thêm nhiều thử nghiệm để xác nhận kết quả. “Có thể đây chỉ là phương pháp chữa trị tạm thời, nhưng rõ ràng tôi cảm thấy có sự thay đổi”, cô Dessa nhấn mạnh.

Nhưng không phải ai cũng có thể trải qua quá trình “tái lập trình” não bộ thông qua tín hiệu điện não đồ. Brian Earp, một nhà nghiên cứu tâm lý, đạo đức và triết học tại Đại học Oxford tin rằng sẽ sớm có một phương pháp can thiệp khác trực tiếp vào phản ứng hóa học trong cơ thể, một “công nghệ sinh học chống tình yêu” dành cho những người gặp khó khăn trong chuyện tình cảm - cho dù là chia tay người tình lâu năm hay mất đi người thân trong đời.

“Điều đáng lo ngại là công nghệ sinh học chống tình yêu đã tồn tại rồi”, ông nói. “Chúng chính là tác dụng phụ của việc sử dụng thuốc, nhưng y học phương Tây lại không nghiên cứu có trình tự về những tác động xảy ra giữa các cá nhân liên quan đến việc sử dụng thuốc, nên chúng ta có quá ít thông tin về vấn đề này”.

“Tuy nhiên, dựa trên một số báo cáo được hậu thuẫn bởi nhiều nghiên cứu về cả dược lý lẫn thần kinh, thuốc chống trầm cảm SSRI có thể ‘xói mòn’ khả năng quan tâm tới việc người khác nghĩ gì - bao gồm cả những cảm xúc dành cho người yêu”, ông nói thêm.

Giáo sư Earp nhấn mạnh rằng thuốc SSRI có thể hữu ích trong việc chữa trị vết thương lòng, đặc biệt khi trầm cảm gây ra nhiều vấn đề trong mối quan hệ. Nhưng có vẻ như chúng cũng có khả năng làm dịu những trầm cảm ngay sau một cuộc chia tay.

Cả hai nhà nghiên cứu, ông Earp và bà Fisher, đều ngay lập tức chỉ ra những vấn đề đạo đức đứng sau việc sử dụng công nghệ sinh học để kiểm soát tình yêu, hay cụ thể hơn là chống tình yêu hình thành và tiếp tục phát triển. Nếu một loại thuốc chữa lành một “trái tim rỉ máu”, điều mà cả hai nhà nghiên cứu đều khẳng định là sẽ xảy ra, thì người ta phải ngay lập tức đặt câu hỏi liệu thuốc này sẽ được sử dụng ra sao, ai sẽ sử dụng chúng và liệu họ có thể lạm dụng chúng.

“Liệu có ngày ta dùng thuốc để cố tình cắt đứt một mối quan hệ tình cảm?”, ông Earp đặt câu hỏi. “Chúng ta sẽ cần phải thiết lập một bộ quy tắc để xử lý những trường hợp đó”.

Chưa hết, việc “chọc ngoáy” vào ký ức liên quan đến tình cảm không phải là điều đơn giản. Chúng ta có thể học được nhiều từ những sai lầm, do đó việc ngăn chặn ký ức gây tổn thương sẽ tương đương với việc không bao giờ trưởng thành.

“Nhiều ký ức không dễ chịu đã giúp chúng ta, cả ở cấp độ cá nhân lẫn cộng đồng, để sửa đổi hành vi tương lai sao cho đúng đắn”, bác sĩ Strange khẳng định. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm rằng các phương pháp chữa trị (như việc sử dụng thuốc gây tê propofol đã được đề cập ở trên) cần phải được “thực hiện ngay lập tức” nếu lợi ích của chúng đã rõ ràng, và ông nói thêm rằng ngày chính thức triển khai cách thức này không còn xa.

Với bà Fisher, bà cho rằng phương pháp đối mặt với vấn đề là cách đơn giản nhất, không cần đến hóa chất hay máy móc nào mà chỉ cần ý chí cá nhân: hãy coi việc giải quyết vết thương tình cảm như việc cai nghiện.

“Ném hết thiệp và thư từ liên quan đi: cho vào hộp, cất vào một xó”, bà nói. “Đừng gửi cho người ta cái gì, đừng gọi điện, hãy tập thể dục - những hành động này sẽ tăng dopamine trong não và khả năng chống chịu đau thương. Loại bỏ hoàn toàn món đường. Đừng cố làm bạn với người yêu cũ, ít nhất là cho đến khi bạn đã vượt qua nỗi đau tình cảm. Bạn hãy kết thân với những người bạn mới và tiếp tục hướng về tương lai phía trước”.

“Không có thuốc nào giúp bạn xây dựng những mối quan hệ mới hay những công việc thường ngày. Nỗi đau từ sự từ chối thực sự rất lớn và rất cơ bản. Chúng đã đóng một vai trò quan trọng trong hàng triệu năm qua. Theo ý kiến của tôi, chỉ có thời gian - hoặc một mối quan hệ khác - mới thực sự có thể chữa lành vết thương trong lòng”.

Tham khảo Guardian