Có một con sông ngầm dài 30km trên sao Hỏa?

TTO - Một nghiên cứu mới gần đây đã đề xuất rằng có thể tồn tại một hồ nước bị chôn vùi dưới lớp băng ở cực nam của sao Hỏa, với độ dài có thể lên đến 30km và được duy trì ấm bằng nhiệt độ từ lõi hành tinh.

Sự khác biệt giữa sao Hỏa hiện tại và sao Hỏa trong quá khứ rất lớn. Hơn 3 tỷ năm trước, hành tinh này đã có nước phủ kín bề mặt. Nhưng hiện tại, các dòng sông, đồng bằng và đại dương đã khô cạn hoàn toàn.

Theo tạp chí Time, các nhà khoa học cho rằng khi sao Hỏa mất đi từ trường, nó đã mất đi sự bảo vệ khỏi gió mặt trời, và gió mặt trời đã làm mất đi hầu hết bầu khí quyển và nước trên hành tinh này.

Tuy nhiên, chỉ là 'hầu hết'. Một điều ít người biết là vẫn còn rất nhiều nước tồn tại dưới dạng băng sâu trong các khu vực cực của sao Hỏa. Lượng nước này tương đương với lượng nước ở dạng băng trên Greenland của Trái đất.

Đối với các nhà khoa học nghiên cứu sự sống ở nơi khác ngoài Trái đất, nước là một yếu tố quan trọng.

Một nghiên cứu mới trên tạp chí Nature Astronomy gần đây đã gợi ý rằng có thể tồn tại một hồ nước bị chôn vùi dưới lớp băng ở cực nam sao Hỏa, với độ dài có thể lên đến 30km và được duy trì ấm bằng nhiệt độ từ lõi hành tinh.

Manh mối về sự hiện diện của nước dưới cực nam của sao Hỏa đến từ tàu quỹ đạo Mars Express của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA). Năm 2018, tàu thăm dò này đã thực hiện kiểm tra bằng radar quanh khu vực chỏm băng Ultimi Scopuli, và kết quả cho thấy một vùng có độ phản xạ cao phù hợp với một lượng nước lỏng lớn.

Phát hiện nước dưới một khối băng như thế trên Trái đất là điều bình thường. Trọng lượng lớn của tảng băng dày thường tạo áp lực đủ lớn để làm nóng và làm tan băng dưới bề mặt.

Tuy nhiên, có hai vấn đề với phát hiện của Mars Express. Thứ nhất, nhiệt độ băng ở các cực sao Hỏa phải đủ cao để vượt trội áp lực, giữ cho băng luôn ở trạng thái rắn.

Thứ hai, ngoài nước, còn có các vật liệu khác như kim loại và đất sét ngậm nước có khả năng phản xạ tần số tương tự như nước. Điều này ngụ ý rằng các phát hiện của Mars Express có thể chỉ là một hiện tượng giả mạo.

Tuy nhiên, Mars Express không phải là vệ tinh duy nhất khảo sát khối băng Ultimi Scopuli. NASA cũng đã thực hiện những cuộc khảo sát tương tự.

Trong suốt nhiệm vụ kéo dài từ năm 1997 đến năm 2006, vệ tinh khảo sát toàn bộ sao Hỏa của NASA đã sử dụng máy đo độ cao bằng laser.

Vùng Ultimi Scopuli có một bề mặt nhấp nhô rõ ràng trải dài từ 10 đến 15km, với lớp băng dày 4m ẩn sâu dưới mặt đất và bề mặt cao hơn 7m. Cấu trúc nhấp nhô này tương tự như trên Trái đất, nơi mà dòng nước thượng nguồn và hạ nguồn thường gây ra hiện tượng như vậy.

Câu hỏi về điều gì đang diễn ra dưới lớp băng ở Ultimi Scopuli vẫn còn không được giải đáp. Tuy nhiên, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế dẫn đầu bởi Neil Arnold từ Đại học Cambridge, Anh, đã kết luận rằng có một hồ nước tại cực nam của sao Hỏa.

Khẳng định này dựa trên mô hình máy tính, bắt đầu với dữ liệu từ hai vệ tinh Mars Express. Họ đã tính toán nhiều biến số bao gồm cả mô phỏng ma sát dưới bề mặt do băng hoặc nước gây ra, sự thay đổi độ sâu của hồ dưới bề mặt theo lý thuyết, cũng như nhiệt độ địa nhiệt dưới mặt đất của sao Hỏa.

Cho dù họ chạy các biến thế nào, kịch bản dễ xảy ra nhất mà mô hình đưa ra là thực sự có một hồ dưới lớp băng của Ultimi Scopuli, được giữ ấm bằng nhiệt độ địa nhiệt.

'Sự kết hợp của các bằng chứng địa hình mới, cùng với kết quả mô hình máy tính của chúng tôi và dữ liệu radar, đã làm tăng khả năng tồn tại ít nhất một vùng nước lỏng ẩn sâu dưới lớp băng trên sao Hỏa', ông Arnold nói trong một tuyên bố liên quan đến nghiên cứu.

Có thể có những ảnh hưởng liên quan đến sự sống trên sao Hỏa, nhưng chúng ta chưa biết chắc. Tuy nhiên, có nhiều hành tinh trong Hệ Mặt trời có đại dương ấm áp ẩn dưới bề mặt, như Mặt trăng Europa của sao Mộc và Mặt trăng Enceladus của sao Thổ.

Vào tháng 10-2024, NASA sẽ phóng tàu vũ trụ Europa Clipper để thu thập dữ liệu mới từ Mặt trăng Europa và phân tích chúng.

Hiện tại, không có kế hoạch nào để thực hiện sứ mệnh tương tự tại các cực của sao Hỏa, nhưng Neil Arnold nói: 'Chúng tôi đã có được nguồn dữ liệu chất lượng từ sao Hỏa, từ vệ tinh quỹ đạo cũng như từ tàu đổ bộ.'

Chúng tôi có thể dựa vào đó và đưa ra những câu trả lời hợp lý cho những câu hỏi khó khăn về điều kiện sống trên và dưới bề mặt hành tinh. Sử dụng những kỹ thuật này để khám phá các hành tinh khác ngoài hệ Mặt trời của chúng ta thực sự rất thú vị.'