Buzz
Giả sử một học sinh lớp 11 có hai lựa chọn: học về các khái niệm như 'sản xuất vật chất là gì' hoặc 'cơ cấu kinh tế là gì'; hoặc học cách tính số tiền sẽ nhận được sau 10 năm nếu đầu tư 1 triệu đồng vào nơi sinh lời 8% hàng năm.
Lựa chọn đầu tiên đã được thực hiện - đó là hai trong số nhiều khái niệm kinh tế mà học sinh lớp 11 học trong môn 'Giáo dục công dân'.
Lựa chọn thứ hai vẫn chưa được thực hiện - tác giả mong muốn học sinh trung học phải học môn Kinh tế như một trong các môn tự chọn, nội dung môn học sẽ liên quan mật thiết đến cuộc sống hàng ngày, giúp học sinh đối mặt với thực tế hoặc ít nhất là hiểu được những gì đang xảy ra xung quanh.
Bộ Giáo dục & Đào tạo đang chuẩn bị biên soạn lại chương trình và sách giáo khoa cho học sinh trung học. Dù chưa biết chính xác chương trình mới sẽ như thế nào, nhưng khi đọc sách giáo khoa hiện tại, có cảm giác như người lớn đang có một số quan điểm cứng nhắc rằng học sinh cần phải học điều này hoặc điều kia để trở thành người có ích. Kiến thức phải được tổ chức, truyền đạt cho học sinh theo một cách rất cụ thể như vậy thì mới trở thành kiến thức. Ví dụ, trong cuốn sách “Giáo dục công dân” lớp 11, trong Phần 1 – “Công dân với kinh tế”, có cảm giác như người soạn sách nghĩ rằng một công dân tiêu biểu phải hiểu về “quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa”, phải biết về “nền kinh tế đa dạng và vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước”.
Không chỉ nói về đúng hay sai trong kiến thức, hãy tưởng tượng xem làm thế nào để khơi gợi lòng yêu thích về kinh tế của học sinh thông qua các khái niệm khô khan, mơ hồ và không liên quan gì đến trải nghiệm của học sinh.
So với đó, hãy nhìn vào chương trình môn Kinh tế tự chọn của học sinh trung học ở các nước như Singapore, học sinh được học những gì? Họ sẽ học về “chi phí cơ hội” để xem xét lại các quyết định hàng ngày của họ từ góc độ của “nhà kinh tế” – ví dụ, liệu việc đi xem phim với bạn có tốt hơn việc ở nhà làm bài tập không? Họ sẽ học về “lợi thế so sánh” để hiểu tại sao gạo sản xuất tại Nhật lại đắt hơn hàng chục lần so với gạo nhập khẩu từ các quốc gia khác, mặc dù chính phủ Nhật vẫn phải trợ cấp cho nông dân Nhật và áp đặt thuế cao để ngăn chặn hàng nhập khẩu.
Học sinh sẽ được học về lạm phát, thất nghiệp, chu kỳ kinh tế, tăng trưởng. Họ sẽ biết tiền được tạo ra như thế nào, ngân hàng hoạt động như thế nào, chính phủ phát hành trái phiếu để vay nợ như thế nào…
Nhìn vào chương trình này, ước gì các quan chức hay đại biểu Quốc hội cũng được học qua ít nhất một hoặc hai kỳ học cũng giúp tránh được những hiểu lầm nguy hại, như việc nghĩ rằng tốc độ tăng trưởng phải cao hơn lạm phát, nếu không lạm phát sẽ hủy hoại tăng trưởng!
Do đó, khi biên soạn chương trình và sách giáo khoa, hãy tránh rơi vào những cuộc tranh luận vô ích, mất công vào các khái niệm mơ hồ như “triết lý giáo dục”, “tinh thần tích hợp và phân hóa”, “phát triển phẩm chất và năng lực”…
Nên tuân theo con đường đã được các quốc gia khác đi: bắt đầu từ thực tiễn cuộc sống, xác định những kiến thức cơ bản cần thiết, và cung cấp cho học sinh các công cụ để họ có thể tự tìm hiểu và tự học suốt đời. Vai trò của giáo dục luôn là chuẩn bị cho người học sẵn sàng bước vào cuộc sống; do đó, thời Trung Cổ, học sinh được dạy tiếng La Tinh, võ thuật, cưỡi ngựa, thậm chí cả nghệ thuật giả kim…
Ngày nay, để thành công trong cuộc sống, cần rất nhiều kỹ năng mà hệ thống giáo dục trung học không thể cung cấp đầy đủ cho tất cả học sinh. Vì vậy, điều quan trọng nhất mà chương trình giáo dục có thể làm là xác định một số - ít nhất - các môn bắt buộc mà tất cả học sinh phải học như Toán và Văn…
Các môn học tự chọn như Lý Hóa, Âm nhạc, Hội họa… sẽ là lựa chọn của mỗi học sinh dựa trên sở thích cá nhân, miễn là họ hoàn thành đủ số môn bắt buộc và môn tự chọn để tốt nghiệp. Lúc đó không cần phân loại, không cần chia ra làm gì nữa.
Nếu có một chương trình giảng dạy được xác định như vậy, vai trò của ngành giáo dục là khuyến khích việc giới thiệu càng nhiều môn tự chọn càng tốt; các trường có các môn như Lập trình, Kiến trúc, Mỹ thuật, Ẩm thực, Du lịch, Viết báo… sẽ thu hút học sinh và xây dựng uy tín cho mình.
Tinh thần khi biên soạn chương trình và sách giáo khoa không nên chỉ là việc ép buộc kiến thức từ trên cao xuống mà phải xuất phát từ nhu cầu chuyển đổi ngược lại thành kiến thức thực tiễn. Ví dụ, môn Tin học, báo chí đã từng đề cập đến việc nhà trường vẫn dạy các nội dung lỗi thời như lập trình bằng ngôn ngữ Pascal.
Không cần phải dạy cụ thể như cách sử dụng Windows XP, Office 2003 vì những kiến thức này nhanh chóng trở nên lỗi thời. Nếu có thể tự do biên soạn chương trình, điều đầu tiên mà người viết muốn học sinh học là kỹ năng tìm kiếm thông tin trên Internet – đó là kỹ năng cơ bản cho các kiến thức khác.
Trở lại với môn Kinh tế như một môn tự chọn, một học sinh đã học môn nhập môn kinh tế sẽ có đủ kiến thức để khuyên ông anh không nên rơi vào lời mời bán hàng đa cấp, cảnh báo bà chị nên cẩn trọng với khoản vay lãi theo ngày vì lãi sinh lãi, tính dùm ông bố xem món hàng trả góp đó thực ra có giá bao nhiêu, và kiểm tra hợp đồng bảo hiểm để đảm bảo tính hợp lý.
Điều này sẽ khơi gợi sự quan tâm của học sinh trong việc tìm hiểu sức mạnh của kiến thức kinh tế để có thể trở thành một nhà kinh tế hay một doanh nhân thành công trong tương lai. Hoặc ít nhất, họ sẽ có quan điểm chính xác về các vấn đề thời sự như việc đầu tư vào sân bay Long Thành.
Nguyễn Vạn Phú - Sống Trong Thời Viễn Tưởng.
