Có nên làm việc như người Nhật hay tự tử như người Nhật? Và chúng ta đã rơi vào tình huống đó như thế nào?

Dạo gần đây, khi lướt web, tôi tình cờ đọc được một số bài viết về công việc, đam mê, và nó khiến tôi nhớ về những ngày làm việc mà tôi chẳng biết mình đang làm vì lý do gì. Hãy để tôi kể một câu chuyện cho các bạn nghe. Tôi đã ra trường được một năm và có thể coi như đã làm việc trong vòng 2 năm, trong thời gian đó tôi đã làm việc tại một vài công ty và nhận ra rằng tôi không phải là loại người làm việc dài hạn cho bất kỳ tổ chức nào. Có những công ty rất lớn và tôi đã dốc sức vượt qua tám vòng tuyển dụng (trong đó có 3 vòng phỏng vấn) để có cơ hội làm việc tại công ty đó.

Trong quá trình phỏng vấn tại những công ty đó, tôi thường nhận được những câu hỏi tương tự từ nhà tuyển dụng:

Ngày xưa, tôi cũng thể hiện sự tham vọng, hoài bão, mong muốn trở thành người thành công, bởi tôi hiểu rằng chỉ có như vậy mới có cơ hội được chọn. Nói chung, trong môi trường làm việc cạnh tranh như hiện nay - đặc biệt là ở các doanh nghiệp tư nhân, họ yêu cầu bạn phải dành thời gian và nỗ lực để đóng góp cho sự giàu có của họ, nhưng nếu quá thật thà sẽ không thành công.

Chúng ta đi làm việc, không phải để tự tử

Tại một công ty mà tôi từng làm việc, mọi thứ dường như êm đềm cho đến khi một sếp của tôi tham gia một khóa học về chu trình PDCA của Nhật (Plan/Do/Check/Action), kèm theo đó là một loạt các quy định nghiêm ngặt: nhân viên phải nộp kế hoạch trước giờ làm việc, viết báo cáo và kế hoạch sau mỗi 2 giờ, báo cáo hàng ngày, hàng tuần, và thậm chí là trong các cuộc họp. Việc làm muộn bị phạt 50 nghìn đồng, không làm báo cáo bị phạt 100 nghìn đồng. Số tiền phạt hàng ngày có thể lên đến 2-3 ngày lương. Hơn nữa, họ truyền đạt cho nhân viên những quan điểm rất tiêu cực, ví dụ như người Việt Nam lười biếng, năng suất lao động thấp nhất Đông Nam Á, nước Việt Nam nghèo vì người Việt Nam lười, và rằng để đạt được sự giàu có như Nhật Bản, người lao động phải làm việc như người Nhật.

Bạn có biết tự tử ở Nhật rất phổ biến đến nỗi nó đã trở thành một phần của “văn hóa” của đất nước này? Theo thống kê của chính phủ Nhật Bản, mỗi 3 giây lại có một người tìm đến cái chết, với một trong những nguyên nhân chính là áp lực công việc quá lớn, khiến họ phải hy sinh bản thân vì công ty. Vậy thì chúng ta làm việc như người Nhật để đạt được gì? Để kết thúc cuộc đời trên bàn làm việc ở tuổi 40 hả?

Làm việc ra sao mới được coi là có trách nhiệm?

Tôi không hiểu tại sao có nhiều người làm lãnh đạo lại có thể hành xử tệ bạc, chỉ trích nhân viên một cách tàn nhẫn khi họ mắc lỗi trong công việc. Trong những tình huống như vậy, người chịu được sỉ vả, bị nhục mạ mới ở lại, còn người không chịu được thì ra đi. Những người ở lại được coi là anh hùng, là những chiến binh thực thụ, trong khi người ra đi bị xem là ngu ngốc, thiếu trách nhiệm. Thực ra, những kẻ lợi dụng lao động của người khác mới là những người thiếu trách nhiệm, thiếu lòng trắc ẩn. Theo nguyên tắc, mối quan hệ giữa nhân viên và sếp là mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động. Chỉ cần chúng ta tuân thủ đúng những gì đã thỏa thuận ban đầu giữa hai bên, thì đó mới là có trách nhiệm.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng việc kiếm tiền có thể là một đam mê, và đó là quyền của mỗi người, tôi không phản đối điều đó. Nhưng điều này không có nghĩa là họ có thể ép buộc người khác phải có cùng đam mê hoặc phê phán, coi thường những người khác. Họ có thể làm việc 16-18 tiếng mỗi ngày, nhưng mức lương mà họ nhận được phải xứng đáng với thời gian và công sức họ bỏ ra.

Không có kinh nghiệm có quyền đòi hỏi về lương?

Đối với những người mới ra trường hoặc mới bắt đầu công việc, thường bị coi là không đáng tin. Nhưng liệu tất cả chúng ta có phải bắt đầu từ con số 0 không? Sếp của tôi thường kể về những người sẵn lòng thực tập không lương để 'có kinh nghiệm', cho rằng họ là những nhân viên tiềm năng, là những lãnh đạo tiềm năng, nhưng nếu người mới vào làm đã đòi hỏi về lương, thì họ coi thường sức lao động của mình.

Theo tôi, dù bạn có kinh nghiệm hay không, nhưng kỹ năng của bạn chắc chắn không ít. Khi một công ty tuyển dụng bạn, điều đó có nghĩa là họ nhận ra bạn có khả năng làm việc. Dù bạn làm bất cứ việc gì, chỉ cần bạn cống hiến, bạn có quyền đòi hỏi, miễn là điều đó hợp lý và đạt được sự thỏa thuận chung giữa hai bên.

Quan trọng nhất là, bạn phải tự nhận ra khả năng của mình và định giá nó để có thể đàm phán với nhà tuyển dụng, không phải làm việc miễn phí cho đến khi công ty/tổ chức/doanh nghiệp xem xét bạn có đủ năng lực hay không mới nói đến vấn đề tiền lương. Bạn cũng có quyền từ chối làm thêm giờ nếu bạn không muốn.

Công việc không phải là tất cả

Đây mới là ý kiến của tôi. Có người nói rằng: “Cái gì đã được gọi là công việc thì không ai có thể thích hoàn toàn. Nếu không, nó sẽ không được gọi là công việc.” Có những người làm việc vì đam mê thực sự, họ yêu công việc của mình, nhưng hầu hết chúng ta đi làm vì tiền, và điều đó hoàn toàn đúng. Vì vậy, công việc chỉ là công việc, đừng 'bán mạng' cho nó vì những lời hứa hẹn giả tạo, vô nghĩa.

Thực ra, chúng ta có thể hạnh phúc mà không cần nhiều tiền như chúng ta nghĩ. Tiền bạc không làm nên giá trị con người. Trên thế giới này còn nhiều điều quan trọng hơn công việc. Khi rời khỏi nơi làm việc, hãy tận hưởng cuộc sống bên ngoài, tận hưởng thời gian với gia đình và bạn bè, chăm sóc bản thân và thực hiện những sở thích cá nhân như học nhạc, chơi thể thao, đọc sách. Đó mới là những điều tạo ra giá trị thực sự và làm chúng ta hạnh phúc, không phải chôn chân trong công việc và được “thưởng” bằng những bữa tiệc, du lịch, team building hoặc các phúc lợi khác…

Bánh mỳ chảo

Mytour đã đăng bài viết thể hiện quan điểm của độc giả, nhưng không nhất thiết phải đồng ý với quan điểm đó. Hy vọng mọi người đọc với tinh thần mở cửa trái tim.