Có phần 'sâu nhất' bên trong Trái Đất đã ngừng quay và có thể đang đảo chiều?

(Tổ Quốc) - Trong nhiều năm qua, lõi bên trong đã quay cùng hướng từ Tây sang Đông với Trái Đất, nhưng quay này đã dừng lại, thậm chí có thể đảo chiều gần đây.

Hướng quay của lõi bên trong Trái Đất có thể đang thay đổi, theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature Geoscience. Điều này là một phần của nỗ lực của các nhà nghiên cứu để hiểu rõ hơn các quá trình địa chất ở bên trong hành tinh của chúng ta.

Theo đó, những biến đổi trong quá trình quay của lõi bên trong có thể xảy ra trong quy mô hàng thập kỷ. Những phát hiện này có ý nghĩa đối với sự hiểu biết của chúng ta về cách lõi ảnh hưởng đến các lớp khác của Trái Đất.

Điều gì đang diễn ra bên trong Trái Đất?

Hành tinh của chúng ta bao gồm nhiều lớp khác nhau. Lớp vỏ ngoài mỏng, được gọi là vỏ, chủ yếu bao gồm đá cứng và có độ dày khoảng 32 - 48 km ở các khu vực lục địa, trong khi ở các vùng đại dương, độ dày trung bình là khoảng 6,4 km... Dưới lớp vỏ là lớp phủ, có độ dày khoảng 2.900 km, chiếm 84% tổng thể tích của Trái Đất. Lớp này bao gồm vật liệu đá dày đặc hơn lớp vỏ và chủ yếu ở dạng rắn, mặc dù ở một số khu vực cục bộ, đá có thể tan chảy do áp suất cao.

Dưới lớp phủ là lõi Trái Đất, với phần ngoài và phần trong. Lõi bên ngoài có độ dày khoảng 2.253 km, chủ yếu bao gồm sắt lỏng và nickel. Ở trung tâm của hành tinh chúng ta là lõi bên trong rất đặc, dày khoảng 1.207 km và được cho là ở dạng rắn. Nó chủ yếu bao gồm sắt và một lượng nhỏ nickel, cùng với các nguyên tố khác.

Vào giữa những năm 1990, một trong những tác giả của nghiên cứu mới được công bố - Xiaodong Song, từ Phòng thí nghiệm SinoProbe tại Trường Khoa học Trái Đất và Không gian, Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc – đã hợp tác với Paul Richards tại Đại học Columbia, để công bố bằng chứng đầu tiên về chuyển động quay độc lập của lõi bên trong.

Họ đã phát hiện ra rằng lõi bên trong đang quay theo chiều từ Tây sang Đông với Trái Đất, mặc dù nhanh hơn một chút so với các lớp khác - lớp phủ và bề mặt. Chiều quay này được điều khiển bởi các hiệu ứng từ và điện trong lõi ngoài chất lỏng xung quanh, cũng như tương tác hấp dẫn với lớp phủ.

Tuy nhiên, kể từ khám phá này, vẫn còn một số vấn đề chưa được giải quyết liên quan đến hiểu biết của chúng ta về chuyển động quay của lõi bên trong. Điều này bao gồm các yếu tố như tốc độ quay và liệu chiều quay có thay đổi hay không.

Những vấn đề như vậy đã thúc đẩy các nhà nghiên cứu thu thập thêm dữ liệu trong khoảng thời gian dài hơn để thử nghiệm các mô hình khác nhau. Ví dụ, họ đã phân tích các sóng địa chấn, được tạo ra bởi các trận động đất, liên tục đi qua lõi Trái Đất kể từ những năm 1960.

Lõi Trái Đất có thể bắt đầu xoay theo chiều ngược lại

'Sóng địa chấn từ hai trận động đất lặp lại thường có dạng sóng giống hệt nhau, đến từ cùng một nguồn', nhóm nghiên cứu cho biết.

'Tuy nhiên, khi sóng từ các trận động đất lặp đi lặp lại tương tác với lõi bên trong của Trái Đất, chúng có thể hiển thị các dạng sóng và thời gian đến khác nhau vì chúng phản ánh những cấu trúc khác nhau ở lõi trong'

Sử dụng các sóng địa chấn này, các nhà nghiên cứu có thể suy ra mô hình vòng quay của lõi bên trong trong nhiều thập kỷ qua, tiết lộ các chi tiết mới về quá trình này và mối liên hệ của nó với các lớp khác của Trái Đất.

Phát hiện của họ chỉ ra rằng lõi bên trong đang quay nhanh hơn lớp phủ và lớp bề mặt của Trái Đất – theo chiều từ tây sang đông - từ đầu những năm 1970 đến khoảng năm 2009. Chiều quay sau đó dường như tạm dừng từ năm 2009 đến năm 2011 hoặc lâu hơn. Kể từ giai đoạn này, chiều quay dường như đang dần đảo ngược, dữ liệu cho thấy.

'Bằng chứng cho sự đảo ngược về chiều quay kể từ năm 2009 là khá rõ ràng về mặt thống kê, với mức độ tin cậy trên 95%', các tác giả cho biết.

Họ cũng cho biết những thay đổi này có thể là một phần của dao động diễn ra trong khoảng bảy thập kỷ, với một bước ngoặt trước đó xảy ra vào đầu những năm 1970.

'Những kết quả này giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về cách bên trong Trái Đất vận hành và cách các lớp khác nhau tương tác với nhau như một tổng thể', các tác giả cho biết.

'Các dao động kéo dài suốt nhiều thập kỷ như vậy cũng tồn tại trong các lớp khác của Trái Đất, như lõi ngoài, lớp phủ và bề mặt, chỉ ra sự cộng hưởng trong cùng một hành tinh có thể xảy ra.'

Theo đó, có hai lực chính ảnh hưởng đến lõi bên trong. Lực đầu tiên là lực điện từ. Trường từ của Trái Đất được hình thành từ chuyển động của kim loại nóng chảy trong lõi ngoài. Trường từ này tác động lên lõi bên trong thông qua kim loại, có khả năng làm lõi quay.

Lực khác tác động lên lõi bên trong là lực hấp dẫn. Lớp phủ và lõi bên trong có đặc tính vật lý khác biệt đáng kể, do đó lực hấp dẫn giữa chúng có xu hướng kéo lõi bên trong đến vị trí cân bằng hấp dẫn.

'Nếu hai lực không cân bằng, lõi bên trong sẽ tăng hoặc giảm tốc. Sự dao động kéo dài 70 năm của lõi bên trong có thể được kiểm soát bởi lực điện từ và lực hấp dẫn.' , các nhà nghiên cứu kết luận.

Các nhà khoa học cho biết dao động này tương quan với những thay đổi định kỳ tương tự trong các quan sát địa vật lý khác, như thay đổi từ trường hoặc độ dài của ngày.

Chiều quay của lõi bên trong liên quan đến từ trường do lực điện từ giữa lõi bên trong và từ trường do lõi bên ngoài tạo ra. Và chiều quay cũng liên quan đến độ dài của ngày, do tác động của lực hấp dẫn giữa lõi bên trong và lớp phủ. Tương tác hấp dẫn giữa hai vùng này cũng có thể ảnh hưởng đến biến dạng của lớp phủ và bề mặt Trái Đất.

Tham khảo NewsWeek