Có Thể AI Thay Thế Vai Trò của Nhà Báo?

Trong cuộc đua giữa AI và nhà báo, AI đang thua thiệt vì nó không thể hiểu và chia sẻ cảm xúc như con người. Trên thực tế, AI vẫn chưa thể thực hiện các nhiệm vụ quan trọng như điều tra, báo cáo sự kiện trực tiếp và phỏng vấn - những việc quan trọng mà nhà báo thường làm.

Đang Có Nhiều Sự Tập Trung Và Lo Lắng Về AI

Trong tháng 5 vừa qua, CNN thông báo rằng Geoffrey Hinton - một trong những người tiên phong trong lĩnh vực AI, đã rời khỏi Google để cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn của công nghệ mà ông đã đóng góp vào việc phát triển.

Nhiều Nhà Sáng Tạo Lo Ngại Rằng AI Có Thể Mang Lại Nguy Cơ Nghiêm Trọng Cho Xã Hội

Tuy nghề báo, nhưng AI có thể trở thành một trợ lý thông minh. Điểm mạnh của AI là khả năng lưu trữ dữ liệu lớn và phức tạp. Khi đặt ra câu hỏi khó, 'con ChatGPT' có thể trả lời trong vài phút, dài như một bài luận. Khả năng ghi nhớ của con người không thể so sánh với nó.

AI có thể tạo ra tin tức nhanh chóng, tổng hợp số liệu hiệu quả hơn con người. Nhiều tờ báo lớn trên thế giới như The New York Times, Reuters, BBC... cũng như các tờ báo tại Nhật Bản, Hàn Quốc đều sử dụng AI để xử lý cấu trúc tin tức. Nó giỏi trong việc phân tích về tài chính, thể thao. AI có khả năng chuyển đổi từ giọng nói thành văn bản, tiết kiệm thời gian so với việc ghi âm. Các công ty công nghệ đã triệu tập giọng đọc AI: trau chuốt, nhưng nếu dữ liệu đầu vào không tốt, nó có thể đọc ra những từ ngữ không hợp lý, vô nghĩa.

Nhiệm vụ của nhà báo không chỉ là ghi lại sự kiện và con số, mà còn là việc bán quan điểm, góc nhìn. Giáo sư người Mỹ Michell Stephens nói về một dạng báo chí mang tính trí tuệ, tức là không chỉ đơn giản là phản ánh sự kiện. Thu thập và giải thích tin tức là hai hoạt động khác nhau, đòi hỏi sự nhận thức và trí tuệ, đạo đức, lương tâm và quan điểm của con người mà AI chưa thể đạt được. Nhà báo cũng cung cấp nền tảng cho sự đánh giá và thảo luận từ phía công chúng, xây dựng nền văn hóa tranh luận.

Ngoài việc thông tin, ngày nay báo chí cũng là cuộc thi để hiểu sâu hơn về ý nghĩa của các sự kiện diễn ra, theo GS. Michell Stephens.

AI có nhiều kỹ năng tuyệt vời nhưng theo Nic Newman - một chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters, Đại học Oxford Hoa Kỳ, trong thời đại số, công việc điều tra tại hiện trường vẫn là lĩnh vực mà con người quyết định.

AI thua kém nhà báo ở chỗ nó thiếu cảm nhận để kể chuyện như trải nghiệm của con người. Hiện tại, trong công việc của nhà báo, AI chưa thể thực hiện điều tra, báo cáo tình hình thực tế và chưa thể tự tiến hành phỏng vấn - những công việc quan trọng của nhà báo.

Nếu nhìn vào thực tế, một số ví dụ hài hước trên báo chí thế giới sẽ rõ:

Cuối tháng 3 vừa qua, sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024 tại thành phố Waco, Texas, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đã trò chuyện với các phóng viên trên chuyến bay riêng. Phóng viên Vaughn Hillyard của NBC nhận xét ông trông “mệt mỏi” do cuộc điều tra của công tố viên Alvin Bragg. Ông Trump phản ứng: “Tôi không mệt mỏi với bất cứ điều gì... Cuộc điều tra đó là giả mạo”. Sau đó, ông nói: “Tôi nghe nói anh là một chàng trai tốt, nhưng không phải vậy”. Gần nửa giờ sau, Hillyard được cho là đã cố gắng hỏi ông Trump một câu khác về cuộc điều tra của Bragg, nhưng ông đã bực mình và lệnh cho các trợ lý: “Nhanh chóng đưa anh ta ra khỏi đây”.

Hoặc khi phóng viên công nghệ của BBC phỏng vấn Elon Musk về ngôn ngữ căm phẫn trên mạng xã hội Twitter, tỷ phú này đặt lại câu hỏi: “Anh đang nói về lời nói căm phẫn nào vậy? Anh có sử dụng Twitter không? Anh có thể đưa ra một ví dụ không? Chỉ cần một ví dụ thôi xem sao?”. Phóng viên không thể đưa ra ví dụ như yêu cầu. “Vậy là anh không biết đang nói về gì”, Elon Musk kết luận. “Hay là chỉ nghe lời đồn thôi?”.

Không biết nếu AI tham gia phỏng vấn, nó sẽ giải quyết như thế nào trong hai tình huống trên.

Vũ khí để cạnh tranh với AI của nhà báo là phải thành thạo công nghệ, biết sử dụng AI như một trợ lý giúp tổng hợp, lọc thông tin. Nhưng quyết định vẫn nằm ở trình độ, quan điểm, nhận thức và tư duy đặc trưng của mỗi tác giả.

Tiếp cận sâu, đa dạng với xã hội, với con người, lý tưởng, trái tim, cảm xúc, và đạo đức chính là sức mạnh của nhà báo.