Buzz
Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao cá heo lại được xem là thông minh hơn cả chó? Điều gì khiến bạn tin rằng một loài động vật thông minh hơn loài khác và Trí tuệ thực sự là gì, bắt nguồn từ đâu? Trí tuệ không chỉ là một khái niệm đơn giản mà nó bao gồm nhiều khả năng phối hợp với nhau tương ứng với từng cấp độ:
Cấp độ 1: Khả năng nhận thức và thu thập thông tin
Sinh vật sống cần phải cảm nhận được trạng thái của cơ thể như đói, mệt mỏi,... và có khả năng thu thập thông tin qua giác quan như thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác hoặc vị giác giúp chúng định vị và phản ứng với thế giới bên ngoài một cách phù hợp. Thiếu điều này sẽ khiến chúng hoàn toàn phụ thuộc vào môi trường xung quanh và không có khả năng phản ứng với môi trường.
Cấp độ 2: Khả năng lưu trữ thông tin
Gọi là trí nhớ. Điều này cho phép sinh vật sống không cần phải thực hiện lại mọi thứ từ đầu mỗi khi lặp lại một hành động. Trí nhớ có thể là sự kiện, địa điểm và các hành vi như các phương pháp săn bắt và hái lượm,...
Cấp độ 1: Khả năng nhận thức và thu thập thông tin
Sinh vật sống cần phải cảm nhận được trạng thái của cơ thể như đói, mệt mỏi,... và có khả năng thu thập thông tin qua giác quan như thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác hoặc vị giác giúp chúng định vị và phản ứng với thế giới bên ngoài một cách phù hợp. Thiếu điều này sẽ khiến chúng hoàn toàn phụ thuộc vào môi trường xung quanh và không có khả năng phản ứng với môi trường.
Cấp độ 2: Khả năng lưu trữ thông tin
Gọi là trí nhớ. Điều này cho phép sinh vật sống không cần phải thực hiện lại mọi thứ từ đầu mỗi khi lặp lại một hành động. Trí nhớ có thể là sự kiện, địa điểm và các hành vi như các phương pháp săn bắt và hái lượm,...
Khi được đặt trong một mê cung, nấm nhầy khám phá xung quanh và đánh dấu những khu vực đã đi qua bằng các vệt chất nhờn, từ đó tránh các lối mòn đã đi và tiếp tục tìm đường đến thức ăn thay vì cố gắng đi vào ngõ cụt. Nhờ hành vi này mà nấm nhầy tiết kiệm được thời gian và năng lượng. Tuy nhiên, hành vi này được xem là bản năng sinh tồn chứ không phải là sự thông minh.
Một ví dụ rõ ràng cho cấp độ cơ bản của sự thông minh là loài ong. Các nhà khoa học huấn luyện ong làm việc để di chuyển một quả bóng màu vào lỗ và phần thưởng là một giọt mật. Đây là một hành vi ngoài bản năng tự nhiên nhưng loài ong không chỉ làm được mà còn làm việc hiệu quả. Khi có nhiều quả bóng, chúng sẽ chọn quả bóng gần lỗ nhất để đẩy vào trước dù có màu khác với quả được sử dụng để huấn luyện.
Cấp độ 4: Khả năng tích lũy kiến thức Ví dụ như gấu mèo, chúng rất ưa thích thức ăn của con người và để đạt được điều này, chúng cần phải có kỹ năng, kiến thức và kinh nghiệm, giúp chúng trở thành những tay trộm cắp tài ba có khả năng mở cửa sổ hoặc phá khóa nhà bạn.
Trong một nghiên cứu, gấu mèo được cung cấp nhiều hộp thức ăn khác nhau được khóa bằng các loại khóa khác nhau như khóa xoay, chốt then, chốt gài, tay nắm và đáng ngạc nhiên, chúng chỉ cần dưới 10 lần thử nghiệm để tìm ra cách mở từng loại khóa. Một năm sau, những con gấu mèo này vẫn nhớ cách mở hộp và vẫn nhanh nhẹn như mới hôm qua.
Cấp độ 5: Khả năng sáng tạo
Vượt qua việc tích lũy kiến thức là sự sáng tạo. Ở cấp độ này, không chỉ sử dụng những gì có sẵn mà còn có khả năng nghĩ ra các giải pháp độc đáo để giải quyết vấn đề.Ví dụ rõ nhất là loài linh trưởng dùng gậy để bắt mối trong cây, hoặc một số loài bạch tuộc sử dụng vỏ ốc để xây ngôi nhà di động để trốn tránh kẻ săn mồi. Tổ tiên của con người cũng đã sử dụng sự sáng tạo để tạo ra các công cụ đá phục vụ cho cuộc sống hàng ngày.
Cấp độ 6: Khả năng lên kế hoạch
Đây là khả năng cao cấp của trí thông minh trong việc giải quyết vấn đề. Khả năng lên kế hoạch cho phép cân nhắc và sắp xếp các hoạt động cần thiết để đạt được kết quả mong muốn, kèm theo các biện pháp dự phòng khi có tình huống không mong muốn xuất hiện.
Một ví dụ điển hình cho hành vi thông minh này là việc tích trữ thức ăn của các loài sóc. Chúng sử dụng khả năng tư duy cao cấp để quyết định ăn ngay những hạt không thể để lâu và dự trữ những hạt chưa chín. Khi cảm thấy bị theo dõi, chúng sẽ giả vờ như đang chôn thức ăn và đào một cái hố trống để đánh lạc hướng những con sóc khác.
Cấp độ 7: Khả năng hợp tác
Không ai có thể tự xây dựng các tòa nhà chọc trời hoặc một con tàu vũ trụ một mình, nhưng nhờ khả năng hợp tác và chia sẻ kiến thức qua nhiều thế hệ, chúng ta có thể vượt qua các thách thức mà một cá nhân không thể thực hiện được.
Để có được trí thông minh như con người ngày nay, không thể chỉ sở hữu một trong 7 khả năng này mà cần phải vận dụng linh hoạt cả 7 khả năng để giải quyết vấn đề. Hơn nữa, sau khi vận dụng thuần thục 7 khả năng này, con người tiếp tục khám phá các khả năng mới như giao tiếp, ngôn ngữ, âm nhạc, hình học, màu sắc, toán học,... ngày càng khám phá ra nhiều khả năng mới hơn!
Nguồn: Kurzgesagt – In a Nutshell
