Cơn co giật

Động kinh là một rối loạn thần kinh do sự hoạt động bất thường và lặp đi lặp lại của một số nơron trong vỏ não, dẫn đến các triệu chứng như co giật cơ, cắn lưỡi, sùi bọt mép, mắt đảo ngược, mất ý thức, mất kiểm soát tiểu tiện, hoặc cảm giác kỳ lạ. Các cơn động kinh có thể từ rất ngắn và khó phát hiện đến kéo dài với cường độ mạnh mẽ. Trong động kinh, các cơn co giật thường xuyên tái phát và không có nguyên nhân rõ ràng ngay lập tức trong khi cơn co giật xảy ra do nguyên nhân cụ thể không phải là triệu chứng của bệnh động kinh.

Nguyên nhân của phần lớn các trường hợp động kinh vẫn chưa được xác định rõ, mặc dù một số ý kiến cho rằng nó có thể do chấn thương não, đột quỵ, u não, hoặc rối loạn sử dụng chất. Đột biến sinh học liên quan đến một phần nhỏ bệnh nhân.

Động kinh xảy ra do sự hoạt động quá mức và bất thường của các tế bào thần kinh trong vỏ não. Việc chẩn đoán thường bao gồm việc loại trừ các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự như ngất xỉu. Để xác định nguyên nhân khác gây cơn động kinh như cai rượu hoặc vấn đề điện giải, bác sĩ có thể yêu cầu chụp MRI não và xét nghiệm máu. Động kinh thường được xác nhận qua điện não đồ (EEG), nhưng một kết quả bình thường không loại trừ khả năng bệnh động kinh.

Khoảng 70% trường hợp động kinh có thể được kiểm soát bằng thuốc. Đối với những người không đáp ứng với thuốc, có thể xem xét các phương pháp như phẫu thuật, kích thích thần kinh, hoặc thay đổi chế độ ăn uống. Không phải tất cả các trường hợp động kinh đều kéo dài suốt đời, và một số bệnh nhân có thể cải thiện đến mức không còn cần sử dụng thuốc nữa.

Khoảng 1% dân số toàn cầu (65 triệu người) mắc bệnh động kinh, với gần 80% trường hợp xảy ra ở các quốc gia đang phát triển. Năm 2013, bệnh này gây ra 116.000 ca tử vong so với 111.000 ca trong năm 1990. Động kinh phổ biến hơn ở người cao tuổi. Tại các nước phát triển, bệnh thường bắt đầu ở trẻ sơ sinh và người già, trong khi ở các nước đang phát triển, bệnh chủ yếu gặp ở trẻ lớn và người trẻ tuổi do sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh. Khoảng 5-10% dân số thế giới có nguy cơ mắc bệnh động kinh ở tuổi 80, và tỷ lệ trải qua cơn động kinh thứ hai từ 40 đến 50%. Ở nhiều khu vực, những người mắc động kinh có thể bị hạn chế lái xe, nhưng đa số có thể trở lại lái xe sau một thời gian không có cơn co giật.

Thông tin dịch tễ học

Theo dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ người mắc bệnh động kinh trên toàn cầu khoảng 0,5% dân số, có sự khác biệt tùy theo khu vực, ví dụ như ở Pháp và Mỹ là khoảng 0,85%, và ở Canada là 0,6%. Tại Việt Nam, khoảng 2% dân số bị động kinh, trong đó gần 60% là trẻ em.

Phân loại bệnh

Động kinh có nhiều dạng khác nhau, mỗi dạng có triệu chứng đặc trưng riêng.

Phân loại theo dạng động kinh:

• Động kinh toàn thân,
• Động kinh cục bộ, và
• Động kinh kịch phát Rolando.

Phân loại theo nguyên nhân:

• Động kinh nguyên phát (vô căn): không phát hiện được tổn thương thực thể ở não trong lịch sử và hiện tại, có thể do yếu tố di truyền
• Động kinh triệu chứng (thứ phát): có tổn thương thực thể ở não như chấn thương não hoặc u não

Phân loại theo tiêu chuẩn y tế quốc tế (năm 1981):

Dựa vào triệu chứng lâm sàng và điện não đồ thay vì dựa trên sinh lý học hoặc cơ thể học.

I Động kinh cục bộ

A Động kinh cục bộ đơn giản - không ảnh hưởng đến ý thức

1 Triệu chứng cơ vận động

2 Triệu chứng giác quan

3 Triệu chứng hệ thần kinh tự quản

4 Triệu chứng tâm thần

B Động kinh cục bộ phức tạp - có ảnh hưởng đến ý thức

1 Động kinh cục bộ đơn giản ban đầu, sau đó là mất ý thức

2 Mất ý thức ngay từ đầu

C Động kinh cục bộ - Động kinh toàn thân

1 Động kinh cục bộ đơn giản - Động kinh toàn thân

2 Động kinh cục bộ phức tạp - Động kinh toàn thân

3 Động kinh cục bộ đơn giản - Động kinh cục bộ phức tạp - Động kinh toàn thân

II Động kinh toàn thân

A Vắng ý thức

1 Vắng ý thức thường xuyên

2 Vắng ý thức không bình thường

B Động kinh giật cơ

C Động kinh giật rung

D Động kinh co cứng

E Động kinh co cứng - giật rung

F Động kinh không co cứng

III Các dạng động kinh không thể phân loại cụ thể

Năm 1997, các chuyên gia thần kinh đã đề xuất một phương pháp phân loại mới, nhưng nó chưa được hoàn thiện, và hiện tại, phân loại của năm 1981 vẫn được sử dụng rộng rãi.

Chẩn đoán bệnh

• Nhân chứng: Khi cơn động kinh bùng phát, bệnh nhân thường mất ý thức và không thể diễn tả các triệu chứng. Quan sát từ người khác có thể hỗ trợ bác sĩ xác định dạng cơn động kinh.
• Điện não đồ - công cụ phân loại dạng cơn động kinh.
• Chẩn đoán hình ảnh: CT scan, MRI, PET scan - giúp xác định nguyên nhân như u não, đột quỵ, và các vấn đề khác.

Điều trị

Khẩn cấp

Khi phát hiện một người đang trải qua cơn động kinh toàn thân:

• Đảm bảo an toàn: Tránh để bệnh nhân bị thương, giữ xa các vật sắc nhọn, cẩn thận với người và phương tiện giao thông xung quanh.
• Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn, nghiêng người sang một bên để tránh chất lỏng trong miệng tràn vào cổ họng.
• Tuyệt đối không đưa bất kỳ vật gì vào miệng người đang co giật. Việc cho vật cứng hoặc khăn vào miệng có thể gây hỏng răng hoặc ngạt thở. Lưỡi bị cắn chỉ chảy máu nhẹ và không nguy hiểm, trong khi các vật cứng có thể làm tăng nguy cơ cắn lưỡi hoặc gây chấn thương đường hô hấp. Khăn trong miệng cũng có thể gây ngạt thở.
• Giám sát bệnh nhân cho đến khi cơn giật kết thúc. Sau cơn, bệnh nhân có thể nằm bất động và cảm thấy mơ màng, thiếu tập trung, dễ bị tai nạn. Không nên để bệnh nhân ra ngoài cho đến khi hoàn toàn tỉnh táo và nhận thức rõ ràng.

Thuốc chống động kinh

Điều trị động kinh chủ yếu dựa vào việc sử dụng thuốc chống co giật, thường là suốt đời. Việc chọn thuốc dựa vào loại động kinh, các thuốc khác bệnh nhân đang sử dụng, các vấn đề sức khỏe kèm theo, tuổi tác, và lối sống của bệnh nhân. Phác đồ điều trị ban đầu thường sử dụng một loại thuốc. Nếu không hiệu quả, có thể chuyển sang loại thuốc khác. Một số thuốc chống co giật dựa trên Cannabinoid có thể được khuyến nghị cho bệnh nhân mắc hội chứng Lennox-Gastaut và hội chứng Dravet, mặc dù việc cấp phép cho những loại thuốc này còn hạn chế ở nhiều quốc gia. Trong trường hợp điều trị bằng một loại thuốc không thành công, có thể sử dụng phối hợp hai loại thuốc. Việc chuyển sang loại thuốc thứ hai có thể giúp kiểm soát cơn co giật cho khoảng 13% bệnh nhân, trong khi việc sử dụng hai loại thuốc cùng lúc có thể tăng tỷ lệ kiểm soát lên 4% [93]. Khoảng 30% bệnh nhân không đáp ứng với thuốc chống co giật. Có nhiều loại thuốc chống co giật khác nhau trên thị trường, và các nghiên cứu cho thấy phenytoin, carbamazepine và valproate đều có hiệu quả tương đương trong việc kiểm soát cả động kinh cục bộ và toàn thể.

Những người nổi tiếng với chứng động kinh

Danh sách các người nổi tiếng mắc bệnh động kinh bao gồm:

• Danny Glover - diễn viên nổi tiếng của Mỹ
• Ronaldo - cầu thủ bóng đá nổi tiếng của Brazil
• Margaux Hemingway - diễn viên nổi tiếng của Mỹ
• Rik Mayall - diễn viên hài nổi tiếng của Anh
• Hugo Weaving - diễn viên nổi tiếng của Úc
• Vladimir Lenin - lãnh tụ cách mạng nổi tiếng của Nga

Tài liệu tham khảo

• Tổ chức Y tế Thế giới, Phòng khám sức khỏe tâm thần và lạm dụng chất, Chương trình các bệnh thần kinh và khoa học thần kinh; Chiến dịch toàn cầu chống động kinh; Liên đoàn quốc tế chống động kinh (2005). Atlas, chăm sóc động kinh trên toàn thế giới, 2005 (pdf). Geneva: Chương trình các bệnh thần kinh và khoa học thần kinh, Phòng khám sức khỏe tâm thần và lạm dụng chất, Tổ chức Y tế Thế giới. ISBN 92-4-156303-6.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)

Liên kết hữu ích

• Thông tin về động kinh trên DMOZ
• Tờ rơi của Tổ chức Y tế Thế giới
• Động kinh, một căn bệnh cần sự cảm thông