Buzz
Những phát hiện này đặt ra thách thức đối với hiểu biết của chúng ta về việc các bệnh lây từ động vật sang người và làm nổi bật vai trò không thể thiếu của con người trong quá trình trao đổi virus trong hệ sinh thái.
Dịch COVID đã làm nổi bật sự lây lan của bệnh từ động vật sang người. Có giả thuyết cho rằng SARS-CoV-2, virus gây ra COVID-19, đã biến đổi từ dơi sang các loài động vật hoang dã khác, sau đó chúng lây sang người.
Điều này không phải là điều bất ngờ, vì trước đây chúng ta đã gặp phải nhiều bệnh từ động vật sang người, từ Ebola đến cúm gia cầm và cúm lợn. Tuy nhiên, quá trình lây truyền luôn hai chiều.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học College London (UCL) đã phát hiện ra rằng con người truyền virus sang động vật hoang dã với số lượng gấp đôi số lượng virus mà chúng ta nhận từ chúng.
Giáo sư Francois Balloux của UCL nói: 'Con người thường truyền bệnh từ người sang động vật nhiều hơn so với chúng ta nghĩ. Họ là nguồn gốc của các loại virus này hơn là nơi chuyển giao virus giữa các loài vật.'
Con đường lây nhiễm virus hai chiều
Bệnh nhân chủng (Anthroponosis), hay sự lây lan của virus từ người sang động vật khác, đang trở nên phổ biến hơn. Ví dụ điển hình là cúm A (H1N1) năm 2009 ở lợn và SARS-CoV-2 ở chồn và hươu đuôi trắng. Những người nuôi thú cưng thường có thể nhận biết được động thái này khi thấy chó, mèo và thậm chí cả chồn thể hiện triệu chứng giống như cúm sau khi tiếp xúc với người bị nhiễm bệnh.
Tầm quan trọng của nguồn virus từ con người vẫn chưa được nhiều nghiên cứu chi tiết. Trong nghiên cứu của họ, các nhà nghiên cứu đã tiến hành phân tích gần 12 triệu bộ gen của virus để xây dựng cây phát sinh gen, giúp họ tìm ra mô hình các lần nhảy vật chủ trước đó.
Hãy tưởng tượng một tình huống trong đó virus được tìm thấy ở cả dơi và người, và các chủng virus từ hai vật chủ này chỉ khác nhau ở một vài đột biến. Sự tương đồng này cho thấy có một sự kiện lây truyền gần đây. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng là: ai lây nhiễm cho ai? Đây là mục đích của cây phát sinh gen.
Cây gia đình virus
Những cây phát sinh chủng loại này về cơ bản là cây gia đình của virus. Bằng cách phân tích mối quan hệ tiến hóa giữa các chủng virus, người ta có thể tìm ra tổ tiên chung của chúng. Những cây như vậy cũng giúp các nhà khoa học suy ra hướng nhảy của vật chủ virus.
Đây không phải là một nhiệm vụ đơn giản, vì lượng dữ liệu là rất lớn, và sự đa dạng sinh thái của virus đã phong phú hơn nhiều so với việc phân loại trước đây. Để giải quyết vấn đề này, các nhà nghiên cứu đã xây dựng cây phát sinh gen của riêng họ, tập trung vào 32 họ virus chỉ dựa trên mối quan hệ di truyền.
“Thực tế, 45% trình tự thiếu thông tin về vật chủ và 37% không có ngày lấy mẫu. Chúng tôi cũng đã tập trung vào các loại virus lây nhiễm sang người, với 93% tổng số chuỗi virus liên quan đến con người. Việc tập trung mẫu lớn này đặt ra thách thức lớn đối với các phương pháp phân tích hiện có, và chúng tôi đã dành nhiều thời gian để đảm bảo rằng kết quả của chúng tôi là đáng tin cậy”, Cedric Tan, một nghiên cứu sinh tại Viện Di truyền của UCL và Viện Francis Crick, nói với ZME Science.
Con người đóng vai trò chính
Thông qua việc tái hiện tỉ mỉ lịch sử tiến hóa của virus và kiểm tra các đột biến gen trong quá trình lây nhiễm vật chủ, các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng con người không chỉ là nạn nhân của các bệnh virus mà còn là nguồn gốc của chúng. Họ phát hiện ra rằng các trường hợp lây truyền từ người sang động vật phổ biến hơn gấp đôi so với trường hợp ngược lại.
Điều này làm nhấn mạnh thêm rằng con người không thể tách rời khỏi tự nhiên - mặc dù có thể chúng ta cảm thấy kiêu ngạo hơn. Thực tế, chúng ta là một phần không thể thiếu của hệ sinh thái phức tạp, trao đổi không ngừng mầm bệnh với các loài khác.
Nghiên cứu cũng khám phá nền tảng di truyền của những bước nhảy của vật chủ này. Họ phát hiện ra rằng virus thường trải qua nhiều đột biến khi chúng thích nghi với vật chủ mới. Đáng chú ý là các virus có nhiều vật chủ là động vật lại ít có dấu hiệu đột biến thích nghi như vậy.
“Một kết quả thú vị khác là các virus có phạm vi vật chủ rộng đòi hỏi ít thay đổi tiến hóa hơn để thích nghi với vật chủ mới. Điều này có thể giải thích mô hình phổ biến rằng các loại virus được coi là tác nhân gây ra dịch bệnh và đại dịch có xu hướng có thể lây nhiễm sang nhiều vật chủ”, Balloux nói.
Tham khảo: Zmescience
