Buzz
Các nhà nghiên cứu đã nỗ lực khám phá nguồn gốc di truyền của khả năng giữ hơi thở đặc biệt mà người Bajau sở hữu.
Họ sinh sống trên vùng biển Đông Nam Á, chèo chống trôi dạt trên thuyền giữa biển cả và thậm chí không có mảnh đất liền thuộc sở hữu của riêng mình. Họ ít quan tâm đến thời gian và tuổi tác - ít sử dụng đồng hồ, lịch, ngày sinh nhật và những thứ tương tự. Họ đã tiến hóa để thích ứng với cuộc sống trên biển, với các cơ quan nội tạng và khả năng vận động bẩm sinh không giống với chúng ta. Họ chính là người Bajau - cộng đồng 'người cá' cuối cùng trên trái đất.
Sử sách của người Bajau
Là một nhóm dân tộc có nguồn gốc từ Mã Lai, người Bajau đã sống gần như toàn bộ cuộc đời trên mặt nước suốt hàng thế kỷ. Trong khi những nhóm dân tộc 'du mục biển' khác đã tồn tại từ lâu trong lịch sử, người Bajau có thể là bộ tộc cuối cùng sống ở biển mà vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.
Người Bajau sinh sống ở Đông Nam Á, chủ yếu là trên vùng biển phía tây nam của Philippines. Là những người di cư, họ sống lang thang từ nơi này sang nơi khác mà không bị ràng buộc bởi bất kỳ quốc gia nào.
Cuộc sống của người Bajau gắn bó chặt chẽ với vùng biển
Không có bất kỳ tài liệu chính thức từ chính phủ hoặc ít hơn thậm chí không có nhiều tài liệu lịch sử được ghi lại, huyền thoại về cộng đồng 'người cá' này phát xuất từ truyền thống văn hóa và dân gian độc đáo của họ, với lịch sử của bộ tộc được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Một trong những truyền thuyết thú vị mà họ kể là về một người đàn ông tên là Bajau - một người đàn ông có thân hình khổng lồ. Cộng đồng thường theo anh ta xuống nước vì trọng lượng của cơ thể anh ta có thể đẩy nước ra ngoài, giúp dễ dàng hơn trong việc bắt cá.
Theo thời gian, các bộ tộc khác trở nên ganh đua với ưu thế mà anh ta mang lại cho cộng đồng của họ, vì vậy đã âm mưu giết anh ta bằng cách ném những mũi tên độc vào Bajau. Tuy nhiên, anh ta vẫn sống sót một cách kỳ diệu khiến các bộ tộc khác dần từ bỏ. Người Bajau nhờ điều này mà tiếp tục tồn tại cho đến ngày nay.
Những nhà thám hiểm của biển khơi
Kiếm sống chủ yếu từ việc đánh bắt cá, người Bajau sinh sống trên những căn nhà trên thuyền gọi là lepas, thường tấp vào bờ để buôn bán hoặc tìm nơi trú ẩn khi có bão. Ngoài ra, khi không sống trên thuyền, họ thường ở trong những ngôi nhà sàn nhỏ được xây dựng trên mặt nước.
Do thường xuyên tiếp xúc với nước biển từ khi còn nhỏ, người Bajau đã phát triển khả năng thống trị đại dương mà ít ai sánh kịp. Trẻ em của họ học bơi từ lúc còn bé và bắt đầu câu cá, săn bắt từ khi mới 8 tuổi. Kết quả là hầu hết người Bajau trở thành những thợ lặn chuyên nghiệp. Họ có thể lặn xuống sâu hơn 60m dưới biển và nhịn thở trong nhiều phút.
Hơn nữa, cơ thể của họ đã tiến hóa để thích nghi với cuộc sống trên biển. Một nghiên cứu được công bố trong tạp chí Cell vào năm 2018 cho thấy người Bajau có lá phổi lớn hơn 50% so với người bình thường sống ở các khu vực lân cận.
Khi lặn xuống nước, lá phổi của họ co lại và một lượng tế bào hồng cầu chứa oxy được giải phóng vào máu. Lá phổi lớn hơn có nghĩa là lượng tế bào hồng cầu dự trữ trong cơ thể cũng lớn hơn, giúp cung cấp nhiều oxy hơn khi ở dưới nước.
Ngoài ra, người Bajau còn phát triển khả năng nhìn dưới nước tuyệt vời. Những kỹ năng này mang lại lợi thế cho họ trong việc săn lùng ngọc trai, hải sâm và các loài động vật khác khó nhận biết.
Hàng ngày, người Bajau dành nhiều giờ dưới nước để săn bắt, và điều duy nhất giúp họ lặn dễ dàng hơn là một chiếc kính bảo hộ bằng gỗ, họ thậm chí không cần bộ đồ lặn hay chân vịt. Vì dành quá nhiều thời gian dưới nước, màng nhĩ của họ bị ảnh hưởng, một số người tin rằng họ cố ý chọc thủng màng nhĩ để giúp việc lặn dễ dàng hơn.
Cuộc sống của người Bajau ngày nay
Cùng với sự tiến triển của xã hội, ngày càng nhiều người Bajau quyết định chuyển đến sinh sống trên đất liền (một số nhóm đã sống trên đất liền từ lâu mà không có một tiêu chí rõ ràng để xác định ai là người Bajau).
Do nhiều lý do khác nhau, thế hệ người Bajau hiện nay có thể là thế hệ cuối cùng sống hoàn toàn trên biển. Sự cạnh tranh cao về việc đánh bắt cá đã khiến người Bajau phải sử dụng các chiến thuật thương mại hơn, bao gồm việc sử dụng thuốc độc cyanide và thuốc nổ. Họ cũng đã chuyển sang sử dụng loại gỗ nặng hơn để làm thuyền vì loại gỗ truyền thống đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Những chiếc thuyền mới này cần có động cơ để hoạt động, điều này đồng nghĩa với việc họ phải tiêu thêm tiền cho nhiên liệu.
Sự kỳ thị liên quan đến cuộc sống du mục cũng buộc nhiều 'người cá' phải từ bỏ cách sống của mình. Họ dần được các quốc gia xung quanh chấp nhận và cho phép tiếp cận các chương trình viện trợ từ chính phủ mà họ chưa từng được hưởng trước đây
Tuy vậy, đối với người Bajau, việc đánh bắt cá không chỉ là một nghề kiếm sống và nước cũng không chỉ là một nguồn tài nguyên. Trọng tâm của văn hóa của họ là mối quan hệ giữa đại dương và con người. Vì vậy, khi nói đến việc bảo tồn người Bajau, chúng ta không chỉ bảo tồn con người, mà còn bảo tồn văn hóa cùng với vùng biển mà họ coi là nhà của mình trong hàng thế kỷ.
