Công nhân viên chức là ai? Quyền lợi, nghĩa vụ và những điều cấm đối với công nhân viên chức

Công nhân viên chức chỉ những người làm việc tại các cơ quan nhà nước hoặc đơn vị sự nghiệp. Hãy cùng Mytour khám phá rõ hơn về công nhân viên chức là gì?, quyền lợi và nghĩa vụ mà họ được hưởng, cũng như những điều không được phép làm!

I. Công nhân viên chức là ai?

Công nhân viên chức là một thuật ngữ chỉ được sử dụng trong đời sống hàng ngày. Hiện tại, chưa có văn bản nào định nghĩa rõ ràng về thuật ngữ này. Tuy nhiên, các tài liệu hiện hành đã phân định rõ ràng giữa công chức và viên chức như sau:

Theo khoản 1 Điều 1 của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi năm 2019:

“Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng vào ngạch, chức vụ, chức danh phù hợp với vị trí việc làm trong các cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, tỉnh, huyện; trong các cơ quan, đơn vị Quân đội nhân dân không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong các cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân, công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.

Theo Điều 2 Luật Viên chức 2010:

“Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo hợp đồng lao động, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”.

II. Quyền lợi của công nhân viên chức

1. Chế độ làm việc

Đối với công chức, họ không làm việc theo chế độ hợp đồng và không cần phải đóng phí bảo hiểm thất nghiệp.

Đối với viên chức, họ sẽ làm việc theo chế độ hợp đồng và phải tham gia đóng phí bảo hiểm thất nghiệp theo quy định tại Điều 25 Luật Viên chức năm 2010 như sau:

Thứ nhất, đối với hợp đồng làm việc có thời hạn, cả hai bên sẽ ký kết hợp đồng xác định thời hạn, với thời điểm chấm dứt hợp đồng trong khoảng từ 12 tháng đến 60 tháng.

Hợp đồng làm việc có thời hạn cho viên chức được áp dụng từ ngày 01 tháng 7 năm 2020, trừ một số trường hợp:

• Cán bộ, công chức chuyển sang làm viên chức theo quy định.
• Người được tuyển dụng làm viên chức tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.

Thứ hai, hợp đồng làm việc không xác định thời hạn là loại hợp đồng mà hai bên không nêu rõ thời hạn và thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng. Hợp đồng này áp dụng trong các trường hợp sau:

• Viên chức được tuyển dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2020;
• Cán bộ, công chức chuyển sang làm viên chức;
• Người được tuyển dụng làm viên chức tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.

2. Tiền lương

Công chức nhận lương từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, đối với công chức giữ vị trí lãnh đạo, quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập, lương sẽ được chi trả từ quỹ của đơn vị đó.

Viên chức sẽ nhận lương từ quỹ của đơn vị sự nghiệp công lập.

Hiện tại, mức lương cơ sở dành cho cán bộ, công chức, viên chức là 1.490.000 đồng/tháng. Mới đây, Quốc hội đã chính thức thông qua chính sách tăng lương cơ sở lên 1.800.000 đồng/tháng từ ngày 1.7.2023. Lương của công nhân viên chức sẽ được tính bằng: Lương cơ sở x hệ số lương.

3. Bảo hiểm xã hội

Công nhân viên chức được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định như sau:

• Chế độ ốm đau, thai sản và trợ cấp dưỡng sức phục hồi sức khỏe
• Chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp
• Chế độ hưu trí
• Chế độ tử tuất
• Trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã, phường, thị trấn.

III. Nghĩa vụ của công nhân viên chức

1. Nghĩa vụ chung

Công chức có những trách nhiệm sau đây:

• Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia.
• Tôn trọng Nhân dân và phục vụ Nhân dân một cách tận tâm.
• Liên kết chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát từ Nhân dân.
• Chấp hành nghiêm túc đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

Viên chức có những trách nhiệm sau đây:

• Tuân thủ đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam và pháp luật của Nhà nước.
• Sống lành mạnh, trung thực, tiết kiệm, liêm chính và công bằng.
• Có ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm trong công việc; thực hiện nghiêm túc các quy định, nội quy, quy chế của đơn vị sự nghiệp công lập.
• Bảo vệ bí mật nhà nước và giữ gìn tài sản công, sử dụng hiệu quả và tiết kiệm các tài sản được giao.
• Tu dưỡng và rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, thực hiện quy tắc ứng xử của viên chức.

2. Nghĩa vụ trong công việc

Đối với công chức:

• Thực hiện đầy đủ, chính xác và chịu trách nhiệm về kết quả nhiệm vụ và quyền hạn được giao.

• Có ý thức tổ chức kỷ luật; nghiêm túc tuân thủ nội quy, quy chế của cơ quan, tổ chức, đơn vị; báo cáo người có thẩm quyền khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; bảo vệ bí mật nhà nước.

• Chủ động và hợp tác chặt chẽ trong việc thực thi công vụ; duy trì sự đoàn kết trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.

• Quản lý, bảo vệ và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài sản nhà nước được giao.

• Chấp hành quyết định của cấp trên. Nếu có lý do cho rằng quyết định đó vi phạm pháp luật, cần phải báo cáo kịp thời bằng văn bản với người ra quyết định; nếu người ra quyết định vẫn tiếp tục yêu cầu thi hành, phải có văn bản và người thi hành cần chấp hành nhưng không chịu trách nhiệm về hậu quả, đồng thời báo cáo với cấp trên trực tiếp của người ra quyết định. Người ra quyết định phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình.

• Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Đối với viên chức:

• Thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ được giao bảo đảm đúng thời hạn và chất lượng yêu cầu.
• Phối hợp hiệu quả với đồng nghiệp trong công việc.
• Chấp hành sự phân công từ người có thẩm quyền.
• Thường xuyên học hỏi để nâng cao kỹ năng chuyên môn và nghiệp vụ.
• Trong quá trình phục vụ nhân dân, viên chức cần tuân thủ các quy định sau:
• • • Luôn lịch sự và tôn trọng nhân dân;
    • Thể hiện tinh thần hợp tác và thái độ khiêm tốn;
    • Không có thái độ hách dịch, gây khó khăn cho nhân dân;
    • Tuân thủ các quy định về đạo đức nghề nghiệp.

• Chịu trách nhiệm về việc thực hiện các hoạt động nghề nghiệp.
• Thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

3. Nghĩa vụ của người đứng đầu và quản lý

Các công chức đứng đầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị cần thực hiện những nghĩa vụ sau:

• Lãnh đạo tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị;
• Theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn việc thực hiện công vụ của cán bộ, công chức;
• Triển khai các biện pháp phòng, chống quan liêu, tham nhũng, thực hành tiết kiệm, ngăn chặn lãng phí và chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong cơ quan, tổ chức, đơn vị;
• Thực hiện các quy định của pháp luật về dân chủ cơ sở, văn hóa công sở tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; xử lý kịp thời, nghiêm khắc đối với cán bộ, công chức có hành vi vi phạm kỷ luật, pháp luật, có thái độ quan liêu, hách dịch, gây khó khăn cho công dân;
• Giải quyết nhanh chóng, hợp pháp theo thẩm quyền hoặc kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo và các kiến nghị của cá nhân, tổ chức;
• Thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Đối với các viên chức quản lý:

• Chỉ đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của đơn vị theo đúng chức trách, thẩm quyền được giao;
• Thực hiện dân chủ, duy trì sự đoàn kết, đạo đức nghề nghiệp trong đơn vị mà mình quản lý;
• Chịu trách nhiệm hoặc liên đới chịu trách nhiệm về việc thực hiện các hoạt động nghề nghiệp của viên chức thuộc quyền quản lý;
• Xây dựng và phát triển nguồn nhân lực; quản lý và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, tài chính trong đơn vị được giao;
• Triển khai các biện pháp phòng, chống tham nhũng và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong đơn vị mà mình phụ trách.

IV. Những hành vi bị cấm đối với công nhân viên chức

Theo quy định tại Điều 18, Điều 19 và Điều 20 của Luật cán bộ, công chức, công chức không được thực hiện những hành vi sau: 

• Trốn tránh nghĩa vụ, thoái thác nhiệm vụ được giao; gây mất đoàn kết, bè phái; tự ý bỏ việc hoặc tham gia đình công.
• Sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước và Nhân dân.
• Lợi dụng quyền hạn và nhiệm vụ; sử dụng thông tin liên quan đến công vụ cho lợi ích cá nhân.
• Phân biệt đối xử về dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng và tôn giáo dưới bất kỳ hình thức nào.
• Cấm tiết lộ thông tin liên quan đến bí mật nhà nước dưới mọi hình thức.
• Đối với những người làm việc trong lĩnh vực có liên quan đến bí mật nhà nước, trong ít nhất 05 năm sau khi nghỉ hưu hoặc thôi việc, không được làm việc liên quan đến ngành nghề mà trước đây mình đã công tác cho tổ chức, cá nhân trong nước, tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc liên doanh với nước ngoài.
• Chính phủ sẽ quy định cụ thể về danh mục ngành, nghề, công việc và thời hạn mà cán bộ, công chức không được thực hiện, cùng với chính sách đối với những người phải tuân theo quy định này.

Theo quy định tại Điều 19 Luật Viên chức, viên chức không được phép thực hiện những hành vi sau:

• Trốn tránh trách nhiệm, thoái thác công việc hoặc nhiệm vụ được giao; gây bè phái, mất đoàn kết; tự ý bỏ việc hoặc tham gia đình công.
• Sử dụng tài sản của cơ quan, tổ chức, đơn vị và tài sản của nhân dân không đúng quy định của pháp luật.
• Phân biệt đối xử về dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng và tôn giáo dưới mọi hình thức.
• Lợi dụng hoạt động nghề nghiệp để chống lại chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước hoặc gây phương hại đến thuần phong mỹ tục, đời sống văn hóa và tinh thần của nhân dân và xã hội.
• Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác trong quá trình thực hiện hoạt động nghề nghiệp.
• Ngoài ra, viên chức không được thực hiện các hành vi khác theo quy định của Luật phòng, chống tham nhũng, Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và các quy định pháp luật liên quan.

V. Có nên theo đuổi nghề công nhân viên chức không?

Hiện nay, thực tế cho thấy nhiều người không mặn mà với việc làm trong các cơ quan Nhà nước. Nguyên nhân chủ yếu bao gồm:

• Mức lương tại các cơ quan, đơn vị Nhà nước thường thấp hơn so với khu vực doanh nghiệp tư nhân. 
• Nhiều người nghĩ rằng việc vào làm ở cơ quan Nhà nước chủ yếu nhờ vào mối quan hệ. Điều này khiến những ai thực sự có năng lực cũng bị gán ghép vào tiếng xấu này.
• Ngoài việc có quan hệ, việc có đủ điều kiện tài chính cũng là yếu tố cần thiết để gia nhập môi trường Nhà nước. Mặc dù vấn đề này đã được cải thiện, nhưng vẫn còn tồn tại một số bất cập chưa được khắc phục triệt để.
• Cuối cùng, điều khiến nhiều người muốn làm việc tại các cơ quan Nhà nước gặp khó khăn là yêu cầu phải có mối liên hệ với Đảng mới có thể vào làm việc.