Buzz
Bắt đầu bài viết, hãy tưởng tượng một khu chợ đặc biệt. Đây là nơi mà bất kỳ ai cũng có thể mở cửa hàng của mình, bán rau củ, thịt gia cầm, hải sản hoặc bất cứ thứ gì mà họ muốn. Nhưng giống như mọi chợ khác, khu chợ này cũng phải có một ban quản lý. Đọc xong, bạn sẽ nhận ra rằng khu chợ này hoạt động giống như App Store, với sự khác biệt duy nhất là hàng hóa mà họ bày bán.
Vậy nhiệm vụ của ban quản lý chợ là gì? Theo thông tin từ thư viện pháp luật, ban quản lý chợ là đơn vị có trách nhiệm quản lý thu chi, quản lý tài sản và các hoạt động nhà nước. Họ phải làm việc với các tiểu thương để cho thuê địa điểm kinh doanh, đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh thực phẩm, môi trường và an ninh trật tự. Tóm lại, ban quản lý chợ có nhiệm vụ quan trọng là giữ cho chợ luôn trong trạng thái an toàn và sạch sẽ, không để bất kỳ ai bán hàng cấm trong chợ và tạo ra một môi trường mua sắm an toàn cho khách hàng.
Khi nào thì nhà phát triển phải trả 30% doanh thu cho Apple?
Để rõ ràng, không phải tất cả các sản phẩm bán qua App Store đều phải trả 30% doanh thu cho Apple. Ví dụ, khi bạn mua hàng trên ứng dụng thương mại điện tử như Lazada hoặc mua vé xem phim trực tuyến trên app CGV, các mặt hàng như giày dép, đồ gia dụng hay TV không phải trả phí 30% cho Apple.
Tương tự, khi mua key game bản quyền trên PC hoặc PS4, hoặc các sản phẩm dùng trên các nền tảng khác, bạn không phải trả phí cho Apple vì các sản phẩm này không sử dụng trên các thiết bị iOS.
Có bốn loại sản phẩm và dịch vụ mà Apple sẽ thu 30% từ nhà phát triển và cung cấp ứng dụng:
- Dịch vụ tiêu thụ: Người dùng có thể mua nhiều loại sản phẩm tiêu thụ, như vật phẩm ảo trong các trò chơi di động thông qua in-app purchase. Loại sản phẩm này sau khi mua và sử dụng sẽ tiêu tán, và có thể mua thêm.
- Dịch vụ không tiêu thụ: Ví dụ đơn giản là các bộ lọc màu hay hiệu ứng trong các ứng dụng chụp ảnh, mua một lần sử dụng được đến khi chán thì thôi, không mất đi như các vật phẩm ảo trong trò chơi.
- Đăng ký tự động gia hạn: Netflix, Spotify Premium hoặc gói Medium đọc bài blog là những ví dụ điển hình về dịch vụ tự động gia hạn. Nó có thể là dịch vụ hàng tháng, hàng năm, và người dùng sẽ tự động bị trừ tiền từ thẻ khi đến thời điểm gia hạn dịch vụ.
- Đăng ký không tự động gia hạn: Khác với loại trên, mỗi khi hết hạn sử dụng dịch vụ, ứng dụng sẽ không tự động trừ tiền hàng tháng như Netflix, mà người dùng phải tự gia hạn mỗi khi muốn sử dụng tiếp dịch vụ.
Kho báu của Apple được xây dựng thông qua hệ sinh thái iOS chủ yếu là các ứng dụng giải trí hoặc mạng xã hội được phân phối trên App Store. Các ứng dụng có phí, một lần thanh toán để tải về, không bao giờ tạo ra lợi nhuận lớn cho Apple và nhà phát triển. Ngược lại, những trò chơi di động miễn phí như Clash of Clans, Candy Crush Saga hay Pokemon GO mới thực sự là nguồn doanh thu chính. Mỗi khi người dùng mua vật phẩm ảo trong PUBG Mobile hoặc bất kỳ trò chơi di động nào trên iPhone, Apple sẽ lấy 30% từ số tiền họ chi ra.
Tương tự với các dịch vụ giải trí như Spotify và Netflix. Bạn có biết nếu đăng ký dịch vụ Netflix qua ứng dụng iOS, nhưng không bao giờ xem phim trên iPhone mà luôn dùng trên smart TV, Apple vẫn nhận được 30% doanh thu không? Spotify cũng thế, nếu bạn vô tình tải app Spotify và thanh toán qua App Store, dù nghe nhạc bằng PC hoặc loa thông minh, Apple vẫn ăn mất 30% số tiền bạn trả hàng tháng để sử dụng dịch vụ mà không có quảng cáo.
Một điểm quan trọng khác là nếu người dùng đăng ký dịch vụ trong 1 năm, 'thuế Apple' sẽ giảm còn 15%.
Ở đây, một vấn đề trỗi dậy. Chính sách của App Store ngăn chặn các ứng dụng sử dụng các phương thức thanh toán không thông qua Apple, và cấm việc đặt bất kỳ đường link hoặc nút bấm nào cho phép người dùng chuyển sang trình duyệt web để thanh toán hoặc nhập thông tin thẻ tín dụng. Các sản phẩm thuộc dạng in-app purchase như vật phẩm ảo trong trò chơi phải sử dụng hệ thống thanh toán của Apple.
Vậy khoản “chia sẻ doanh thu” đó của Apple được sử dụng vào mục đích gì?
Khoản tiền này, như đã đề cập, được sử dụng để trả lương cho nhóm quản lý ứng dụng trên App Store, những người hàng ngày phải kiểm tra hàng ngàn ứng dụng mới gửi đến để duyệt lên App Store. Sau đó, nó được sử dụng cho việc chi trả các chi phí liên quan đến máy chủ lưu trữ của App Store, cũng như lương cho các nhà phát triển làm việc trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, với số tiền lên đến 15 tỷ USD, nếu chỉ sử dụng cho chi phí lương và hoạt động, liệu đủ không?
Câu trả lời đơn giản hơn, số tiền này được đưa vào mảng dịch vụ, bao gồm Apple Music, Apple TV+, iCloud, doanh thu từ dịch vụ sửa chữa và bảo hành iPhone, Mac, iPad, cũng như doanh thu từ việc phân phối quyền sử dụng cho các đơn vị khác, như khoản tiền Google trả cho Apple để trở thành công cụ tìm kiếm mặc định trên iPhone. Theo CNBC, doanh thu từ mảng dịch vụ của Apple trong năm 2019 đạt 46,2 tỷ USD.
Con số càng lớn, mọi người sẽ càng chú ý đến sức hấp dẫn của hệ sinh thái iOS. Đồng thời, việc phân chia 30% doanh thu càng nhiều cũng chứng tỏ sức mạnh của hệ sinh thái iOS. Dù thường chỉ quan tâm đến doanh thu từ iPhone hoặc Apple Watch, nhưng việc tổng hợp số liệu như này cũng ít ai để ý. Dịch vụ là dịch vụ, chỉ cần kết hợp hợp lý thôi?
Apple không phải là mục tiêu đầu tiên của sự chỉ trích từ Epic
Trước khi Epic Games bắt đầu cuộc chiến, Spotify đã phải phản đối bằng clip “Time to play fair” trên YouTube, chỉ trích việc Apple thu 30% doanh thu từ người dùng mua gói cước Premium của họ, trong khi cùng lúc quảng bá dịch vụ Apple Music của riêng mình. Spotify đã phải tăng giá gói cước lên 13 USD để bù đắp cho khoản phí 30% doanh thu cho Apple. Nhưng trong khi đó, Apple lại ra mắt Apple Music với giá 10 USD mỗi tháng, rẻ hơn!
Ranh giới giữa việc chỉ trích Apple về “cạnh tranh không lành mạnh” và “tham lam” đôi khi rất mỏng manh.
Một số nhà phát triển ứng dụng khác cũng đã lên tiếng chỉ trích Apple, bao gồm Match Group (chủ sở hữu Tinder), Facebook và Basecamp với ứng dụng đọc email Hey, khi họ cho rằng việc phải trả 30% doanh thu cho Apple là quá lớn.
Tuy nhiên, có vẻ như chỉ có Epic Games mới dám thử thách như thế. Trước đó, Epic cũng đã chỉ trích Valve khi họ thu 30% doanh thu từ các trò chơi bán trên Steam. Nếu trò chơi được phát triển bằng Unreal Engine, khi đạt doanh thu 1 triệu USD, Epic mới yêu cầu 5% doanh thu từ nhà phát triển. Nói cách khác, nếu một trò chơi phát triển bằng Unreal Engine đạt doanh thu 1 triệu USD, họ sẽ phải trả cho cả Valve và Epic 35% số tiền từ việc bán game cho người chơi.
Kết quả là Epic Games đã tự tạo ra Epic Games Store, chỉ thu 12% doanh thu từ các nhà phát hành mang trò chơi lên nền tảng này. Chiến lược của Epic là đầu tư lớn để thu hút các đối tác phát hành, tặng trò chơi miễn phí hàng tuần và gần đây nhất là khi Total War Saga: Troy phát hành, Epic Games đã miễn phí trò chơi này trong 24 giờ. Mặc dù có người không ưa Epic, nhưng phải công nhận rằng chiến lược của họ đã thành công khi càng ngày càng có nhiều hãng game chọn Epic Games Store để phát hành sản phẩm của mình, thậm chí đưa ra lưu trữ độc quyền trong 1 năm trước khi ra mắt trên Steam.
Tuy nhiên, trên nền tảng Windows, tình hình khá tự do, Microsoft không kiểm soát chặt chẽ từng ứng dụng phân phối trên nền tảng này. Vì vậy, họ không áp dụng mô hình chia sẻ doanh thu như Apple. Điều này dẫn đến sự đa dạng của các cửa hàng như Steam, Origin, Uplay, Epic Games Store, Battle.net... Thậm chí trên Android, người dùng có thể sideload ứng dụng mà không gặp vấn đề gì với Fortnite. Tuy nhiên, trên iOS, chỉ có App Store. Cuộc tranh luận giữa việc tuân thủ luật pháp và cạnh tranh không lành mạnh khi Apple sở hữu nền tảng duy nhất cho phép hàng tỷ người dùng truy cập bỗng trở thành vấn đề pháp lý phức tạp, đang chờ quyết định từ tòa án và các cơ quan luật pháp.
Nói một cách ngắn gọn, cuộc chiến giữa Epic Games và Apple cuối cùng cũng chỉ là sự đối lập giữa lập luận của hai bên. Epic cho rằng Apple tham lam, nhờ vào nền tảng gần như độc quyền trên iOS, họ đã kiếm được hàng tỷ USD từ việc chia sẻ doanh thu. Trong khi đó, Apple cho rằng Epic không tuân thủ quy định, và nếu không thể tuân thủ, họ có thể chuyển sang nền tảng khác. Theo quan điểm của tôi, trong kinh doanh, không có đúng hay sai, chỉ có lợi ích. Apple không phải là bên yếu, mà thực tế là Epic đã vi phạm điều khoản sử dụng của App Store để tạo điều kiện để kiện Apple. Tuy nhiên, tại tòa án, bằng chứng về việc Epic vi phạm thỏa thuận sẽ khó có thể bị lấp đầy lập luận về sự cạnh tranh không công bằng của Apple trong mắt thẩm phán.
