'Cuộc Hành Trình Sóng Gió': Câu Chuyện Chưa Kể Về Sự Thống Trị Toàn Cầu Của Uber

Kalanick đã thiết lập nhịp độ đó. Chỉ còn vài ngày nữa là sinh nhật bốn mươi, Kalanick vẫn giữ nguyên phong thái năng động của một doanh nhân trẻ. Nhiều năm qua, ông chỉ hẹn hò với một bạn gái nhưng chưa kết hôn. Bạn bè mô tả Kalanick hiếm khi ra ngoài khi không làm việc, dành nhiều thời gian cho Uber hơn bất kỳ mối quan hệ nào khác.

Ông đến bàn làm việc nơi tôi đang đợi, chỉ trễ vài phút so với hẹn. Ông ngồi ở một góc riêng trong phòng, vài bộ quần áo treo bên cạnh bảng tiến độ xây dựng trụ sở mới của Uber tại Mission Bay, đối diện nơi đội bóng rổ Golden State Warriors đang xây dựng sân vận động mới. Trụ sở này dự kiến khai trương năm 2019. Nhưng nơi Kalanick ngồi chỉ là chiếc bàn trong góc tầng bốn trụ sở công ty, không có gì xa hoa hay sang trọng.

Sau một năm nghiên cứu về Kalanick, các công ty cũ của ông và Uber, tôi đã biết đủ nhiều để ứng biến linh hoạt: Kalanick thích làm việc thoải mái để giữ không khí tự nhiên. Chúng tôi chưa bàn trước về nội dung phỏng vấn, chỉ biết rằng sẽ tiếp tục nói về sự nghiệp của ông, chủ đề chúng tôi đã bắt đầu một tháng trước tại Trung Quốc. Ông nói có vài điều muốn cho tôi xem trước khi bắt đầu cuộc trò chuyện, nếu tôi sẵn sàng chấp nhận một đề xuất bất thường.

'Nghe này, anh có hai lựa chọn,' Kalanick nói sau khi chào tôi. 'Chúng ta có thể vào phòng họp kia,' ông chỉ vào một phòng họp gần đó, một trong nhiều phòng họp tại Uber dùng cho các cuộc họp cá nhân, 'và tôi sẽ liên tục đi qua đi lại suốt thời gian trò chuyện. Hoặc chúng ta có thể cùng nhau đi dạo.'

Tôi hiểu rằng nên để Travis tự nhiên thay vì cố ép thông tin từ một người bị gò bó, nên tôi chọn đi dạo.

Câu chuyện về Uber không chỉ xoay quanh Travis Kalanick, nhưng ông là nhân vật chính. Thực tế, ban đầu Uber không phải ý tưởng của Kalanick. Ông chỉ tham gia Uber bán thời gian trong năm đầu tiên khi công ty mới ra đời, lúc ông đang phục hồi sau khởi nghiệp trước đó và mở rộng cơ hội mới. Dù vậy, Kalanick được biết đến như người sáng lập Uber, và ông đã đưa ra những quyết định quan trọng biến ý tưởng thành đột phá. Ông là cánh tay thép của Uber, là CEO duy nhất từ khi Uber được biết đến và mở rộng ra ngoài San Francisco. Kết quả là, Kalanick trở thành biểu tượng của Uber như Steve Jobs của Apple, Bill Gates của Microsoft và Mark Zuckerberg của Facebook.

Steve Jobs cũng tương tự. Sáu tháng trước khi qua đời, Jobs ngồi cạnh tôi trong phòng khách tại Palo Alto, tự hào cho tôi xem một cuốn sách với các bản vẽ kiến trúc khu làm việc mới của Apple mà ông không thể chứng kiến ngày hoàn thành. Những tháng sau đó, Jobs tự làm việc với một chuyên gia trồng cây để chọn ra những cây mơ cho dự án.

'Anh biết một thành phố được xây dựng từ đầu sẽ như thế nào rồi chứ?' Kalanick hỏi. 'Mọi thứ sẽ rất ngăn nắp và có trật tự. Chúng tôi cũng như một thành phố mới được xây dựng. Vì thế, mọi thứ sẽ rất ngăn nắp và có trật tự. Chúng tôi có năm cột trụ thương hiệu: tiếp đất, dân túy, truyền cảm hứng, phát triển cao, và tao nhã. Đó chính là bản sắc thương hiệu của Uber.'

Chúng tôi đứng gần bàn làm việc của ông, nhìn ra trung tâm điều hành của Uber, nơi mà bất cứ ai cũng sẽ thấy sau khi qua cổng an ninh và bước vào khu vực làm việc của nhân viên kiểm soát hoạt động toàn cầu. Khi Kalanick nhắc lại 'những cột trụ' thương hiệu này – tiếp đất, dân túy, truyền cảm hứng, phát triển cao, và tao nhã – tôi gật đầu công nhận. Nhưng tôi vẫn chưa hoàn toàn hiểu chúng nghĩa là gì. Tất cả đều khá mơ hồ và trừu tượng, dù Kalanick có giải thích nghiêm túc đến đâu.

Với từ 'tiếp đất', ý của ông là thực tế. Uber đã rất thực tế: họ sử dụng công nghệ để di chuyển con người từ nơi này đến nơi khác. Tuy nhiên, khái niệm này mang một ý nghĩa mới khi được sử dụng bởi con trai của một kỹ sư xây dựng công cộng, người từng đam mê những cuốn sách khoa học viễn tưởng khi còn trẻ như nhiều kỹ sư tương lai khác. 'Tiếp đất giống như là sắc điệu,' Kalanick nói. 'Nó giống như những đường thẳng chức năng, mọi thứ đều có mục đích. Mọi phòng họp đều được đặt tên theo các thành phố và sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái. Rất thực tế.'

Tôi đã đọc về việc ông rất sẵn lòng cống hiến những giờ làm việc lặng lẽ cho những công việc vụn vặt. Tuy nhiên, tôi chưa từng chứng kiến Kalanick sẵn lòng đi sâu vào những chi tiết – cũng như để tâm đến những khía cạnh dường như thầm lặng và không quá quan trọng của một doanh nghiệp có những đòi hỏi khắt khe.

Để minh họa cho bản chất 'tao nhã' của Uber, Kalanick chỉ lên trần nhà hoàn toàn tiêu âm trong một phòng họp. Là người yêu thích sự tĩnh lặng đến kỳ quặc – 'tôi không thích âm thanh. Tôi không thể làm việc tốt khi quá ồn ào' – ông tự hào giới thiệu về K-13, vật liệu xây dựng tòa nhà đã làm được điều đó. 'Nó được thiết kế để nếu có tám trăm người xuất hiện ở đây, kỹ thuật tiêu âm vang sẽ khiến căn phòng được yên tĩnh. Vì thế, tôi có thể nói nhỏ,' ông hạ giọng xuống mức gần như thì thầm, 'và anh vẫn có thể nghe thấy.'

Gần đó là một hành lang nằm giữa các bàn làm việc và một bức tường trong nhà. Kalanick bảo tôi nhìn xuống mặt sàn bê tông khắc những họa tiết phức tạp với những đường giao nhau. 'Đây là mạng lưới San Francisco được in chồng lên nhau nhiều lần. Tôi gọi nó là con đường.' Đây là nơi ông thường đi đi lại lại trong những giờ làm việc, thường là vừa đi vừa nói chuyện điện thoại. 'Ban ngày, tôi sẽ ở đây,' ông nói. 'Tôi đi bộ khoảng 80 km một tuần.'

Chuyến tham quan tiếp tục quanh tầng bốn. Kalanick cho tôi xem phòng họp 'New York' nơi Uber đàm phán thương vụ gây quỹ 1,2 tỷ đô la, chỉ trước khi công ty này chuyển đến văn phòng ở đường Market. 'Thương vụ tỷ đô đầu tiên khiến mọi người như muốn nổ tung,' ông thốt lên đầy tự hào.

Chúng tôi đi thang máy đến tầng mười một, tầng làm việc được Kalanick thiết kế theo phong cách giản dị, một nơi phỏng theo môi trường làm việc của doanh nhân, với tường thạch cao và những chiếc bàn nhỏ hơn kích cỡ thông thường.

'Khi là một doanh nhân, ít nhất 90% doanh nhân không phải Mark Zuckerberg, bạn phải trải qua những giai đoạn khó khăn,' ông nói. 'Do đó, tôi gọi nơi này là hang động, vì khi đi qua những giai đoạn khó khăn, bạn ở trong bóng tối, bạn thực sự ở nơi tối tăm. Đó là một phép ẩn dụ.' Tôi hỏi liệu những chiếc bàn nhỏ ở đây có theo phong cách của Jeff Bezos không. Bezos đã yêu cầu những chiếc bàn ở Amazon phải được đóng từ những cánh cửa, một việc thường thấy trong thời kỳ đầu của gã khổng lồ. Kalanick trả lời: 'Không phải. Đây là phong cách của chính tôi. Như tôi đã trải nghiệm việc trở thành doanh nhân như thế nào.'

Tầng năm là khu vực các phòng họp đặt tên theo những cuốn sách khoa học viễn tưởng. Kalanick am hiểu về khoa học viễn tưởng theo cách một người hâm mộ Nội Chiến biết rõ về những trận đánh quan trọng. Một khu được đặt tên theo loạt tác phẩm Foundation của Isaac Asimov, một khu khác đặt tên theo tiểu thuyết Người về từ sao Hỏa, khu thứ ba đặt theo cuốn Trò chơi của Ender. Kalanick giải thích: 'Đó là cuốn sách về một cậu bé được quân đội huấn luyện để chơi trò chơi điện tử, những trò chơi thực sự phức tạp. Nhưng cuối cùng cậu nhận ra trò chơi mình tham gia thực sự là một cuộc chiến.' Kalanick đặt tên theo chủ đề khoa học viễn tưởng thể hiện ý nghĩa hướng về tương lai. Uber là một công ty ám ảnh về tương lai. Khu trung tâm như thể mô phỏng theo một quảng trường Ý. Các hành lang dẫn đến khu vực này được thiết kế rất rối rắm. Trong thế giới quan của Kalanick, bất định hướng là tốt. 'Do đó, nếu anh là người ở đây, anh sẽ biết rõ mọi nơi,' ông nói. Đây là lối giải thích theo chủ nghĩa dân túy của Kalanick. 'Nếu là khách, anh sẽ đi lạc. Do đó, ta có thể phân biệt ai là người ở đây và ai là khách.'

Là một người Los Angeles đặc trưng, Kalanick không thể chịu nổi thời tiết này. “Đây là điều khó chịu nhất với một người Los Angeles,” ông nói. “Đó là lý do đôi khi tôi nghỉ cuối tuần ở L.A., chỉ để được ở gần biển.”

Kalanick đang trong trạng thái hồi tưởng, và khi chúng tôi dạo bước trên đường, ông nói đủ thứ chuyện. Ví dụ, tôi nhận xét gần đây rất ít khi nghe nói đến Square, công ty thanh toán trực tuyến đặt văn phòng cùng tòa nhà với Uber, được quản lý bởi người sáng lập Twitter là Jack Dorsey. Dù Uber là công ty cổ phần nội bộ và Square đã niêm yết đại chúng, nhưng Square rõ ràng khiêm tốn hơn. Kalanick đăm chiêu: “Chúng tôi không thực sự xa xỉ như vậy.” Chúng tôi bắt đầu nói về quá khứ kinh doanh của Kalanick, bao gồm chuyến hành trình gây quỹ đầy vô vọng ở Red Swoosh. Khi chúng tôi đi dọc đường Market đôi khi vắng vẻ nhưng phần lớn thời gian luôn nhộn nhịp, Kalanick nói về văn phòng cũ của Red Swoosh và một quán ăn tối nơi đội kỹ thuật nhỏ bé của ông thường gặp gỡ. Một chiếc xe cứu hỏa hú còi lướt qua. Kalanick vẫn tiếp tục câu chuyện.

Khi chúng tôi đến Embarcadero, con đường chạy dọc bờ sông nằm giữa Cầu Bay và Cầu Cổng Vàng, trời đã bắt đầu nhá nhem. Trong hành trình kể chuyện của chúng tôi, Kalanick đang nhắc đến những ngày đầu của Uber và mô tả về những vòng gây quỹ nhỏ mà công ty này đã trải qua. Tôi hỏi liệu có ai nhận ra ông không. Ông nói chuyện đó ít khả năng xảy ra nếu chúng tôi vẫn tiếp tục nói chuyện ở ngoài đường. Chúng tôi thảo luận rất chi tiết về cách Kalanick giám sát hoạt động gây quỹ sau đó của Uber, bao gồm những vòng gây quỹ đưa công ty lên mức định giá thị trường tư nhân gần 70 tỷ đô-la.

Khi kết thúc con đường qua Bến Ngư Phủ, để tránh dòng du khách từ khắp nơi trên thế giới, chúng tôi vào một cửa hàng In-N-Out Burger, chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh béo ngậy từ Nam California mà Kalanick rất yêu thích. Suốt buổi trò chuyện, chúng tôi thảo luận về xe tự hành và Kalanick tiết lộ rằng có những bước tiến lớn sắp tới mà ông chưa thể công khai. Ông cho biết cuộc đi bộ dài 8 km này, bao gồm cả việc ghé qua cửa hàng In-N-Out Burger, đã trở thành thói quen thường xuyên vào các buổi tối mùa hè và ông thường đi cùng một người bạn bí mật. Sau đó, tôi biết người bạn đi dạo đó là Anthony Levandowski, cựu kỹ sư xe tự hành của Google và sáng lập công ty xe tải tự hành Otto. Uber sẽ mua lại Otto chỉ vài tuần sau cuộc đi dạo của chúng tôi, và Kalanick cho biết ông đã tận dụng khoảng thời gian này để hiểu rõ hơn về công nghệ và tầm nhìn kinh doanh của xe tự hành.

Sau nhiều thời gian thảo luận về những năm tháng khởi nghiệp của Kalanick, tôi muốn biết suy nghĩ của ông về một Uber đã trở nên lớn mạnh và uy tín hơn. Câu trả lời của ông cho thấy ông không ngần ngại nghĩ về Uber theo cách đó. Giờ đây ông không thể biết tất cả mọi người trong công ty, nhưng vẫn thực hiện những cuộc phỏng vấn kéo dài hàng giờ với các ứng viên quan trọng, việc mà ông đã làm khi công ty còn nhỏ. Kalanick giải thích rằng ông thích mô phỏng một tình huống giả định rằng ông đang làm việc với họ trước khi chính thức tuyển vào công ty. Tôi hỏi liệu ông có thích điều hành một công ty lớn không. “Cách tôi làm không mang lại cảm giác to lớn,” Kalanick nói bằng phép ẩn dụ yêu thích của mình: rằng ông đối diện mỗi ngày như một chuỗi vấn đề cần giải quyết. Ông coi mình là một chuyên gia giải quyết vấn đề hơn là một CEO.

Sự lớn mạnh rõ ràng rất đáng sợ, đặc biệt đối với một doanh nhân chưa từng điều hành một công ty lớn trước đây. “Anh sẽ không ngừng muốn công ty có cảm giác nhỏ bé,” ông nói. “Anh cần xây dựng những cơ chế và giá trị văn hóa để cảm thấy nhỏ bé nhất có thể. Đó là cách để bạn luôn đổi mới và nhanh nhẹn. Nhưng cách bạn làm điều đó ở các quy mô khác nhau sẽ rất khác nhau. Khi ở quy mô cực kỳ nhỏ, bạn sẽ tiến rất nhanh nhờ kiến thức thô sơ. Nhưng nếu áp dụng cách làm này ở quy mô lớn, mọi thứ sẽ rất hỗn độn và bạn thực sự đi rất chậm. Do đó, bạn phải liên tục tìm kiếm ranh giới giữa trật tự và hỗn độn.”

Tôi hỏi liệu ông có suy nghĩ về sự chuyển biến mà tất cả các công ty đang trưởng thành đều phải trải qua, khi công ty bắt đầu xuất hiện các nhân tố mới không chỉ bao gồm những người trẻ tuổi, độc thân không phải bận tâm điều gì ngoài công việc. “Tôi gọi đó là vạch đỏ,” ông nói. “Anh có thể lái xe thật nhanh, nhưng luôn tồn tại một vạch đỏ. Và mọi người đều có vạch đỏ riêng của mình. Anh có thể chạm vào vạch đỏ đó để kiểm tra năng suất của cỗ máy. Anh có thể thấy mình thực sự đang sở hữu nhiều thứ hơn kỳ vọng. Nhưng anh không thể giẫm lên vạch đỏ quá lâu. Và mỗi người đều có vạch đỏ của riêng mình.” Ông chỉ ra rằng có nhiều “đứa trẻ Uber” và các phụ huynh có xu hướng làm việc hiệu quả hơn so với những người không có con cái và ít bị ràng buộc thời gian hơn. Dù vậy, có những giới hạn trong tham vọng của Kalanick nhằm mang lại sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cho nhân viên. “Nếu ai có năng suất cao hơn, họ sẽ đi lên nhanh hơn. Chỉ là vậy, không có cách nào khác.”

Sau hơn ba giờ đi bộ, trời đã trở lạnh và tối. Tôi chợt nhớ ra trong khi chúng tôi trò chuyện, Donald Trump đang tham dự lễ bổ nhiệm tại Đại hội Đảng Cộng hòa ở Cleveland. Khi Kalanick và tôi thảo luận về quá khứ, hiện tại và tương lai của Uber, Trump đang nói với khán giả toàn quốc rằng “chỉ mình tôi có thể sửa chữa hệ thống này”. Cả nước Mỹ có thể đang dán mắt vào màn hình tivi tối đó, nhưng chính trị không xuất hiện trong cuộc nói chuyện của chúng tôi.

Tại một vị trí gần khu Marina Green, một dải đất dài bên cạnh sân bay đầu tiên của San Francisco được xây dựng năm 1920, cuộc trò chuyện chuyển sang khía cạnh cá nhân. Chúng tôi thảo luận về cách thế giới nhìn nhận về Kalanick và Uber. Tại một trong những cuộc gặp gỡ ban đầu, chúng tôi thảo luận về cuốn sách này, dù chưa hỏi, Kalanick đã nhắc đến bức thư điện tử mà ông đã viết cho tôi hai năm trước, đe dọa sẽ khiến mọi thứ trở nên khó khăn hơn cho tôi nếu tôi quyết định viết cuốn sách thiếu sự hợp tác của ông. Giờ đây, chúng tôi chuyển sang chuyện Uber đi từ hình ảnh được công chúng yêu mến sang một công ty nhiều điều tiếng. Kalanick gần như là kẻ đồng lõa trong quá trình biến đổi này, ông thường thêm dầu vào lửa bằng cách tự mình đóng vai kẻ xấu. Kalanick nhắc đến việc này như “những khoảnh khắc ngạo mạn khi tôi nói điều gì đó mang tính khiêu khích”, tương tự bức thư điện tử ông gửi cho tôi hay việc nhắc đến tài xế taxi và những gã khốn trong cùng một câu. Tôi hỏi liệu ông có quan tâm đến việc mọi người nghĩ gì không. “Đúng vậy, điều đó không tốt cho Uber, không tốt cho tôi, không tốt cho những người tôi nhắc đến. Điều đó thật tệ với tất cả mọi người.”

Kalanick không có khả năng giấu giếm thái độ phòng vệ hay sự khó chịu của bản thân. Ông gọi những khoảnh khắc bị mọi người oán giận là “đi tìm sự thật tàn khốc”. Ai đó sẵn sàng nói ra chính xác những điều mình nghĩ sẽ bị đánh giá khắc nghiệt. Ông không đơn độc. Chúng ta cũng thấy được nét tính cách đó ở Steve Jobs, Jeff Bezos, và một người cùng thời Kalanick là Elon Musk. Kalanick biết điều này khi nói về “câu chuyện các CEO- nhà sáng lập phải trở thành những gã khốn để thành công.” Ông từ chối quan điểm này, nhưng rõ ràng cũng bị ám ảnh bởi nó. “Tôi nghĩ sẽ tồn tại một câu hỏi,” ông nói khi chuyển từ chủ đề chung sang bản thân mình. “Liệu anh ta có phải một gã khốn không? Từ khi anh dành thời gian viết về tôi, rất nhiều người sẽ hỏi liệu Kalanick có phải một gã khốn không?”

Là một kỹ sư, Kalanick muốn tin rằng luôn có một đáp án chính xác cho mọi câu hỏi. Tôi nói rằng những đáp án luôn nằm trong phạm vi ý kiến chủ quan chứ không phải chân lý. Ông phủ nhận suy nghĩ này. “Hiểu liệu điều gì đó có thực hay không ư, giống như việc tôi khiến mọi người liên hệ đến những điều mà tôi không hề làm ư? Hoặc tôi có phải một gã khốn không? Tôi muốn biết.” Kalanick tiếp tục: “Tôi không nghĩ tôi là một gã khốn. Tôi khá chắc chắn vậy.” Nhưng tôi muốn biết liệu ông có quan tâm mọi người nghĩ gì hay không. “Tôi đang nói, nếu anh là một người tìm kiếm sự thật, anh chỉ muốn sự thật. Và nếu tin rằng điều gì đó không phải sự thật, thì anh sẽ muốn tiếp tục tìm kiếm. Đó là tính cách của tôi.”