Buzz
Tại sao việc thay đổi thói quen xấu ở trẻ em, đồng nghiệp và thậm chí ở bản thân lại khó khăn đến vậy? Câu trả lời thực sự đơn giản hơn bạn nghĩ. Bởi vì đáp án cho câu hỏi “Tại sao mọi người cư xử tồi tệ?” thường không phải là như bạn nghĩ!
Khi ai đó không hành động hoặc không thể hiện như chúng ta mong muốn, giả định mặc định của bạn rằng họ chưa cố gắng đủ. “Anh vẫn chưa cố đủ”, “Cậu cần cố gắng hơn”, “Tháng sau, cố gắng thêm nữa nhé!”
Điều này nghe có vẻ đúng, dù chúng ta đang nói về một đứa trẻ, bạn bè, người thân, đối tác, một nhân viên mà bạn quản lý hoặc thậm chí là một cầu thủ chuyên nghiệp trong đội bóng mà bạn mến mộ.
Vì vậy, khi ai đó không đáp ứng được mong đợi mà bạn đặt ra, bạn thường sử dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc, để thúc đẩy họ cố gắng hơn trong tương lai. “Làm thêm 50 bài Toán nữa”, “Con mà dưới điểm 9 thì cuối tuần đừng đi chơi”, “Tháng này không đạt chỉ tiêu là tôi cắt lương anh chị”.
Đáng tiếc, những phương pháp quen thuộc này thường tạo ra hiệu ứng ngược, tạo ra một vòng xoáy của sự tức giận và thất vọng, và khiến họ bỏ lỡ cơ hội phát triển.
Và nếu những vấn đề này không phải bắt nguồn từ việc họ thiếu nhiệt huyết mà là thiếu các kỹ năng để cải thiện tốt hơn, thì sao?
Thật thú vị khi trong nhiều thập kỷ qua, các nghiên cứu khoa học về thần kinh đã chỉ ra rằng những người cố gắng để đáp ứng các mong đợi của người khác (và thậm chí là của bản thân mình) gặp vấn đề với một số kỹ năng tư duy cụ thể. Họ gặp vấn đề trong hành vi vì họ thiếu những khả năng tư duy cần thiết như sự linh hoạt, sự chịu đựng thất vọng và khả năng giải quyết vấn đề.
Trong hơn 20 năm qua, tiến sĩ J.Stuart Ablon đã phát triển một phương pháp gọi là Năng lực hợp tác giải quyết vấn đề (Collaborative Problem Solving – CPS) dành cho phụ huynh, giáo viên, bác sĩ lâm sàng, nhà quản lý và tổ chức quan tâm đến thay đổi hành vi. Phương pháp này dựa trên triết lý đơn giản rằng kỹ năng, chứ không phải ý chí, quyết định hành vi.
Ông đã có cơ hội giải quyết một số hành vi thách thức nhất, và đã chứng kiến sự thay đổi này mạnh mẽ và hiệu quả như thế nào. Và tin tốt là các kỹ năng này có thể dạy được và học được! Trong cuốn sách, Mọi Thứ Đều Có Thể Thay Đổi, ông chỉ ra rằng, bằng cách tôi luyện và thực hành các kỹ năng này - trái ngược với việc sử dụng các biện pháp khuyến khích và trừng phạt - bạn có thể cải thiện bất kỳ hành vi nào của bất kỳ ai.
Trong tác phẩm, ông tổng hợp các nghiên cứu khoa học chứng minh cho lối tiếp cận về thay đổi hành vi mới này và mô tả một bộ khung đơn giản nhưng cực kì hiệu quả để giúp bất kỳ ai muốn thay đổi hành vi và có một cuộc sống khác đi.
Do đó, có 5 nhóm kỹ năng cơ bản mà những người gặp phải các vấn đề về hành vi thường thiếu hụt. Thứ nhất là kỹ năng ngôn ngữ và giao tiếp: chứng tỏ bạn có thể hiểu, duy trì cuộc đối thoại, bày tỏ nhu cầu, lo lắng, tâm tư của mình bằng lời nói. Thứ hai là kỹ năng tập trung và ghi nhớ: đây là khả năng phớt lờ đi các sao nhãng như tiếng ồn, những suy nghĩ vẩn vơ trong đầu và duy trì sự chú tâm vào công việc đang làm. Thứ ba là kỹ năng cảm xúc và tự điều chỉnh bản thân: bạn cần quản lý tốt những tình cảm tiêu cực của mình, điều chỉnh thái độ cho phù hợp với tình huống và nghĩ thật kỹ trước khi hành động.
Hai kỹ năng quan trọng cuối cùng là tư duy linh hoạt (vận dụng trí óc một cách mềm dẻo theo sự yêu cầu của hoàn cảnh) và tư duy xã hội (bao gồm năng lực thấu cảm, hòa đồng xã hội, diễn giải đúng các dấu hiệu khi giao tiếp). Nếu gặp vấn đề nào trong bất kì 5 nhóm kỹ năng tư duy-nhận thức này, chúng sẽ thể hiện thành các hành vi sai lệch; và vì vậy, khi đã bắt được đúng tâm bệnh, bạn sẽ tìm được cách chữa trị.
Trong suốt cuốn sách, ông mô tả kinh nghiệm của mình khi áp dụng phương pháp này ở những nơi đầy khó khăn, bao gồm các bệnh viện tâm thần, các nhà tù, các trung tâm điều trị nội trú cho các thanh niên bị sang chấn tâm lý và các sĩ quan cảnh sát làm việc tại các trường học ở những khu nghèo nhất nước Mỹ.
Dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, bạn cũng có thể áp dụng những nguyên tắc cơ bản này để thay đổi. Ngoài ra, tác giả cũng chỉ rõ cách áp dụng chúng vào mọi nơi có xung đột giữa con người, nơi có sự chênh lệch về quyền lực như mối tương tác giữa cha mẹ và con cái, giữa giáo viên và học sinh, nhân viên và quản lý…
Kết thúc cuốn sách, hãy nhớ 3 điểm quan trọng để thay đổi hành vi này:
- Mọi người đều đang cố gắng hết sức có thể với những kỹ năng họ có.
- Chìa khóa để thay đổi là kỹ năng tư duy, không phải là ý chí.
- Thay đổi hành vi là một kỹ năng có thể học được, nếu hiểu đúng cơ chế của nó, bắt đúng tâm bệnh và chọn đúng phương pháp.
