'Cuốn sách đáng mong chờ nhất năm 2023: Trái đất xoay vòng'

Từ khi ra mắt vào tháng 4 năm 2023, cuốn sách 'Trái đất xoay vòng: Một lịch sử chưa kể về nhân loại' đã nhận được sự đánh giá cao từ nhiều tờ báo uy tín như Financial Times, The Times, The Telegraph, The Hindu, The Week,... và được xem là cuốn sách xuất sắc nhất trong mùa hè năm 2023, cũng như được đưa vào danh sách những cuốn sách hàng đầu năm 2023 của BBC.

Trong cuốn sách 'Trái đất xoay vòng', GS Peter Frankopan đã chỉ ra rằng môi trường tự nhiên đóng vai trò quan trọng, thậm chí là quyết định, trong lịch sử của loài người và cả lịch sử toàn cầu. Cuốn sách cũng đi sâu vào nhiều tư liệu hình ảnh đa dạng, bao gồm 15 bản đồ và 38 hình ảnh màu sắc sống động, giúp độc giả hình dung được những khía cạnh khác nhau của lịch sử.

Trong tác phẩm rộng lớn này, Frankopan đóng vai trò như một hướng dẫn viên, làm nổi bật vai trò của môi trường tự nhiên - một yếu tố thường bị bỏ qua trong việc kể lịch sử; từng bước đưa độc giả qua 24 chương, mỗi chương tương ứng với một giai đoạn lịch sử quan trọng từ thuở đất đai ban đầu đến thời kỳ hiện đại.

'Bố cục của cuốn sách 'Trái đất xoay vòng'

Phần 1: Lịch sử của loài người và môi trường tự nhiên

Trong việc kể về lịch sử của loài người, Frankopan nhấn mạnh vai trò của các yếu tố địa chất, cả trên bề mặt và dưới lòng đất, đã tạo điều kiện cho sự tồn tại của chúng ta. Mặc dù chúng ta tồn tại chỉ trong một khoảng thời gian ngắn trên Trái đất và điều này chỉ có thể xảy ra sau những biến đổi lớn, bao gồm cả năm sự kiện tuyệt chủng hàng loạt và sự tuyệt vong của nhiều loài khác.

Trong hầu hết lịch sử của loài người, bắt đầu từ khoảng 300.000 năm trước, chúng ta chỉ có thể sinh sống trên một phần nhỏ của hành tinh, và rất khó để định cư lâu dài dưới áp lực của môi trường.

Frankopan chỉ ra rằng sự thịnh vượng của loài người trong 10.000 năm qua phụ thuộc vào việc khí hậu Trái đất ổn định với mức nhiệt độ tạo ra điều kiện thời tiết ổn định tương đối và cho phép trồng trọt ngũ cốc. Điều này cho phép chúng ta phát triển các thành phố, thực hiện thương mại, xây dựng pháp luật - và thu thuế, tạo ra nền tảng cho việc ghi lại suy nghĩ và lịch sử dưới dạng văn bản.

Một điểm đặc biệt của cuốn sách là từ lúc ban đầu, loài người đã nhận biết rằng sự sống sót liên quan chặt chẽ đến cách chúng ta tương tác với môi trường tự nhiên. Tác giả đã trình bày nhiều truyền thuyết, thần thoại để minh chứng cho điều này.

Phần 2: Sự nổi lên và suy tàn của các triều đại

Frankopan khéo léo trong việc sử dụng các trích dẫn và ví dụ đa dạng, kéo dài từ Nam Mỹ đến Nam Á, Đông Nam Á và Trung Quốc. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là cách ông minh họa việc điều kiện khí hậu có thể hỗ trợ hoặc cản trở nỗ lực của con người.

Ví dụ, ông trích dẫn giai đoạn đầu tiên 300 năm của sự mở rộng của Đế chế La Mã là thời kỳ “có ít biểu hiện về núi lửa hoạt động, ít biến đổi thời tiết cực đoan và các loại khí hậu có thể dự đoán được”. Điều này cũng áp dụng cho thời kỳ ổn định ở lưu vực sông Mississippi và Thung lũng Teotihuacan ở Trung Mỹ. Tuy nhiên, khi thời tiết trở lạnh và mùa màng trở nên khan hiếm vào khoảng năm 500 TCN, các triều đại ổn định nhanh chóng gặp khó khăn.

Theo quan sát của mình, ông không cố gắng giảng giải sự nổi lên và suy tàn của các triều đại chỉ bằng điều kiện khí hậu, thay vào đó ông giải thích rằng sự mất mùa lâu dài, lũ lụt hoặc hạn hán đã đẩy thêm áp lực lên các hệ thống xã hội đã tồn tại với sự bất bình đẳng và phân lớp.

Phần 3: Một bài học nhân loại đã bị lãng quên

Cuốn sách đã thực hiện tốt nhiệm vụ làm rõ tầm quan trọng của khí hậu, môi trường và thời tiết đối với lịch sử của loài người. Bằng cách làm như vậy, nó đã giúp chúng ta hiểu được rằng tổ tiên của chúng ta hàng ngàn năm trước đã nhận ra sự sống của họ phụ thuộc vào cách họ tương tác với môi trường xung quanh. Đó là một bài học mà con người dường như đã quên mất.

Nhưng như sách của Frankopan đã chỉ ra, đôi khi chỉ cần một thảm họa thiên nhiên lớn như va chạm thiên thạch hoặc hồng thủy - những sự kiện có thể đã bị quên lãng trong tâm trí con người nhưng lại diễn ra trong suốt lịch sử của hành tinh - có thể biến mọi thứ thành tro bụi.

Thế giới của chúng ta luôn thay đổi và biến đổi. Từ vụ nổ Big Bang đến ngày nay, hoạt động của mặt trời, núi lửa phun trào, lũ lụt và hạn hán đã định hình lịch sử tự nhiên và lịch sử của loài người. Cách chúng ta tương tác với Trái đất mang lại nhiều lợi ích lớn nhưng thường đi kèm với một cái giá. Trước tương lai không chắc chắn, việc học từ quá khứ trở nên càng quan trọng hơn.

Thông tin về tác giả cuốn sách “Trái đất xoay vòng”:

Peter Frankopan

Là một nhà sử học hàng đầu tại Đại học Oxford và đồng thời là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Byzantine.

Tốt nghiệp từ Đại học Cambridge với giải thưởng về nghiên cứu lịch sử, và cũng từng là một chuyên gia nghiên cứu tại trường này.

Là thành viên chuyên gia của Hiệp hội Lịch sử Hoàng gia Anh và Hiệp hội Nhân học Hoàng gia Anh.

Hai tác phẩm trước đó của ông, “Con đường tơ lụa: Một cái nhìn mới về lịch sử thế giới” và “Con đường tơ lụa mới: Hiện tại và tương lai của thế giới”, đều được độc giả đón nhận và được trao những giải thưởng uy tín.

Nhận xét của các chuyên gia về cuốn sách “Sự thay đổi của Trái Đất”

“Điều đặc biệt của cuốn sách này là tác giả giải thích sự nổi lên, sụp đổ và thay thế của các đế chế, các cường quốc dưới ảnh hưởng sâu sắc của biến đổi khí hậu. Qua hơn 800 trang sách, Peter Frankopan thực sự là một nhà kể chuyện tài ba, minh họa bằng những ví dụ sống động về tác động của biến đổi khí hậu đối với lịch sử của loài người, mạng lưới giao thương hàng hóa, sự tương tác giữa các nền văn hóa và thậm chí cả sự lan truyền của bệnh dịch, tôn giáo, chiến tranh, xung đột.” – Nhà hoạt động môi trường Đỗ Vân Nguyệt.

“Điều gây ấn tượng với một người đọc Việt Nam như tôi là cách áp dụng các kiến thức khoa học tiên tiến để đưa ra những dẫn chứng cụ thể, thậm chí là khá chi tiết, về nhiệt độ của khí quyển và đại dương, thời tiết nóng lạnh, lượng mưa, hạn hán, hoạt động núi lửa, băng tan, thảm thực vật, dân số,… của các khu vực trong mỗi giai đoạn, từ đó làm sáng tỏ lịch sử và rút ra những kết luận cẩn trọng, không phải là những nhận xét mơ hồ, giả định, luận điệu mà chúng ta thường gặp trong việc trình bày lịch sử theo kiểu cũ.” – Dịch giả Nguyễn Việt Long.

“Frankopan đã tổng hợp tất cả các nghiên cứu này thành một cuốn sách to lớn, đầy đủ, trọn vẹn và hấp dẫn. Nó có sức mạnh tri thức và tính kịch tính của một cơn sóng thần... Đây thực sự là một cuốn sách hấp dẫn, một cuốn sách mà bạn muốn đọc về một vấn đề quan trọng.” – Gerard DeGroot.

“Một tóm tắt tuyệt vời về nghiên cứu toàn cầu... Giá trị của cuốn sách này nằm ở sự hiểu biết sâu sắc, không chỉ trong lĩnh vực khoa học mà còn trong lĩnh vực văn hóa và triết học, rằng chúng ta không phải là những người thống trị Trái Đất mà là sản phẩm của nó.” – Adam Nicolson.