Buzz
Carol Dweck, một nhà tâm lý học tại Đại học Stanford, kể lại một cuộc trò chuyện tại trường đại học gần đây: 'Bạn đã sẵn lòng bắt đầu hành trình tìm kiếm đam mê của mình chưa?'
'Gần như tất cả sinh viên đều nhìn nhận niềm vui của họ với hy vọng vàng rực, nhưng thực tế, đam mê không đến một cách tự nhiên như một cơn sóng lớn.'
'Bạn có sẵn lòng dành hết tất cả nỗ lực để theo đuổi đam mê đó không?' Và tất cả sinh viên tham dự cuộc họp đều nghiêm túc đáp: 'Có'.
'Tôi không muốn phải đánh thức bạn bằng một trái tim lạnh như thế này đâu', bà nói, 'nhưng cuộc sống thường không như chúng ta mong đợi.'
Những gì Carol Dweck đặt câu hỏi cho sinh viên cũng là một trong những vấn đề phổ biến nhất trong xã hội ngày nay. Cụm từ 'Theo đuổi đam mê' đã trở nên phổ biến hơn, xuất hiện 9 lần nhiều hơn trong các sách được xuất bản từ năm 1990 đến nay. 'Theo đuổi đam mê và thành công sẽ đến với bạn', 'Làm những việc bạn yêu thích và bạn sẽ không bao giờ phải làm việc nào một ngày' là hai trong những câu nói phổ biến nhất mà chúng ta thường nghe thấy trong sách và trên Internet.
Tuy nhiên, lời khuyên đó đã sai hoàn toàn.
Vậy hậu quả của lời khuyên đó là gì? Theo Paul O’Keefe, Trợ lý giáo sư Tâm lý học của Yale — NUS, ông cho rằng tư tưởng đó tạo ra cảm giác rằng nếu bạn làm một công việc với tư cách làm việc thì bạn không thể thích công việc đó. Ví dụ, một sinh viên liên tục chuyển từ phòng thí nghiệm này sang phòng thí nghiệm khác để tìm đề tài nghiên cứu phù hợp với sở thích của mình. Sự ám ảnh về 'đam mê' khiến họ không thể tập trung hoàn toàn vào công việc của mình, và dần dần sẽ khiến mọi thứ trở nên nhạt nhẽo và chán chường.
Đó là lý do tại sao Paul O’Keefe và đồng nghiệp của ông, Carol Dweck và Greg Walton từ Đại học Stanford đã thực hiện một nghiên cứu chỉ ra rằng đã đến lúc chúng ta thay đổi cách suy nghĩ về 'đam mê'.
'Đam mê không phải là điều bạn có thể tìm kiếm. Nó cần được nuôi dưỡng và phát triển.'
Trong một bài báo sắp xuất bản trên tạp chí “Khoa học Tâm lý”, các tác giả đã mô tả sự khác biệt giữa hai loại tư duy: 'lý thuyết lợi ích cố định' - ý tưởng rằng lợi ích cốt lõi đã có sẵn từ khi sinh ra và chỉ cần được khám phá, và 'lý thuyết tăng trưởng', ý tưởng rằng sở thích có thể phát triển theo thời gian.
Để kiểm tra cách mà những cách tiếp cận khác nhau này ảnh hưởng đến việc theo đuổi các chủ đề khác nhau, các tác giả đã tiến hành một loạt các nghiên cứu với sinh viên đại học - nhóm thường được khuyến khích tìm kiếm đam mê của họ bằng cách chọn ngành học hoặc nghề nghiệp.
Đầu tiên, sinh viên được phân loại thành hai nhóm: Tự nhiên (quan tâm đến Toán và Công nghệ) hoặc Xã hội (quan tâm đến Nghệ thuật hoặc Nhân văn). Họ điền vào một bảng khảo sát để xác định mức độ đồng ý với ý tưởng rằng sở thích cốt lõi không thay đổi theo thời gian. Sau đó, họ đọc một bài báo không phù hợp với sở thích của mình - một phần về tương lai của thuật toán cho nhóm Xã hội và một phần về mỹ thuật cho nhóm Tự nhiên. Càng ủng hộ lý thuyết 'cố định', họ càng ít quan tâm đến bài báo không phù hợp với phân loại nhóm của mình.
Nhà nghiên cứu tiếp tục thực hiện các thí nghiệm tương tự, nhưng trước hết, sinh viên được cho đọc về một trong hai lý thuyết: lợi ích cố định hoặc tăng trưởng. Một lần nữa, những người học được rằng những người tin vào lý thuyết lợi ích cố định thường ít quan tâm đến bài báo không phù hợp với sở thích của họ.
Các tác giả cho rằng điều này có thể dẫn đến việc những sinh viên tin vào lý thuyết lợi ích cố định có thể bỏ qua các cơ hội thú vị hoặc bài giảng vì họ nghĩ rằng nó không phù hợp với đam mê đã nói trước. Hoặc họ có thể bỏ qua sự giao thoa thú vị giữa sở thích hiện có và các lĩnh vực khác.
'Nếu đam mê được hình thành từ đầu và bạn chỉ cần tìm kiếm trên thế giới để tìm thấy nó - đó là một ý nghĩ điên rồ,' Walton nói. 'Đam mê không phải là việc bạn và tôi đến trường hay gặp gỡ một ai đó, và sau đó nghĩ rằng 'Đây là đam mê của tôi.' Đam mê là quá trình đầu tư và phát triển, quá trình bạn xây dựng một niềm yêu thích trong một lĩnh vực cụ thể.'
Một lí do khác để bác bỏ lý thuyết cố định là nó có thể khiến mọi người dễ dàng từ bỏ quá. Nếu một điều gì đó trở nên khó khăn, bạn có thể dễ dàng suy ra rằng nó không phải là niềm đam mê của mình. Trong một phần của nghiên cứu này, sinh viên nghĩ rằng nếu lợi ích là cố định, theo đuổi đam mê sẽ ít khi gặp khó khăn. Thay vào đó, họ nghĩ rằng nó sẽ cung cấp 'động lực bất tận' để vượt qua mọi khó khăn.
Carol Dweck trước đây cũng đã nghiên cứu các loại tư duy khác nhau liên quan đến trí thông minh. Những người có quan điểm về 'trí thông minh tăng trưởng' thường ít sợ thất bại, vì họ tin rằng trí thông minh có thể tu luyện, bồi đắp và tiến bộ, không phải là một phẩm chất cố định và không thể cải thiện mãi mãi. Đam mê có liên quan đến khả năng, nhưng hai thứ không hoàn toàn giống nhau: Bạn có thể đam mê một thứ nhưng không có nghĩa là bạn có khả năng và giỏi ở lĩnh vực đó. 'Ví dụ, tôi đã chơi đàn trong 25 năm, nhưng điều đó không có nghĩa là tôi chơi giỏi hơn 10 năm trước' - O’Keefe nói.
Thực tế, cụm từ 'Tìm kiếm đam mê' cũng có một lịch sử đáng khen ngợi. Trước đây, mọi người thường nói: 'Tìm kiếm tài năng' - và điều đó thật đáng sợ, ngụ ý rằng chỉ có những người thực sự xuất sắc trong một lĩnh vực mới có thể thành công, như thể bạn phải là 'người được chọn' trong hàng tỉ người khác. 'Tìm kiếm đam mê' nghe dân chủ và gần gũi hơn rất nhiều. Ai cũng có thể có sở thích và đam mê. Nhưng với nghiên cứu này, bạn có thể thấy rằng, việc 'tìm thấy đam mê' cũng có thể trở thành rào cản, làm cho bạn khó phát triển trong lĩnh vực bạn đã chọn.
Các nhà nghiên cứu cũng cho sinh viên tìm hiểu về một trong hai lý thuyết: cố định hoặc tăng trưởng, sau đó đưa họ tiếp xúc với một lĩnh vực mới: Thiên văn học. Đầu tiên, họ đã cho sinh viên xem một video của The Guardian về ý tưởng của Stephen Hawking, rất dễ hiểu và giải trí. Sau đó, sinh viên được đọc một bài báo khoa học về lỗ đen, rất khó hiểu và thách thức. Mặc dù sau khi xem video, những sinh viên tiếp xúc với lý thuyết cố định về sở thích đều nói rằng họ bị mê hoặc bởi những lỗ đen, nhưng sau khi đọc bài báo khoa học khó nhằn, họ không còn quan tâm đến lỗ đen nữa. Nói cách khác, khi bạn biết rằng sở thích của bạn sâu và không thay đổi, bạn sẽ từ bỏ lợi ích mới ngay sau khi gặp khó khăn.
Những nghiên cứu này là một bản sao được đăng ký trước, tức là các tác giả đã trình bày ngay từ đầu những gì giả thuyết và phương pháp của họ sẽ đạt được để tránh mọi suy diễn phiến diện và chủ quan.
K.Ann Renninger, một giáo sư tại trường Cao đẳng Swarthmore, người không tham gia nghiên cứu trên, đã nghiên cứu độc lập về sự phát triển của sở thích và nói rằng “khoa học thần kinh đã xác nhận rằng sở thích có thể được hỗ trợ để phát triển”. Nói cách khác, với sự giúp đỡ đúng đắn, phần lớn mọi người có thể quan tâm đến hầu hết mọi thứ. Trước 8 tuổi, trẻ sẽ thử bất cứ thứ gì. Trong độ tuổi từ 8 đến 12, trẻ em bắt đầu so sánh bản thân với những người khác và trở nên bất an nếu không giỏi như các bạn đồng trang lứa của. Đó là khi các nhà giáo dục phải bắt đầu tìm những cách thức mới để giữ cho chúng quan tâm đến một số môn học nhất định.
Khi không tiến hành thí nghiệm với người trưởng thành, những phát hiện vẫn có thể áp dụng cho một dân số lớn tuổi. Ví dụ, sự quan tâm của người dân về làm cha mẹ có xu hướng leo thang nhanh chóng khi họ có một đứa bé đang khóc thật sự trong nhà của họ. O’Keefe nói: “Bạn không thể biết điều đầu tiên về ung thư, nhưng nếu mẹ bạn bị ung thư, bạn sẽ trở thành một chuyên gia trong lĩnh vực này khá nhanh.
Một nghiên cứu khác trên quan điểm của người lớn về niềm đam mê cho thấy rằng: những người tin rằng niềm đam mê được tìm thấy thì thường chọn công việc 'phù hợp' từ đầu. Ưu tiên của họ dựa trên mức lương cao. Trong khi đó, những người tin rằng niềm đam mê có thể phát triển thì thường ưu tiên các mục tiêu khác hơn là hưởng thụ công việc ngay lập tức, và họ 'phát triển để phù hợp với công việc của họ tốt hơn theo thời gian,' các tác giả của nghiên cứu viết. 'Kết luận,' họ nói thêm, 'những người không tìm thấy sự phù hợp hoàn hảo trong sự nghiệp có thể cố gắng nhiều hơn bằng cả trái tim - có nhiều cách để đạt được niềm đam mê cho công việc.'
Vậy thì, làm sao để trau dồi một tư duy tiến bộ và phát triển cho những người trẻ? Nếu bạn là những bậc cha mẹ, bạn cần phải tránh việc bỏ ngang sở thích của mình ngay khi gặp phải khó khăn, và trẻ con sẽ nhanh chóng học theo điều đúng đắn ấy.
Ngoài ra, thật khó để có cách nào rõ ràng để phát triển một tư duy tiến bộ về sở thích, ngoài việc tự mình biết rằng đó là một suy nghĩ hợp lý và niềm đam mê vẫn luôn còn tồn tại đâu đó. Lối tư duy 'Tìm kiếm đam mê' đã trở nên quá sức cũ kỹ rồi, và đó không còn là cách thế giới này vận hành nữa.
Phanh
Mytour
Theo The Atlantic.
