Tìm kiếm và phát triển tài năng từ sớm luôn là mong muốn của mọi phụ huynh. Nhưng làm thế nào để nhận diện trẻ có tài năng khác biệt?

Tài năng có thể hiện sớm ở trẻ, thậm chí từ khi mới sinh. Dấu hiệu tài năng ở trẻ sơ sinh có thể bao gồm sự thiếu ngủ ít và sự tỉnh táo khác thường. Một số nghiên cứu còn chỉ ra rằng những đứa trẻ có tài năng cần được khuyến khích và hỗ trợ sớm.

Năng khiếu cũng có thể phát hiện ở trẻ mới học đi. Mức năng lượng cao và sự tò mò mạnh mẽ thường là dấu hiệu của trẻ có tài năng. So với trẻ khác, trẻ có tài năng thường phát triển nhanh hơn.

Đồng thời, cũng có trẻ có tài năng nhưng có thể phát triển chậm hơn. Ví dụ, một số trẻ có tài năng không bắt đầu nói chuyện cho đến khi họ 2 tuổi. Vì vậy, việc cha mẹ theo dõi và khuyến khích tài năng của trẻ là quan trọng.

Theo Hiệp hội Quốc gia về Trẻ có Tài năng (NAGC) tại Hoa Kỳ, những đứa trẻ có tài năng thường có khả năng học tập và suy luận đặc biệt. Họ có thể nằm trong top 10% những người có kỹ năng vượt trội trong một hoặc nhiều lĩnh vực như nghệ thuật, ngôn ngữ, toán học hay kỹ năng vận động (thể thao, vẽ...).

Những đứa trẻ có khả năng vượt trội thường có những đặc điểm sau:

• Trí tuệ
  • Chỉ số IQ cao hơn so với trung bình
  • Phát triển nhanh hơn so với bạn bè cùng trang lứa
  • Khả năng vượt trội trong một lĩnh vực cụ thể như nghệ thuật, toán học...
  • Ghi nhớ thông tin dễ dàng và có khả năng hiểu các khái niệm phức tạp
  • Sở hữu vốn từ vựng phong phú và khả năng biểu đạt tốt
  • Thích khám phá và hiếu kỳ với thế giới xung quanh
• Khả năng sáng tạo
  • Nhiều ý tưởng và phát minh sáng tạo
  • Trí tưởng tượng phong phú và có khiếu hài hước
  • Thích thú với những trải nghiệm mới
• Hành vi
  • Tò mò, đặt nhiều câu hỏi và muốn tìm hiểu
  • Tập trung lâu và kiên trì trong các nhiệm vụ mà họ quan tâm
  • Đam mê và sở thích riêng
• Tình cảm
  • Bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ
  • Nhạy cảm và đồng cảm với cảm xúc của người khác
  • Tự nhận thức độc đáo và có thể cảm thấy khác biệt
  • Dễ bị ảnh hưởng tinh thần và cần sự hỗ trợ tinh thần mạnh mẽ

Chỉ số IQ của trẻ thường nằm trong khoảng 85 đến 115. Trẻ được xem là có năng khiếu khi chỉ số IQ từ 130 trở lên và được coi là có năng khiếu đặc biệt khi chỉ số IQ vượt qua 150.

Để đánh giá năng khiếu, các bài kiểm tra chỉ số IQ thường được sử dụng. Tuy nhiên, đánh giá này không phải là duy nhất; các phương pháp khác cũng được áp dụng để phát hiện tài năng ở trẻ, bao gồm cả đánh giá khách quan và chủ quan.

Có nhiều ý kiến đối lập về thời điểm kiểm tra tài năng của trẻ, liệu có nên thực hiện khi trẻ còn ở độ tuổi mẫu giáo hay không. Hầu hết chuyên gia đều cho rằng việc kiểm tra chỉ số IQ ở trẻ dưới 6 tuổi là khó khăn. Tuy nhiên, IQ chỉ là một trong nhiều yếu tố để xác định tài năng của trẻ.

Nếu con bạn đang theo học mẫu giáo, bạn có thể tham khảo ý kiến của giáo viên hoặc chuyên gia phát triển trẻ em để đánh giá tài năng. Phụ huynh và giáo viên có thể đóng góp thông tin của họ, và kết quả kiểm tra, phỏng vấn, và sự quan sát cùng được xem xét.

Một lựa chọn khác là tham khảo ý kiến bác sĩ, người có thể giới thiệu bạn đến các chuyên gia phát triển trẻ em để đánh giá tài năng của con bạn.

Đôi khi, trẻ có tài năng cũng có thể mắc các vấn đề khác như tự kỷ, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc khuyết tật học tập. Thực tế, chỉ số IQ trung bình của trẻ mắc khuyết tật đọc thường cao hơn so với trẻ bình thường.

Trong nhiều trường hợp, trẻ được chẩn đoán mắc khuyết tật học tập trong khi tài năng của họ chưa được phát hiện. Nếu bạn nghi ngờ con mình có thể mắc các vấn đề này và có khả năng đạt thành tích cao, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa về cách đáp ứng giáo dục cho nhu cầu đặc biệt của con.

Đối với trẻ mẫu giáo có tài năng, không cần ngay lập tức tham gia chương trình đặc biệt. Bạn có thể khơi gợi sự sáng tạo bằng nhiều cách:

• Khuyến khích trẻ chơi đùa bằng cách cung cấp đồ chơi thú vị để họ tái tạo trải nghiệm thế giới thực hoặc sáng tạo câu chuyện của riêng mình.
• Đọc sách cùng trẻ để kích thích sự sáng tạo, tưởng tượng và niềm đam mê khám phá.
• Cho phép trẻ tham gia các trò chơi và câu đố phù hợp với độ tuổi lớn hơn, nhưng nhẹ nhàng hướng dẫn để tránh áp lực không cần thiết.
• Mang trẻ đến bảo tàng thực hành, thư viện và các địa điểm thân thiện với trẻ, khuyến khích học tập thông qua tương tác.
• Tìm kiếm bạn bè đồng trang lứa phù hợp với trí tuệ của trẻ.

Năng khiếu mang lại cơ hội, nhưng cũng đồng thời đối mặt với những thách thức về mặt tâm lý và xã hội cho trẻ.

Việc trẻ có năng khiếu có nghĩa là họ trải nghiệm thế giới một cách độc đáo, đòi hỏi sự hỗ trợ bổ sung từ phía gia đình và cộng đồng xung quanh.

Phần lớn trẻ có năng khiếu có thể phát triển không đồng đều, tiến triển nhanh hơn ở một số lĩnh vực so với đồng trang lứa và thậm chí có thể kém phát triển về mặt khác. Ví dụ, một đứa trẻ 5 tuổi có thể đọc ở trình độ lớp 3, nhưng lại có kỹ năng xã hội giống như đứa trẻ nhỏ hơn rất nhiều. Sự chênh lệch này tạo ra khoảng trống trong sự phát triển toàn diện của trẻ.

Một số trẻ có năng khiếu có thể nhận ra sự "khác biệt" so với bạn bè cùng lứa, điều này có thể làm họ cảm thấy cô lập và tự ti, hoặc họ có thể cố gắng che giấu tài năng của mình để hòa nhập với đám đông.

Những đứa trẻ có năng khiếu có thể cảm thấy thất vọng khi họ nghĩ nhanh hơn những gì họ có thể thể hiện, hoặc lo lắng về việc đáp ứng mong đợi của chính họ và người khác. Nếu thấy con bạn bất thường tức giận hoặc thất vọng, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia tâm lý.

Đây là một số dấu hiệu giúp nhận diện trẻ có năng khiếu, giúp cha mẹ hiểu rõ hơn và hỗ trợ phát triển của con yêu.

Tham khảo nguồn: babycenter.com