'Dám quyết định'- Cuộc chiến không ngừng nghỉ cho tiếng nói của bản thân

 Đó là bài học quý giá từ cuốn tự truyện dưới dạng thư của Kim Hà Vi, một cây bút bắt đầu sự nghiệp văn chương với câu chuyện về cuộc đời của mình, một người phụ nữ Việt Nam sinh ra vào đầu những năm 70 của thế kỷ XX - Dám quyết định. Không phải một câu chuyện vĩ đại về một nhân vật lịch sử, mà chỉ là cuộc sống của một người phụ nữ thông thường. Trong cuộc sống bình thường đó, ta có thể tìm thấy điều phi thường, không chỉ của chính người phụ nữ đó, mà còn của nhiều phụ nữ Việt Nam sinh ra trong hoàn cảnh giống nhau, để tôn trọng và ngưỡng mộ.

Dám quyết định bắt đầu từ lá thư gửi mẹ từ xứ xa xôi Đức của cô con gái tên Trang. Trang lớn lên với mẹ, cha sống lưu vong ở nước ngoài và đã có gia đình riêng. Sinh ra và lớn lên ở vùng quê, giống như nhiều cô gái khác, Trang kết hôn sau khi hoàn thành cấp ba. Niềm đam mê với học vẫn cháy bỏng trong cô, nhưng thực tế khắc nghiệt không bao giờ cho phép niềm đam mê đó được thực hiện:

Cánh chim non lần đầu tiên rời tổ, bước vào một cuộc hành trình mới vô cùng xa lạ: kết hôn. Cuộc sống hôn nhân không như mong đợi, khi tình yêu và hôn nhân trở thành lý do cho những gông cùm nặng nề trói buộc và kiềm chế cô, ngăn cản cô phát triển và có được một cuộc sống bình thường bên cạnh cuộc hôn nhân. Tuy nhiên, với một phụ nữ quê mùa Việt Nam lúc đó, việc từ bỏ một cuộc hôn nhân không bao giờ là dễ dàng; Trang đứng giữa ham muốn tự do, một ham muốn rất con người bị tước đi trong cuộc hôn nhân đó, và trách nhiệm xây dựng gia đình mà phụ nữ đã gánh chịu hàng nghìn năm qua. Trong bức thư của mình, cô viết: 

Bước ngoặt thứ hai trong cuộc đời Trang là chuyến du lịch sang Đức thăm ba và em gái. Khi cuộc hôn nhân dần trở nên không thể cứu vãn, Trang tìm thấy sự bình yên trong lòng mình khi sống ở nơi xa lạ, hòa mình vào cuộc sống của ba cùng những người Hoa, người Việt hiền lành và nhiệt thành. Cô bắt đầu học tiếng Đức và khao khát xây dựng một cuộc sống mới ở đây. Cuộc hôn nhân dần tan vỡ, cô cố gắng chấm dứt những mối quan hệ cuối cùng với nó bằng cách ở lại Đức thêm thời gian. Đó là sự lựa chọn của cô, và cô biết rằng mình phải chấp nhận hậu quả của lựa chọn ấy: câu chuyện “rời gia đình để tìm kiếm may mắn ở nơi xa xứ” sẽ ám ảnh cuộc đời Trang mãi mãi, nhưng điều đó không khiến cô lạc bước và quay trở lại quỹ đạo cũ. Visa ba tháng ở Đức đã hết hạn, cô phải vật lộn để được ở lại đây, thậm chí cô đã phải ở trong trại tị nạn vì mất giấy tờ tùy thân. Những khó khăn và gian khổ đã thay đổi cuộc đời cô, đồng thời cũng đã dẫn cô đến một lối đi mới: cuộc hôn nhân thứ hai với một người Đức tên Muller.

Với Muller, Trang như đã tìm thấy một điểm dừng an toàn. Ở bên Muller, Trang có những năm tháng hạnh phúc, có hai đứa con nhỏ đáng yêu giúp cô quên đi vất vả và cô đơn khi ở xa quê nhà. Nhưng hạnh phúc không kéo dài: Muller muốn lấy một phụ nữ châu Á làm vợ, vì ông muốn có một người vợ mang nét tính cách châu Á truyền thống - một người sẽ tự kỷ, ít giao tiếp với thế giới bên ngoài, dành hết thời gian, tâm trí và sức lực cho chồng con. Trong khi đó, Trang không muốn bị ràng buộc như vậy. Cô vẫn chăm sóc con cái chu toàn, lo lắng cho Muller từng bữa ăn và giấc ngủ, nhưng cô cũng muốn tự mình phấn đấu để có một cuộc sống toàn vẹn. Cô học tiếng Đức và sau đó học cao hơn về giáo dục tại một trường gần nhà. Muller không muốn điều đó xảy ra: ông gọi vợ mình là “con quạ đen”, chỉ trích cô không quan tâm đến ông và gia đình. Lối sống của gia đình ông, với cha ông là trụ cột tài chính và mẹ ông dành cả đời để làm việc nhà và chăm sóc gia đình, đã ảnh hưởng sâu vào ông, khiến ông tìm kiếm một lối sống tương tự trong gia đình nhỏ với Trang. Những mâu thuẫn về lối sống, lựa chọn cuộc sống, hoặc thậm chí là cách nuôi dạy con cái hay mối quan hệ với gia đình, dần dần trở thành những vết rạn nứt lớn, đẩy cuộc hôn nhân của họ lệch lạc trên con đường sụp đổ.

Đọc Dám lựa chọn, đôi khi ta sẽ bất ngờ với những gì mà Trang phải trải qua: một người có trình độ và địa vị như Muller, khi không còn tình cảm, lại có thể hành xử độc ác đến mức làm hại cả thân thể và tinh thần cô. Cuộc sống đôi khi không theo ý muốn của chúng ta như vậy: ở tuổi bốn mươi, Trang phải đối mặt với mất mát toàn bộ, với hai cuộc hôn nhân tan vỡ, đứa con bị cha mình áp đặt, gieo vào tâm trí những ý niệm tàn nhẫn về mẹ. Người duy nhất ở bên cô lúc ấy là Quang Phúc, đứa con từ người chồng đầu tiên, cậu bé đã đồng ý để mẹ sang Đức học và xây dựng cuộc sống mới.

Cũng chính ở thời điểm khó khăn nhất trong cuộc đời đó, Trang đứng lên để bắt đầu lại. Cô bắt đầu viết bằng tiếng Việt, ban đầu ngần ngại như một đứa trẻ tập kể chuyện, để chia sẻ tâm trạng của mình. Cô yêu công việc ở một trường mầm non, trân trọng từng khoảnh khắc vui vẻ hiếm hoi bên các em nhỏ. Cô chăm sóc tâm hồn bằng sách sách, những bài giảng của thầy Thích Nhất Hạnh. Dù vấn đề vẫn còn đó, những mất mát và đau khổ vẫn làm nặng trĩu trái tim, cô biết mình phải sống, sống với lòng nhân từ, sống một cách tự tin và hạnh phúc. Bởi vậy, sau bao năm lao động, sau những thời kỳ khó khăn, cô khao khát được tìm lại bản thân:

Dám lựa chọn không phải một câu chuyện theo kiểu mẫu

Tác phẩm không phải là câu chuyện về một người vượt qua khó khăn, thử thách và đạt được thành công mà ai cũng mơ ước. Nhân vật chính của câu chuyện chỉ là một phụ nữ bình thường như bao người khác, với cuộc đời đầy những gian nan, sóng gió, khi không có một tình yêu hoàn hảo nào, phải chiến đấu để tìm và có cơ hội là chính mình. Tuy nhiên, chính những điều đó lại làm nên thành công của cuốn sách. Nó can đảm kể một câu chuyện rất bình thường, những suy nghĩ bình thường và những lo toan bình thường. Cũng chính trên những điều rất “bình thường” ấy, nó cho thấy sự phi thường của một phụ nữ: những đặc điểm truyền thống, thậm chí có phần cổ hủ, song cũng khao khát được thể hiện bản thân. Ở Trang, hai đặc điểm đó không mâu thuẫn; cô vẫn là một người vợ, một người mẹ, và cũng là chính mình, một phụ nữ muốn được học hỏi, muốn được chấp nhận trong một cộng đồng sôi động, muốn có vị thế riêng trong xã hội. Những mâu thuẫn nội tại đó không chỉ có ở Trang, mà còn có ở hàng ngàn phụ nữ Việt Nam qua các thời kỳ: những người không muốn sống như một bóng đèn của chồng, mà muốn tự mình có vị trí, tiếng nói riêng, và họ sẵn sàng chiến đấu cho điều đó, như cách Trang đã vượt qua những gian nan để tiếp tục hành trình đến trường.

Đọc Dám lựa chọn, có thể mọi người đồng tình hoặc không đồng tình với quyết định của nhân vật chính. Trong cuộc đời, hầu như mọi sóng gió đều xuất phát từ những quyết định của chính bản thân ta. Nhưng cuộc sống là như vậy, không ai tránh khỏi những sai lầm và cái giá phải trả cho chúng. Quan trọng nhất là, Trang vẫn muốn là chính mình. Cô đấu tranh cho những điều mình cho là đúng, dù có bao nhiêu gian nan, dù cô đơn giữa xứ lạ và bị lấn áp trong hôn nhân với người chồng thứ hai.

Dám lựa chọn là một câu chuyện hiếm có về một phụ nữ bình thường, nhưng từ đó lại gợi lên tinh thần và sức mạnh của hàng nghìn phụ nữ Việt Nam qua các thế hệ. Trong bối cảnh thời thế thay đổi, vai trò của phụ nữ ngày càng được thừa nhận, họ muốn tự do và kiểm soát cuộc sống của mình. Cuộc sống có thể gian nan, có thể đầy chông gai, nhưng nó dạy chúng ta dám lựa chọn. Chỉ khi dám lựa chọn, mỗi người mới có đủ can đảm bước tiếp trên con đường của mình, dù có khó khăn đến đâu.

Hy vọng rằng, khi cầm cuốn sách này, mỗi người trong chúng ta đều tìm thấy sự an ủi cho cuộc sống đầy khó khăn và những điều không thể đoán trước, đồng thời có đủ can đảm lựa chọn con đường cho chính mình.