Buzz
Việc phát hiện nhiều mẫu gốm cổ có giá trị tại đầm Thị Nại (TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định) cho thấy sự cần thiết của việc nghiên cứu và khai quật di chỉ khảo cổ học trong tương lai.
Trong những năm gần đây, các ngư dân thường xuyên lặn biển để tìm kiếm sắt phế liệu tại đầm Thị Nại, vùng cảng biển Quy Nhơn (Bình Định), đã tình cờ phát hiện nhiều mẫu đồ gốm cổ.
Trong số đó có cả gốm Sa Huỳnh, gốm đất nung, gốm men Champa, gốm sành nâu, gốm men lam thời Minh và cả gốm thời kỳ Lê - Nguyễn.
Nhiều đồ gốm cổ quý dưới đáy đầm Thị Nại
Các hiện vật gốm được mang về bao gồm các loại từ bình, bát (nhiều kích cỡ), đĩa (nhiều kích cỡ), nồi, ấm, âu, lư hương... với các chất liệu từ đất nung, gốm sành và gốm men từ men ngọc đến men lam.
Gốm đất nung bao gồm: nồi đáy tròn, ấm, lư hương.
Các hiện vật này đều là những loại gốm đất nung nhẹ lửa, màu gốm đỏ nhạt, thành mỏng, xương vừa đủ cứng, tất cả đều là đồ dùng gia đình.
Về nguồn gốc, theo tôi, là những sản phẩm gốm đa dạng nguồn gốc, bao gồm gốm tiền sử theo phong cách kiểu Hán; gốm dày, hoa văn khắc vạch kiểu ô vuông, một chiếc ấm, và một chiếc siêu là gốm Trung Quốc khoảng thế kỷ XVIII, một viên ngói móc Champa thế kỷ XIII - XV.
Còn lại là gốm Việt Nam được sản xuất tại các lò gốm dân gian Bình Định thế kỷ XVIII - XIX.
Gốm sành bao gồm các loại bình, hũ như sành nâu, sành tráng men như men ngọc, men nâu sẫm và da lươn là những bình đời Minh thế kỷ XIV - XV.
Gốm sành nâu được nung ở lò gốm Việt Châu Phúc Kiến từ thế kỷ XIII. Theo các thợ lặn biển, loại gốm này được phát hiện chôn sâu dưới đáy đầm, có thể là một chiếc tàu đắm.
Gốm men là những loại hình được khai quật từ lòng đầm Thị Nại, bao gồm các loại như bát men ngọc không có hoa văn, bát, đĩa men trắng vẽ lam hoa văn dây và các hoa văn không định hình, đều thuộc loại gốm đời Minh thế kỷ XIV - XV, Thanh thế kỷ XVII - XVIII và cả gốm dân gian thế kỷ XIX.
Một suy nghĩ về một di chỉ khảo cổ học
Với hơn 100 hiện vật gốm bao gồm gốm đất nung tiền sử, gốm Champa, gốm men thời Minh và gốm Việt Nam được phát hiện tại đầm Thị Nại, đây là nguồn tư liệu vật chất đáng tin cậy để nghiên cứu về vai trò của cảng cổ này.
Từ tài liệu vật chất, cảng Thị Nại không chỉ có vai trò chiến lược về mặt quân sự mà còn là một trung tâm thương mại, nơi giao thương, trao đổi hàng hóa giữa người Sa Huỳnh, người Champa và các giai đoạn lịch sử sau này.
Ngoài các mặt hàng từ các thương gia ghi chép được, cho thấy mặt hàng chủ yếu trao đổi là gốm sứ, được các thương nhân Trung Hoa, Nhật Bản đưa đến trao đổi buôn bán với vùng này.
Có thể nghĩ rằng đầm Thị Nại không chỉ là một trung tâm thương mại mà còn là một di chỉ khảo cổ học cần được nghiên cứu tiếp trong tương lai.
Cảng Thị Nại là một cảng cổ quan trọng được ghi chép nhiều trong sử sách Trung Hoa, Đại Việt. Các ghi chép cho thấy cảng Thị Nại từ thời Champa và Thị Nại sau này vừa là cảng quân sự vừa là trung tâm thương mại quan trọng từ thời cổ đại cho đến thời Nguyễn sau này.
Tại đây đã có nhiều nghiên cứu về cảng cổ này, mặc dù chủ yếu dựa trên các nguồn sử liệu đã ghi chép để đánh giá và nghiên cứu.
Với việc khám phá hàng loạt đồ gốm đa dạng, chúng ta có thể nhìn nhận về góc độ thương mại của cảng này trong lịch sử.
