Dẫn con trai khám phá hành trình xe đạp qua mọi miền Việt Nam, “Thầy giáo quần đùi” truyền đạt cho con 5 bài học quý báu

GS Trương Nguyện Thành muốn truyền dạy cho con những 'bài học đời' trong cuộc hành trình đạp xe lần này.

Giáo sư Trương Nguyện Thành được nhiều người trìu mến gọi là “Thầy giáo quần đùi”. Ngoài vai trò là giáo sư đại học, ông cũng là một người cha với những quan niệm nuôi dạy con được đông đảo người đồng tình và yêu mến.  

Ông cho rằng, phong cách dạy con của mình là tạo ra các tình huống và từ đó trực tiếp hay gián tiếp truyền đạt cho con điều mình muốn qua việc con trải nghiệm thực tế với sự hỗ trợ của cha/mẹ chứ không 'lên lớp' dạy bảo để con ngồi nghe và hy vọng con sẽ tuân thủ. Một nguyên tắc rất đơn giản 'Muốn con trở thành người thế nào thì cha/mẹ sống và hành xử y như vậy'.

Khi Takara - con trai của ông bắt đầu học Thạc Sĩ về Trí tuệ Nhân tạo (AI) tại Stanford là lúc đại dịch Covid-19 bùng phát tại Mỹ. Bởi sự cách ly xã hội, cậu sống, học… trong phòng nội trú của trường. 

Chương trình học khó khăn, môi trường sống cô lập,… tinh thần của Takara ngày càng suy giảm. Như những bạn trẻ 9X khác, ngoài việc học, làm bài tập, mọc râu sách và máy tính, Takara cũng thích chơi trò chơi điện tử, xem video trên mạng xã hội. Cuộc sống khá thụ động. 

Khi dịch Covid-19 kết thúc, Takara hàng ngày đạp xe khoảng 10-15 phút từ căn hộ đến trường rồi về, không tham gia vào bất kỳ hoạt động thể chất nào khác. Nói một cách khác, theo quan điểm của ông bố là giáo sư, con trai Takara là một cậu bé học giỏi và chỉ làm những điều mình giỏi. 

Tuy nhiên, Takara đã cùng cha trải nghiệm những điều kỳ diệu trên hai chuyến đi xe đạp từ miền Tây sang Quảng Bình. Khi nhận được bằng Thạc sĩ, cậu lại muốn cha tặng cho mình một chuyến đi xe đạp ở Việt Nam (đi xuyên miền Bắc). 

Trong chuyến đi xe đạp gần đây, hai cha con đã vượt qua tổng cộng 1250 km trong 17 ngày (với 4 ngày nghỉ giữa các chặng). Tổng độ cao leo: 24.000m. GS Trương Nguyện Thành chia sẻ, trong các chuyến đi xe đạp, ông cũng muốn truyền dạy cho con một số "bài học cuộc sống" quan trọng:

Bài học 1: Tự hào là người Việt

Tự hào là người Việt rất quan trọng để trả lời câu hỏi "Tôi là ai?". Khi được hỏi Takara là người gì, cậu sẽ trả lời "Tôi là người Mỹ gốc Nhật Việt". Sinh ra và lớn lên ở Mỹ, có cái tôi Mỹ là điều dễ hiểu và tự nhiên. Có mẹ là người Nhật và thường xuyên sống với mẹ, Takara dễ dàng hấp thụ cái tôi Nhật. Ngoài ra, văn hóa Nhật có tầm ảnh hưởng toàn cầu với những đặc điểm rất đặc trưng (tinh thần võ sĩ đạo) của cái tôi Nhật mà hầu hết mọi người trên thế giới đều biết. 

Về cái tôi Việt, làm thế nào để con có được cái tôi này là một thách thức đối với đa số cha mẹ Việt kiều. Bạn không thể chỉ bảo con vỗ ngực tự hào là người Việt khi trong lớp có các bạn Mỹ, Ấn, Do Thái, Nga, Đức, Hàn, Trung Quốc… cũng thông minh và có thể thông minh hơn. 

Căn tính là một phần không thể tách rời của cá nhân, là điều mà họ cảm nhận về bản thân mình chứ không phải từ sách vở hay nguồn thông tin nào khác. Mặc dù sinh ra và lớn lên ở Mỹ, nhưng Takara có thể thưởng thức mọi món ăn Việt, kể cả thắng cố mà nhiều người Việt cảm thấy khó chịu và tất cả các loại rau thơm. Ngoài ra, Takara còn biết gói bánh Tết mỗi dịp Tết. 

Tuy nhiên, tôi muốn con hiểu và cảm nhận về văn hóa và xã hội Việt Nam. Trong chuyến đi xe đạp xuyên miền Bắc này, Takara đã trải nghiệm sự đa văn hóa trong xã hội Việt. Thêm vào đó, qua hai chuyến xe đạp trước đó, từ miền Tây sang Quảng Bình, Takara đã nhìn thấy và cảm nhận được vẻ đẹp của đất nước và con người Việt Nam mà nhiều người bạn Việt Nam cùng trang lứa chưa có cơ hội trải nghiệm.

Bài học 2: Tâm trạng quyết định mọi thứ

Khi bạn đối mặt với những thách thức mà bạn sợ hãi, hoài nghi vào khả năng của chính mình, khả năng vượt qua sẽ giảm đi đáng kể. Nhưng khi bạn đối mặt với thử thách một cách bình thản và nỗ lực hết mình để vượt qua, bạn có thể làm những điều mà bạn không bao giờ nghĩ bạn có thể làm được.

Takara quan sát cha một cách cẩn thận từ khi thức dậy để tập KiDao (khí đạo) cùng với cha, khi đạp xe, khi giao tiếp với mọi người và đến lúc đi ngủ. Cậu ta thấy cha luôn vui vẻ và tích cực dù mệt mỏi khi đạp lên dốc hay khi đến nơi mệt mỏi không còn sức. Không có tiếng than, không cáu giận, không la hét trước những tình huống không như ý. 

Và một điều đặc biệt, khi gặp tai nạn xe ở Hà Giang, tôi bị thương tay phải xuống đường để chống đỡ và có thể bị thương ngón tay cái và trỏ phải nên đau không dùng được. Đạp xe phải dùng ngón cái phải để chuyển số sau khi lên đèo xuống dốc, thế mà ngón cái không thể sử dụng được. Cả bàn tay phải sưng to. Takara thấy cha phải dùng lòng bàn tay ẹo người mỗi lần chuyển số. Không có than phiền, không dừng lại. Tiếp tục leo dốc vượt núi và luôn giữ nụ cười trên môi. 

Hơn nữa, khi đến Đồng Văn thì tôi bị mắc mưa trên núi cao nên tôi bị cảm nhẹ. Vì vậy, tôi bắt đầu ho và đờm. Takara hỏi: “Cha bị cảm à?” Tôi đáp: Có lẽ tôi bị cảm nhẹ khi đến Đồng Văn. Đến khi kết thúc chuyến đi, tôi vẫn còn ho. Ho có đờm có nghĩa là phổi yếu đi và hoạt động vận động cao sẽ rất khó khăn. Đó là lý do tôi mệt mỏi khi đạp xe qua các ngọn đèo ở Cao Bằng, mặc dù chúng không cao như ở Hà Giang. 

Mỗi sáng, Takara quan sát tâm trạng của cha khi bước lên xe, khi leo đèo, khi đến đích... và cậu học hỏi. Mấy ngày cuối cùng, hệ tiêu hóa của cậu dần yếu và bắt đầu có triệu chứng tiêu chảy. Mặc dù khó chịu và yếu đuối, nhưng khi thấy cha đã làm được như vậy, cậu vẫn tươi cười và tiếp tục đạp. 

Tôi hỏi 'Con cảm thấy thế nào?' - Takara đáp 'Con cảm thấy khó chịu, mệt mỏi nhưng không có cách nào khác, chúng ta phải tiếp tục đi thôi'. Với tâm thế đó, hai cha con vui vẻ và phấn khích leo đến Hạ Long.

Bài học 3: Grit - Sự bền bỉ, kiên trì và lòng dũng cảm

Nghiên cứu khoa học cho thấy Grit (sự bền bỉ, kiên trì và lòng dũng cảm) là yếu tố quan trọng đối với sự thành công. Nhưng tính grit này cần được rèn luyện, không tự nhiên mà có. Không có cơ hội tốt hơn để rèn luyện grit từ chuyến đi xe này, khi mỗi ngày đạp trên 70km với tổng độ cao lên trung bình gấp ba lần đèo Hải Vân, và thỉnh thoảng phải đối mặt với điều kiện thời tiết nóng 40 độ C và nắng chói chang trong suốt 3 tuần liên tiếp. 

Mỗi buổi sáng, 5h là thời điểm Takara và cha chuẩn bị để khởi đầu đạp xe lúc 6h. Thường thì kết thúc vào khoảng 3-4h chiều. Có ngày leo đèo đến 2500m và vẫn chưa đến nơi đích sau 6h chiều. Không cần phải giải thích nhiều, chuyến đi này đã rèn luyện grit không chỉ cho Takara mà còn cho tôi và các bạn đồng hành, dù họ có kinh nghiệm và kỹ năng hơn.

Bài học 4: Chăm sóc sức khỏe

Trong những ngày đầu, Takara mệt mỏi khi leo núi. Tôi phải động viên cậu. Một ông lão U70 động viên một chàng trai 27 tuổi thực sự là khá ngạc nhiên. Một ngày, khi về đích, Takara nói với tôi 'Khi trở về Mỹ, con sẽ chăm sóc sức khỏe của mình tốt hơn. Con sẽ tập thể dục thường xuyên hơn'. Tôi không cần phải khuyên bảo nữa. 

Bài học 5: Tinh thần đồng đội

Đạp từ điểm này đến điểm khác (không có xe hậu cần) trên đường hiểm trở ở bản làng và trong núi miền Bắc không hề dễ dàng. Tuy là khách hàng, nhưng Takara nhận thấy chúng tôi hành động như một đội, hỗ trợ lẫn nhau. 

Suốt hành trình không có lời trách móc hay phê phán. Buổi sáng tươi vui khởi hành và buổi tối vui vẻ tận hưởng bữa ăn. Muốn đi nhanh thì đi một mình, nhưng muốn đi xa thì phải đi cùng nhau. Tinh thần đồng đội là yếu tố quan trọng để duy trì tinh thần tích cực suốt hành trình dài.

'Tại sao tôi phải bỏ công sức và tiền bạc để có chuyến đi khó khăn này với con thay vì thưởng cho con một chuyến du lịch dễ dàng hơn hoặc một món quà khác? Khi ta đầu tư vào điều gì, ta mong muốn có lợi nhuận. Nhưng mọi người đều biết, đầu tư có thể có lãi hoặc lỗ. Nhiều bậc cha mẹ dành nhiều công sức để tạo ra di sản cho con. Nhưng với tôi, một ngày nào đó, tôi sẽ nói với con:

Tất cả di sản và tài sản mà cha để lại cho con đã tồn tại trong chính con! Sau chuyến đi đạp xe này, Takara từ một cậu con trai trở thành một chiến binh. Đó là đầu tư của tôi', GS Thành chia sẻ.