Dàn dựng bài hát gia đình từ ca dao dân ca

Soạn bài về tình cảm gia đình trong ca dao dân ca

Chuẩn bị bài hát dân ca về tình cảm gia đình, mẫu 1

I. Hiểu về văn bản:

Câu 1:
- Bài dân ca thứ nhất: tiếng ru của mẹ dành cho con
- Bài dân ca thứ hai: tiếng nói của con gái xa quê gửi về cho mẹ.
- Bài dân ca thứ ba: lời thảo luận của con cháu với ông bà.
- Bài dân ca thứ tư: tâm sự của cha mẹ hoặc anh em trong gia đình.
Em khẳng định như vậy dựa vào nội dung của mỗi bài dân ca.

Câu 2:
* Tình cảm mà bài dân ca thứ nhất muốn truyền đạt là tình thương của cha mẹ dành cho con cái, gợi nhớ công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ:
- So sánh công lao của cha với núi cao ngất trời: tôn vinh sự vĩ đại

* Đặc điểm nổi bật:
- Sử dụng so sánh 'công cha – núi Thái Sơn', 'nghĩa mẹ - nước biển Đông' => Cha mẹ có công lao vô cùng lớn.
- Hình ảnh: 'cù lao chín chữ' làm cụ thể hóa về công lao cha mẹ, nghĩa mẹ, tình cảm biết ơn của con cái.
- Sử dụng từ láy 'mênh mông'
- Âm điệu: nhắn nhủ, chia sẻ tâm tình.

* Các câu ca dao tương tự:
- Cha mẹ như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con
- Ơn cha nặng lắm ai ơi
Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang.
…

Câu 3:
* Bài 2 diễn tả tâm trạng của người phụ nữ lấy chồng xa quê.
* Phân tích tâm trạng:
- Thời gian: 'chiều chiều' - làm buồn lòng, gợi nhớ, nhưng không chỉ một lần mà mỗi chiều lại càng làm cô gái nhớ nhà, nhớ mẹ thêm.
- Không gian: 'ngõ sau' là nơi vắng vẻ, lặng lẽ, mà cô gái thường đứng để nhìn về quê nhà. Trong khung cảnh u ám, cô gái đơn độc, yếu đuối càng trở nên đáng thương hơn.
- Hành động: 'đứng', 'nhìn' về quê mẹ.
- Nỗi niềm: 'ruột đau chín chiều' tức là cô gái đau đớn, uất hận nhiều lần
⟹ Nỗi nhớ mẹ của người con gái trong bài ca dao này rất sâu sắc.

Câu 4:
* Bài 3 nói về nỗi nhớ và tình yêu đối với ông bà.
* Phân tích:
- Tác giả dùng so sánh để diễn tả tình cảm ấy: nỗi nhớ được so sánh với nuớc lạt trên mái nhà. Mà như chúng ta biết, so sánh với nuớc lạt trên mái nhà là so sánh với sự vô cùng, vô kể vì nuớc lạt có rất nhiều.
⟹ Tình cảm, nỗi nhớ của con cháu với ông bà là không đếm xuể.
- Điều đặc biệt ở cách diễn đạt này là cách sử dụng từ 'ngó lên' để thể hiện sự kính trọng và hình ảnh so sánh 'nỗi nhớ - nuớc lạt' ngoài ý nghĩa chỉ nỗi nhớ không đếm xuể, nó còn thể hiện sự liên kết chặt chẽ, tình cảm huyết thống của gia đình, đặc biệt là của con cháu với ông bà.

Câu 5:
* Trong bài 4, tình cảm anh em thân thương được mô tả:
Ban đầu, được miêu tả bằng từ ngữ “chung”, “cùng chung”, “hòa thuận”, “vui vầy” để thể hiện rằng anh em luôn luôn hòa thuận, vui vẻ với nhau.
Tiếp theo, sử dụng phép so sánh: sự yêu quý nhau của anh em được so sánh với “như thể tay chân”. Anh em giống như tay chân cần phải gắn kết, nương tựa lẫn nhau để gia đình mới ấm cúng, hạnh phúc.
Điều đặc biệt ở đây là việc sử dụng từ ngữ giản dị, quen thuộc, dễ hiểu khi nói về mối quan hệ thân thiết của tình anh em.

Câu 6:
Những nghệ thuật được sử dụng trong cả 4 bài:
- Thể thơ lục bát.
- Sử dụng so sánh, ví von.
- Hình ảnh gần gũi, quen thuộc trong đời sống hàng ngày.
- Ngôn ngữ không phản ánh dạng hội thoại mà chỉ là lời nhắn nhủ, chia sẻ tâm tình.

II. LUYỆN TẬP:
Câu 1:
* Tình cảm trong 4 bài ca là về gia đình.
Những câu ca dao thuộc chủ đề này thường là lời ru của mẹ, lời của cha mẹ, ông bà nói với con cháu, lời của con cháu về cha mẹ, ông bà và thường sử dụng các hình ảnh so sánh, ẩn dụ quen thuộc để diễn đạt tâm tình, nhắc nhở về công ơn sinh thành, về tình mẫu tử và tình anh em ruột thịt.

Câu 2: Các câu ca dao có nội dung tương tự:

- Cha mẹ như bậc núi cao vờn
Nâng con từng bước, giữa cuộc đời đầy gian nan
Lòng con biết ơn trắng trao
Chân thành thờ phượng, hiếu hạnh mãi sâu dài.

- Chị em như cành chuối dài
Cùng chung số phận, che vơi đắng cay cuộc đời
Nhẫn nhục, ân cần với nhau
Trong tình thương thân thiết, lời nói đừng gieo oan.

- Mẹ già nơi góc lều tranh
Mỗi buổi sáng tối con tấm lòng viếng thăm
 

Soạn bài Ca dao, dân ca những câu hát về tình cảm gia đình, mẫu 2

Câu 1 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1): Phân tích từng bài ca dao có thể thấy
- Bài 1
+ đây là lời của cha mẹ dành cho con
+ biểu hiện qua tiếng gọi của cha mẹ

- Bài 2
+ là lời người con gái lấy chồng xa quê nói với mẹ về quê mẹ
+ biểu hiện qua hướng về quê mẹ. Trong ca dao, ngõ sau và bến sông thường kết nối với tâm trạng của người phụ nữ

- Bài 3
+ lời của con cháu gửi gắm ông bà hoặc người thân
+ những nỗi nhớ gắn liền với hình ảnh ông bà, mái nhà yên bình, gợi lại những kỷ niệm ngọt ngào

- Bài 4
+ lời của người trưởng thành chia sẻ cùng người nhỏ trong gia đình
+ nội dung câu hát chứa đựng những lời tâm sự chân thành

Câu 2 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Bài ca dao muốn nhấn mạnh đến công lao vô cùng của cha mẹ với con cái và trách nhiệm của con cái
- Điểm đặc biệt của bài ca này là:
+ công lao của cha mẹ được miêu tả bằng những hình ảnh lớn lao: núi cao trời mãi, biển mênh mông
+ sử dụng những biểu tượng quen thuộc trong văn hóa dân gian: cha như núi, mẹ như biển
+ lời nhắc nhở được tích hợp vào bài hát dân gian, dễ thuộc và sâu sắc, thúc đẩy người đọc suy ngẫm và hiểu sâu hơn

- Tìm kiếm các câu ca dao tương tự

+ Cha mẹ như núi cao Thái Sơn
Tình thương như dòng nước trong suối chảy ra
Hiếu thảo trọn vẹn, lòng con biết ơn
Cho đạo hiếu tròn đầy, lòng con kính trọng

+ Mẹ hiền nuôi con từng ngày dài
Con thương mẹ, kể từng giây, từng phút

Câu 3 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Tâm trạng nhân vật trữ tình là tâm trạng của người con gái xa quê. Cảnh trong ca dao đã thể hiện điều đó, cụ thể
+ Buổi chiều vương vấn, không chỉ một lần mà nhiều lần. Chiều chiều buồn bã, nhớ nhung, thời gian của đoàn tụ gia đình >< sự cô đơn và lạc lõng của người con
+ Ngõ sau vắng bóng, tĩnh lặng heo hút → số phận người con gái trong nhà chồng, che giấu những giọt nước mắt buồn
+ Quê mẹ là hình ảnh của hạnh phúc quê nhà, với những ký ức ấm áp và tình mẫu tử thiêng liêng

Câu 4 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Bài 3 miêu tả nỗi nhớ và lòng kính yêu ông bà
- Tình cảm đó được thể hiện qua các so sánh bao nhiêu...bấy nhiêu
- Điểm đặc biệt ở cách diễn đạt là
+ Sự kính trọng của con cháu với ông bà được thể hiện qua từ ngó lên
+ Hình ảnh nuốt nước mắt mái nhà biểu thị sự gắn bó chặt chẽ của gia đình và công lao khó nhọc của ông bà xây dựng gia đình cho con cháu
+ So sánh bao nhiêu...bấy nhiêu đã mô tả chân thành nỗi nhớ và công lao trừu tượng của ông bà
+ Thể thơ lục bát → nỗi nhớ sâu đậm, da diết

Câu 5 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Trong bài 4, tình cảm anh em được diễn tả: khác biệt với người xa, nhưng lại gắn bó như một. Anh em không chỉ đồng cha, đồng mẹ, mà còn đồng lòng với nhau trong niềm vui và nỗi buồn...
- Mối quan hệ anh em được so sánh bằng hình ảnh: như thể tay chân (sử dụng các bộ phận cơ thể để diễn đạt tình nghĩa anh em)
→ thể hiện sự gắn bó chặt chẽ, nhắc nhở anh em phải biết chia sẻ, yêu thương và giúp đỡ lẫn nhau

Câu 6 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Trong cả bốn bài, các biện pháp nghệ thuật được ứng dụng:
+ Thể thơ lục bát
+ Sử dụng các hình ảnh dân gian quen thuộc
+ Thường xuyên sử dụng phép so sánh

Luyện tập

Bài 1 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
- Tình cảm được thể hiện trong cả bốn bài ca dao đều là tình cảm gia đình
- Những tình cảm đó thường là sâu sắc, chân thành, là biểu tượng cho tâm trạng của người lao động

Bài 2 (trang 36 Ngữ Văn 7 Tập 1):
Tìm kiếm một số bài ca dao khác có nội dung tương tự
+ Buổi chiều ngóng trông ngó qua lại
Thấy không thấy mẹ, lòng nhớ thương bồi hồi

+ Có cha có mẹ thì quý hơn
Thiếu cha thiếu mẹ như dây không đầu

+ Công cha tựa núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ giống nước trong nguồn chảy ra
Thành tâm kính mẹ vâng cha
Hiếu thảo tròn trĩnh mới là con ngoan

+ Anh em như cánh tay chân thịt xương
Chia sẻ nhau nỗi vui, nỗi buồn, làm lẫn nhau nên tốt

Xem tiếp các bài soạn để hiểu sâu về môn Ngữ Văn lớp 7

- Soạn bài Những bản nhạc về tình yêu đất nước, quê hương, con người
- Soạn bài Từ vựng dân gian