Buzz
Đề bài: Đánh giá hai đoạn trích trong bài thơ Việt Bắc và Tây Tiến
Bài viết mẫu Đánh giá về hai đoạn trích trong bài thơ Việt Bắc và Tây Tiến
Chia sẻ Bí quyết đánh giá một tác phẩm thơ, văn
Mẫu văn: Đánh giá về hai đoạn trích trong bài thơ Việt Bắc và Tây Tiến
Ý kiến cá nhân về hai đoạn thơ sau đây:
Leo lên đỉnh núi thăm thẳm
Heo hút khói mây, súng ngửi gió
Nghìn thước lên cao, nghìn thước xuống
Nhà ở Pha Luông mưa rơi xa khơi.
(Trích từ bài Tây Tiến, tác giả Quang Dũng, sách Ngữ văn lớp 12, tập 1, trang 88, Nhà xuất bản Giáo dục, 2011)
Những dòng thơ về Việt Bắc của chúng ta
Mỗi đêm vang lên như là đất đá rung lên
Quân đồng lòng điều động, mạnh mẽ tràn ngập
Ánh sao đỉnh súng, bạn đồng đội cùng mũ quân đội.
Công nhân đỏ cháy từng đoàn
Chân bước xô bồ, đá vụn, lửa bay mịn màng.
Ngàn đêm dày đặc sương mù
Đèn pha sáng tỏ như ngày mai tươi sáng.
(Trích từ bài thơ Việt Bắc, tác giả Tố Hữu, sách Ngữ văn lớp 12, tập 1, trang 112, Nhà xuất bản Giáo dục, 2011)
Hướng dẫn chi tiết
B. TỔNG QUAN CHUNG
- Quang Dũng là biểu tượng của thơ ca trong kháng chiến chống Pháp, sở hữu một tâm hồn thơ tràn đầy cảm xúc, lãng mạn, hào hoa, thanh lịch và phong cách mộng mơ. Những năm chiến đấu ở Tây Tiến là khoảnh khắc đặc biệt đánh dấu sự nghiệp của nghệ sĩ tài năng này. Bài thơ 'Tây Tiến' là bức tranh sống động về những kí ức sâu sắc, về vẻ đẹp hùng vĩ của cuộc sống miền Tây quê hương được Quang Dũng mô phỏng một cách tuyệt vời.
- Tố Hữu, lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam, đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử văn hóa nước nhà. 'Việt Bắc' là một tác phẩm xuất sắc, đánh dấu một trong những đỉnh cao của thơ Tố Hữu. Bài thơ như một bản hòa nhạc tình cảm, làm sống lại những kỷ niệm gắn bó chặt chẽ giữa Việt Bắc và cách mạng.
- Mặc dù viết về cuộc kháng chiến chống Pháp, nhưng Quang Dũng và Tố Hữu lại ghi chép những trải nghiệm, ấn tượng riêng. Đó là sự độc đáo nổi bật giữa những kỷ niệm hùng vĩ và oanh liệt của thời kỳ đó.
B. PHÂN TÍCH
1. Phân tích đoạn trích từ bài thơ Tây Tiến
* Câu thơ đầu tiên trực tiếp mô tả sự đồi dại của dốc núi miền Tây, khó khăn, đầy thách thức:
Dốc lên, khuỷu dốc thăm thẳm
- Đoạn thơ tái hiện sự hiểm trở của dốc núi miền Tây không chỉ qua hình ảnh mà còn thông qua sự chọn lựa từ ngôn ngữ, với các từ như 'khuỷu dốc' và 'thăm thẳm'.
+ 'Khúc khuỷu' mô tả sự gập ghề, uốn cong của dốc núi ngay dưới bước chân chiến sĩ.
+ 'Thăm thẳm' hình dung độ cao hùng vĩ, xa xôi khi nhìn về phía con đường hành quân vẫn còn gập ghề, bất tận như sự xa vời.
- Âm thanh: Trong một câu thơ ngắn 7 từ, tác giả sử dụng 5 thanh trắc tạo ra âm thanh gập ghề, nhấn mạnh sự gian nan của cuộc hành quân.
- Nhịp thơ 4/3 và việc lặp lại từ 'dốc' ở đầu hai vế thể hiện sự nhọc nhằn, gian truân của người lính trên con đường dốc dẫn. Nhịp thơ dừng lại ở vần trắc 'Dốc lên khúc khuỷu/dốc thăm thẳm' như âm thanh thở nặng của chiến sĩ trèo núi.
Con đường dẫn lên miền Tây như 'đi lên không gian xanh' đối với những lính chiến trong đoạn bình Tây Tiến.
* Dốc núi miền Tây hiện lên gián tiếp trong câu thơ sau, tập trung vào ấn tượng về độ cao vững chắc:
Heo hút cồn mây, súng ngửi bầu trời
- Từ ngôn ngữ 'heo hút' vừa gợi lên chiều cao, vừa gợi lên sự xa xôi, tĩnh lặng của dốc núi miền Tây. Làm nổi bật sự hoang sơ, vô tận của miền núi trong cảm nhận của lính Tây Tiến - những chàng trai từ thủ đô lộng lẫy.
- 'Cồn mây': một ẩn dụ tinh tế về mây núi miền Tây, chồng lên nhau như tạo thành dốc, thành cồn.
Câu thơ gián tiếp mô tả dốc núi miền Tây như ngụy trang trong mây, che phủ đường đi, tạo thêm khó khăn cho đoàn quân chiến sĩ.
- Vế sau của câu thơ vẫn tập trung vào độ cao của dốc núi, nhưng cũng thể hiện sự hóm hỉnh, táo bạo của người lính trước khó khăn. 'Súng ngửi trời' là biểu tượng của tinh thần trẻ trung, vượt lên trên gian khổ, đồng thời nó cũng làm nổi bật tính nhân văn, hài hước trong ngôn từ của Quang Dũng.
* Dốc núi tiếp tục được mô tả ở câu thơ tiếp theo với nét vẽ sắc sảo và gân guốc.
Ngàn thước cao vút, ngàn thước sâu xuống
- Điệp ngữ 'ngàn thước' vẽ nên vẻ đẹp kỳ ảo, tráng lệ của núi rừng miền Tây. Sự tương phản giữa 'lên' và 'xuống' trong câu thơ tạo ra một khung cảnh gấp đôi, mạnh mẽ: đoạn đường lên núi đứng thẳng, cao vút; đoạn đường xuống vực sâu, nguy hiểm.
Ba câu thơ trên đậm chất tạo hình và biểu cảm, khắc họa dốc núi miền Tây vừa hiểm trở vừa hùng vĩ, kỳ thú. Cảnh đẹp tự nhiên là bức tranh thể hiện tâm hồn lạc quan, mạnh mẽ, và tinh thần nghệ sĩ của lính Tây Tiến.
* Câu thơ thứ 4:
Nhà ở Pha Luông, mưa xa đại dương
- Sau những câu thơ miêu tả dốc núi gian truân, câu thứ tư rơi vào không khí của mưa, thanh bằng và âm tiết mở tạo nên không gian mênh mang, dày đặc trong mưa.
- Hình ảnh 'mưa xa đại dương' là ẩn dụ cho không gian rộng lớn, xa xôi của thung lũng bị phủ mờ trong cơn mưa, tạo nên bức tranh mơ hồ, huyền bí.
- Câu thơ chỉ có một tiếng 'nhà' đầy thanh huyền như một thoáng trầm lắng, nhưng đủ để làm chuyển động tâm trạng. Giữa rừng mưa lạnh buốt, trong vẻ mênh mang của núi rừng, hình ảnh ngôi nhà nhen nhóm tình cảm ấm áp, làm đậm chất quê hương trong trái tim người xa xứ.
Nhớ về miền Tây, sự hiểm trở và hùng vĩ của dốc núi không bao giờ rời khỏi ký ức. Qua đoạn thơ mô tả thiên nhiên khắc nghiệt, Quang Dũng vẽ lên hình ảnh cuộc hành quân gian khổ, nguyên lòng, kiên cường và tinh thần lạc quan của lính Tây Tiến.
>> Để hiểu rõ hơn, tham khảo phần phân tích khổ thơ 1 trong bài Tây Tiến để chuẩn bị cho các câu hỏi và bài tập liên quan đến bài thơ này.
2. Trích đoạn từ bài thơ Việt Bắc
* Hình ảnh toàn cảnh quân dân chiến đấu hào hùng, sôi động, với tâm trạng khẩn trương được mô tả chi tiết:
Những đường Việt Bắc của chúng ta
Mỗi đêm rộn ràng như lòng đất rung
- Hai câu thơ vẽ lên không gian bao la (Những đường Việt Bắc) và thời kỳ đầy biến động (Mỗi đêm), kể về cuộc kháng chiến toàn quốc hùng vĩ, đầy ắp những kỳ tích.
- Dấu sở hữu 'của chúng ta' đầy kiêu hãnh là lời khẳng định về niềm tự hào của những người con của dân tộc, những người đã chiến đấu vì độc lập quê hương. Tính chất của dấu sở hữu này còn ám chỉ sự tự do, quyết định của người Việt Bắc trong cuộc kháng chiến.
- Không khí chiến đấu được tái hiện qua âm thanh 'rộn ràng', vừa làm hiện lên âm thanh cuộc sống, vừa tạo nên hình ảnh mạnh mẽ. 'Rộn ràng' không chỉ là tiếng bước chân mạnh mẽ mà còn là bức tranh về sự hối hả, gấp gáp của đoàn quân chiến đấu, tạo nên một sức mạnh lớn khiến đất đai phải rung chuyển.
- So sánh cường điệu hình ảnh 'Đêm đêm rầm rập như là đất rung' làm nổi bật sức mạnh đoàn kết của quân dân Việt Nam, quyết tâm chiến đấu bảo vệ độc lập và tự do.
* Bức tranh bộ đội ra trận:
- Hình ảnh hùng vĩ của quân đội kháng chiến được mô tả:
Đoàn quân điệu đệp, trùng trùng bước đi
Ánh sao đầu súng, đồng đội cùng chiến hữu
- Sử dụng từ ngữ 'điệp điệp', 'trùng trùng' để phản ánh không khí sôi động trong những ngày chiến dịch kháng chiến, đồng thời tôn vinh sự đông đảo và mạnh mẽ của đoàn quân ra trận. Câu thơ vẽ nên hình ảnh đoàn quân bước đi mạnh mẽ như làn sóng dân trào, liên tục như những đợt sóng kéo dài đến vô tận.
- Người lính thời kỳ chống Pháp đã trải qua muôn vàn gian khổ và hy sinh, nhưng họ vẫn rất hùng tráng và tràn đầy tinh thần lạc quan.
Ánh sao rực rỡ trên đầu súng, bạn đồng hành cùng chiến hữu
- Câu thơ với nhịp điệu 4/4: 'Ánh sao rực rỡ trên đầu súng, bạn đồng hành cùng chiến hữu' tăng thêm vẻ đẹp của người lính, kết hợp tính lãng mạn và hiện thực sâu sắc.
- Hình ảnh 'Ánh sao đầu súng' có thể là ánh sao trời treo trên đầu súng, hướng dẫn đường đi trong mỗi đêm hành quân, như 'Đầu súng trăng treo' trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu. Cũng có thể là ánh sáng của ngôi sao trên mũ nan, tỏa sáng đánh dấu lý tưởng cách mạng, chiếu sáng cho người lính tiến lên, như thơ Vũ Cao viết:
Anh đi bộ đội sao trên mũ
Mãi mãi là ngôi sao sáng dẫn đường
- Hình ảnh 'bạn cùng mũ nan': những người lính trong chiến đấu, giản dị, mộc mạc, nhưng mang sức mạnh phi thường, gắn liền với lý tưởng cao quý, sẵn sàng hy sinh cho mục tiêu chung.
Đoàn quân hùng tráng, nền tảng của lòng yêu nước và lý tưởng cách mạng, tiến về mặt trận. Mỗi bước chân mang sức mạnh của lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng, hành trình hướng tới chiến thắng quân thù.
* Hình ảnh quần chúng dân dụ trong cuộc kháng chiến:
- Trên núi rừng Việt Bắc, đêm khuya, những đoàn dân công hành quân cùng bộ đội, bước chân vững chãi, nát đá, lửa đỏ bừng.
Dân công đỏ đuốc từng đoàn
Bước chân vững chãi, đá nát, lửa bừng bay
- Quần chúng dân dụ tham gia kháng chiến chống Pháp, họ là những 'dân công đỏ đuốc từng đoàn' mang theo lương thực, súng đạn đến chiến trường. Hình ảnh của họ không chỉ hào hùng, đẹp mắt mà còn tràn đầy tinh thần lạc quan, khát khao chiến thắng như những người lính khác.
+ Những bó đuốc đỏ rực soi đường đã tạo nên hình ảnh lung linh của những đoàn dân công, trải qua mọi đồng bằng đồng lòng tiếp lương, tiếp đạn. Trong đó, có trẻ, có già, trai gái từ khắp miền quê, với quyết tâm kiên cường, vượt qua núi đèo để đảm bảo sức mạnh vật chất cho bộ đội chiến đấu, chiến thắng.
- Hình ảnh cường điệu 'Bước chân nát đá' là biểu tượng cho ý chí phi thường, sức mạnh lớn lao của nhân dân kháng chiến. Lực lượng nông dân, là nòng cốt cách mạng, góp phần quan trọng vào chiến thắng chung. Họ là người lao động gốc lúa, đi vào cuộc kháng chiến với tình cảm cao đẹp, không ngần ngại gian khổ, hy sinh vì yêu nước và lí tưởng cách mạng.
Hai hình ảnh 'dấu chân nát đá' và 'muôn tàn lửa bay' thể hiện sức mạnh hào hùng của quần chúng nhân dân trong cuộc kháng chiến.
* Khẳng định niềm lạc quan vững chắc 'Trường kì kháng chiến nhất định thắng lợi':
Nghìn đêm với sương dày bao phủ
Ánh đèn pha sáng bừng như ánh mai lên ngày mới
- Tương quan đối lập giữa bóng tối và ánh sáng: Câu trên gợi lên hình ảnh bóng đêm tối thăm thẳm, biểu tượng cho sự nô lệ dưới ách đô hộ, trong khi câu dưới toả sáng niềm tin vào một ngày mai chiến thắng, tương lai rạng ngời.
Dù trải qua nhiều khó khăn, bước đi qua nghìn đêm 'thăm thẳm sương dày', niềm tin vào ngày mai chiến thắng vẫn tỏa sáng như 'đèn pha' giữa bóng tối, mang đến ý nghĩa biểu tượng sâu sắc.
C.ĐÁNH GIÁ CHUNG
