Đánh giá về Bài ca ngắn đi trên bãi cát

Đề bài: Đánh giá về Bài ca ngắn đi trên bãi cát

3 bài viết mẫu Đánh giá về Bài ca ngắn đi trên bãi cát
 

1. Đánh giá về Bài ca ngắn đi trên bãi cát, mẫu 1:

Cao Bá Quát - một nhà văn chân chính, nhà thơ có tài năng và sự tinh tế, các tác phẩm của ông thường phản ánh mạnh mẽ sự lạc hậu và bảo thủ của xã hội phong kiến, đồng thời nâng cao tầm nhìn sáng tạo với lòng tự do, thể hiện mong muốn đổi mới của xã hội. Bài ca ngắn đi trên bãi cát là một ví dụ xuất sắc cho những suy nghĩ này. Thông qua tác phẩm này, Cao Bá Quát đã truyền đạt một cách tinh tế nhận thức về nhân cách của người nho lương thiện từ con tim của ông.

Thật sự, như nhiều sĩ tử khác, ông lựa chọn con đường trí thức truyền thống, làm quan để phục vụ vương quốc. Nhưng trong bối cảnh nhà Nguyễn đang bước vào thời kỳ suy thoái, bế tắc, ông nhận ra rằng con đường này là khó khăn, được biểu hiện qua hình ảnh của 'bãi cát dài' trong tác phẩm, và ông đang đối mặt với thách thức của con đường tiến triển giống như người 'lữ khách đi trên bãi cát' trong tác phẩm.

Bãi cát trải dài, bãi cát vô tận
Mỗi bước tiến là một bước lùi

Ông mở ra một góc nhìn mới về hành trình của mình trong khoa cử. Ông đưa ra sự thực rằng luôn tồn tại nhiều khó khăn trong xã hội:

Quyến rũ danh vọng và lợi nhuận
Đánh mất lối đi giữa bộn bề đời
Rượu men và hương vị mê đắm,
Người tỉnh còn thiếu, lòng tự trọng dường nào?

(Phố phường hiện hữu danh lợi
Tất cả trên hành trình cuộc sống
Hơi men thoang thoảng từ quán rượu,
Người say vô số, tỉnh lại bao nhiêu lần?)

Bức tranh sống động, nhìn nhận sắc sảo và phê phán sắc thực, tác giả Cao đã khám phá trước đọc giả bức tranh cuộc sống thực tế. Đó là hình ảnh phần lớn con người - bình thường, vướng mắc trong vòng xoay danh lợi, phải chịu đựng khổ sở, chạy đua ngược dòng, đối mặt với cuộc sống vội vã, hối hả, hỗn loạn trên con đường quyết định về danh lợi 'Xưa nay phố phường danh lợi/ Tất cả trên con đường đời'. Tự ái vì lòng ham muốn danh lợi, họ dễ bị cuốn hút, mê hoặc bởi những thứ 'mĩ tửu' quyến rũ, giống như người đời khi gặp quán rượu hấp dẫn 'Đầu gió hơi men thơm quán rượu/ Người say vô số, tỉnh bao người?'

Những dòng thơ của Cao Bá Quát như làm sáng tạo một cái nhìn sâu sắc vào tâm hồn vừa lẻ loi, vừa tự hào. Một con người không mong muốn và không thể hòa nhập với đám đông hám danh lợi, luôn muốn tỏ ra nổi bật trong sự đua đòi danh lợi. Chúng ta chứng kiến sự đối lập giữa sự thông thường và tinh tế, giữa sự ồn ào nổi loạn của thế gian và sự tĩnh lặng, kiêu hãnh từ con người. Ông thể hiện thái độ không hòa nhập, nỗi chán chường, thất vọng trước sự suy thoái của hệ thống giáo dục nhà Nguyễn. Có lẽ Cao Bá Quát đã phát hiện ra sự vô nghĩa trong cuộc đua danh lợi, trong con đường cũ kỹ của giáo dục, con đường danh lợi đã trở nên cũ rích. Chẳng phải đó là biểu hiện cho nhân cách chính trị của nhà nho chân chính?

Ngoài ra, tình cảm ngày càng được nâng cao:

Bãi cát trải dài, bãi cát dài ơi!
Có điều gì đây? Đường mòn vài mảnh
Con đường rợp bóng còn nhiều, đâu ít?

Nỗi lo âu, sự phân vân trước tình trạng như bế tắc, nghèo đói khi con người bước đi trên con đường mà chưa tìm được lối. Trước mắt chỉ thấy đường đầy ám ảnh, rùng rợn và khi bước đi trên con đường phẳng lặng, mọi thứ trở nên mơ hồ, không biết nên đi về đâu, trở về đâu?

Phía phía núi Bắc, núi hùng vĩ,
Về phương phía Nam, sóng biển đảo lớn.

2. Đánh giá về Bài ca ngắn đi trên bãi cát, mẫu 2:

Thơ Cao Bá Quát thể hiện lòng kiêu hãnh của một người sĩ tử đối mặt với cuộc sống, đồng thời nói lên bi kịch của một tài năng không gặp được cơ hội, không được thịnh vượng. Trong tuổi trẻ, ông đã hát ca: Ta muốn vươn lên đỉnh cao, giọng hát của ta vang lên như sóng nước (Ngã dục đăng cao sầm - Hạo ca kí vân thủy). Tuy nhiên, trong bài Sa hành đoản ca, ông lại viết:

Trường sa, trường sa, ngút ngàn khơi!
Mịt mùng bốc lên đường mòn xa.

(Bãi cát, bãi cát, lòng ngao ngán
Đường phẳng mờ mịt, đường hiềm lạ lùng!)

Ca ngắn đi trên bãi cát (Sa hành đoản ca) chỉ có thể ra đời khi Cao Bá Quát đã trải qua nhiều cay đắng trên hành trình của mình trong sự nghiệp, trên con đường gian khổ? Có thể là khi ông đi từ Huế lên Bắc nhận chức Giáo thụ huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, ông mới sáng tác bài thơ này (?).

'Ca' là một dạng thơ cổ, với những câu thơ dài hay ngắn tùy thuộc vào cảm xúc và nhịp điệu, vần điệu. Bài thơ của Cao Bá Quát bao gồm 16 câu thơ kết hợp giữa ngũ ngôn và thất ngôn, tạo nên một tác phẩm hài hòa.

Sa hành đoản ca mô tả về 'người lang thang trên bãi cát dài, khi mái tóc đã chuyển sang màu sương, suy nghĩ về cuộc hành trình và sự phù phiếm của vinh quang công danh'.

Những dòng thơ đầu tiên mô tả hình ảnh của bãi cát. Câu 'Trường sa phục trường sa' tái hiện bãi cát rộng lớn, mênh mông, kéo dài vô tận. Đó là những bãi cát nằm dọc theo con đường thiên lý thuộc hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, một vùng đất dày vắng ở miền Trung. Người đi ngang qua có cảm giác bước một bước lại như lùi một bước. Nước mắt lăn dài trên khuôn mặt, mặc dù mặt trời đã lặn nhưng người lữ khách vẫn tiếp tục bước đi. Câu thơ ngũ ngôn với hình ảnh và tình huống tương phản làm nổi bật sự gian khổ, mệt mỏi của người đang đi trên bãi cát dài:

Trường sa phục trường sa
Nhất bộ nhất hồi khước
Nhập nhập hành vị dĩ
Khách tử lệ giao lạc.

(Bãi cát dài, bãi cát dài!
Mỗi bước lại như lùi
Mặt trời đã lặn nhưng không nghỉ ngơi
Khách đi bộ mất nước mắt rơi)

Bốn câu thơ tiếp theo bày tỏ giá trị phải trả đối với những người hám danh lợi. Không học được 'bí kíp ngủ sâu' của Tiên ông Hạ Hầu An ngày xưa mà vẫn 'liên tục vượt qua khó khăn, lội qua gian khổ' vì sự tham vọng! Tự đặt câu hỏi và tự quở trách mình: Vì hám danh lợi mà phải 'tất tả' ngược dòng:

Cổ lai danh lợi nhân Bôn tẩu lộ đồ trung.
(Trong xã hội, danh lợi là nguyên nhân khiến người ta bôn tẩu trên con đường đời.)

Trên thế gian, người hám danh lợi như người say rượu. Người say rượu cũng giống như người hám công danh, số lượng đông đảo, trong khi người tỉnh thức thì hiếm hoi. Đây là nguyên nhân của mọi bi kịch trong cuộc sống:

Phong tiền tửu điếm hữu mĩ tửu
Tính giả thường thiểu, túy giả đồng.

Nghệ thuật so sánh giữa 'tâm hồn tỉnh giác' và 'tâm hồn chìm đắm trong cảm giác' đã làm nổi bật triết lý về lòng hám danh lợi của con người.

Nếu Lý Bạch cách đây hơn nghìn năm từng thốt lên: 'Con đường khó khăn, con đường khó khăn! Bây giờ có nhiều lựa chọn, nhưng điều quan trọng là ở đâu?' thì trong Sa hành đoản ca, Cao Bá Quát cũng viết:

Bãi cát dài, bãi cát dài, không biết tính sao đây?

Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường đầy khó khăn thì nhiều.

Khách du lịch không chỉ cảm nhận con đường khó đi mà còn chú ý đến con đường cuộc sống phức tạp, không biết lựa chọn hướng nào, nơi nào là đích đến. Trong bãi cát dài bao la, nhưng như bị mất phương hướng, họ tự hỏi: 'Làm thế nào để biết đường?'. Điều quan trọng là, lữ khách nhận ra rằng con đường đời, con đường danh lợi 'bằng phẳng nhưng mờ mịt', trong khi 'bước đi trên con đường đầy khó khăn' đầy thách thức.

Cao Bá Quát xem đó là một trải nghiệm sâu sắc, một hành trình chiêm nghiệm. Dù là thiên tài nhưng chỉ đạt được bằng cấp cử nhân, và không phải lúc nào có tài năng và nỗ lực cũng đồng nghĩa với thành công. Ông từng than: 'Người trưởng thành ba mươi tuổi, không có thành tựu gì cả!'. Đến năm 32 tuổi, ông mới được triệu về kinh bô làm hành tẩu bộ Lễ - một vị trí thấp kém! Sau đó là những năm tù đày, hành trình 'du học' sang In-đô-nê-xi-a... Câu thơ 'Con đường bằng phẳng nhưng mờ mịt, con đường đầy khó khăn' được Cao Bá Quát viết ra với nước mắt, tiếng thở dài và máu.

Kết thúc bài thơ là giai điệu của 'con đường cuối cùng'. Núi phía Bắc và phía Nam, núi nhấp nhô 'muôn lớp', núi lượn sóng 'muôn đợt'. Bằng cách sử dụng hình ảnh tượng trưng, bài thơ làm nổi bật sự khó khăn của cuộc hành trình. Lữ khách tự hỏi và nhẹ nhàng tự trách mình. Kết thúc bài thơ là một câu hỏi đầy ẩn dụ:

Nghe ta hát 'cùng đồng đội ' một khúc
Phía Bắc núi Bắc, núi muôn lớp!
Phía Nam núi Nam, sóng muôn đợt!
Sao mình anh còn trơ trên bãi cát?

Người du lịch đang trải qua cảm xúc buồn bã và cô đơn, không biết đi đâu khi mặt trời đã lặn từ lâu! Mệt mỏi trước con đường mông lung, tóc đã chuyển sang màu sương.

Bài thơ Sa hành đoản ca là biểu hiện của sự than phiền từ lữ khách về sự khó khăn trên con đường cuộc sống, sự u ám và đáng sợ của con đường danh lợi. Bài thơ là một bài học, một triết lý về sự đắt giá của danh vọng trên mọi nẻo đường.

Hình tượng bãi cát dài và người bước đi trên bãi cát khi mặt trời đã lặn, nước mắt chảy rơi như một cảm xúc ảm đạm luôn ám ảnh tâm hồn.

Người du lịch đã và đang sống trong tâm trạng buồn cô đơn và mệt mỏi. Biết đi đâu về đâu khi mặt trời đã lặn, lặn từ lâu rồi! Biết tìm hướng nào khi tóc đã ngả màu sương.

Trong nửa đầu thế kỉ XIX, tại Việt Nam, Cao Bá Quát được khen ngợi với danh xưng người tài năng: giỏi học, thơ hay, chữ đẹp. Mọi người ca ngợi ông như 'Văn như Siêu quát vô tiền hạn'. Thực sự, tác phẩm thơ của ông mang đậm phong cách tự do, mở cửa tư duy, chống lại ách quyền lực. 'Sa hành đoản ca' - 'Bài ca ngắn đi trên bãi cát' là một ví dụ rõ nét về tư tưởng của nhà thơ.

'Sa hành đoản ca' được sáng tác trong lúc ông tham gia Hội thi - khi ông muốn thể hiện tài năng của mình, thực hiện lý tưởng và ước mơ cứu nước. Có người cũng cho rằng bài thơ được tạo ra khi ông làm tập sự ở bộ Lễ.

Bốn dòng thơ đầu tiên mô tả hình ảnh bãi cát và người đi trên bãi cát:

'Trường sa phục trường sa,
Nhất bộ nhất hồi khước.
Nhật nhập hành vị dĩ,
Khách tử lệ giao lạc.'

Bài thơ mở đầu với không gian và thời gian đặc biệt. Bãi cát dài, mênh mông, hoang vắng, tản bộ với ánh chiều tà khiến người đọc trải qua cảm xúc rợn ngợp. Có mặt trời lặn, gió thổi nhẹ làm cho bãi cát trở nên mịt mờ, đầy ám ảnh. Người đi trên bãi cát như đang vật lộn với đường đi không rõ ràng. Bước chân in sâu trên cát, làm cho người ta cảm nhận được sự trầy trật, gian nan của cuộc đời. Câu thơ về 'Đi một bước như lùi một bước' thể hiện sự khó khăn và trắc trở. Mặt trời sắp lặn, nhưng quãng đường vẫn còn dài, tượng trưng cho hành trình chông gai của cuộc sống. Bãi cát dài không chỉ là hình ảnh tự nhiên tuyệt vời mà còn là biểu tượng của con đường chinh phục danh vọng, sự nghiệp mịt mờ phía trước. Người đi trên con đường này buồn bã, nước mắt tuôn trào, biểu tượng cho nỗi đau khổ, oan trái trong lòng.

Sáu câu thơ tiếp theo là lời thổ lộ của người đi đường:

'Quân bất học tiên gia mỹ thuỵ ông,
Đăng sơn thiệp thuỷ oán hà cùng.
Cổ lai danh lợi nhân,
Bôn tẩu lộ đồ trung.
Phong tiền tửu điếm hữu mỹ tửu,
Tỉnh giả thường thiểu, tuý giả đồng.'

Lòng người đi trên bãi cát dài tràn ngập tự oán và trách nhiệm khi không thể học được bài học của tiên ông về phép ngủ. Tác giả tỏ ra tức giận vì không thể nhàn nhã giống như những người trước đây - không thể hờn dỗi trước cuộc sống mà phải chăm chỉ theo đuổi sự nghiệp. Cao Bá Quát tỏ ra không hài lòng sâu sắc với thực tại bụi bặm, mờ mịt, nhưng đồng thời dũng cảm từ chối phong cách sống nhàn nhã như tiên ngủ. Điều này là một nét nổi bật trong tính cách của nhà thơ lạc quan giữa cuộc sống khó khăn.

'Ngày xưa hạng người vì danh lợi,
Luôn rong ruổi ngoài đường phố.
Quán rượu gió đầu lúc rượu hảo,
Người tỉnh thì ít, say vô số!'

Ngược đối với hình ảnh người đi đường là cảnh đông đảo phường thị đua nhau vì danh lợi. Vì công danh, họ bôn tẩu mà đi. Tác giả truyền đạt sự lo âu về công danh, làm nổi lên câu hỏi về sự biến tướng của nó và sức cuốn hút và ám ảnh đối với con người. Danh lợi, như rượu ngon, có sức hút đặc biệt, khiến con người mê mải và quên mất trách nhiệm với cuộc sống. Hai câu thơ cuối cùng tạo nên sự đối lập giữa đám đông theo đuổi lợi ích và một người lạc loài, cô đơn trên con đường cát bụi. Từ đó, tác giả làm nổi bật sự đối lập giữa người tạo ra và xã hội chạy theo danh lợi, làm nổi bật tính nhân văn và tự trọng của mình.

Trước những khó khăn, người đi đường rơi vào bế tắc.

'Trường sa, trường sa nại cự hà.'

Tác giả đặt câu hỏi liệu nên tiếp tục hay dừng lại. Người đi đường trải qua tâm trạng đầy băn khoăn, lo lắng và có chút bế tắc. Trong tâm trí họ nảy lên những mâu thuẫn giữa ham muốn sống đúng lẽ và hiện thực tăm tối, giữa khao khát chinh phục con đường lý tưởng và sự thực pragmatism. Mâu thuẫn này tạo nên những khó khăn trên con đường thực hiện lý tưởng.

Người đi đường nhận ra rằng họ không đơn độc trên con đường đời mà còn đi cùng nhiều người khác.

'Hãy nghe ta hát về 'đường cùng',
Phía Bắc núi Bắc, núi muôn trùng,
Phía Nam núi Nam, sóng muôn đợt.
Anh còn đứng đó làm gì trên bãi cát?'

Dường như mọi hướng đều rộng lớn, đường cùng đã mất. Tiếp tục trên con đường danh lợi là điều không thể và không mong muốn. Người đi đường chìm đắm trong một cuộc mâu thuẫn lớn, không biết nên tiếp tục hay dừng lại.