Đánh giá về bài thơ Bảo kính cảnh giới 43 của Nguyễn Trãi

Đề bài: Đánh giá về bài thơ Bảo kính cảnh giới 43 của Nguyễn Trãi

Bài viết:

Nguyễn Trãi - vị anh hùng dân tộc, là bậc thầy văn hóa của Đại Việt, cũng là tác giả của tác phẩm kinh điển 'Bình ngô đại cáo'. Bên cạnh bút phê sắc bén, lập luận chặt chẽ trong các văn kiện chính trị, chúng ta còn thấy một Nguyễn Trãi nhẹ nhàng, tinh tế, hòa mình với thiên nhiên trong bài thơ 'Bảo kính cảnh giới 43'. Bài thơ không chỉ chứa đựng tình cảm trữ tình sâu sắc mà còn đề cập đến giáo huấn nhân loại, ánh sáng tâm hồn tưởng mơ của nhà thơ Ức Trai.

Đầu tiên, bức tranh về tình yêu và sự giao hòa mạnh mẽ với thiên nhiên của Nguyễn Trãi hiện lên qua từng dòng thơ. Nhân vật trữ tình hiện thân trong phong cách thoải mái tự do: 'Rồi hóng mát thuở ngày trường'. Nguyễn Trãi, người luôn trìu mến thiên nhiên, mở lòng với mọi trạng thái, nhưng khoảnh khắc bình yên trong một ngày mát mẻ là thật hiếm hoi. Nếu người xưa thường mô tả về vịnh cảnh, Nguyễn Trãi lại chọn lối miêu tả bằng từ ngữ. Nhờ sự quan sát tinh tế của nhân vật trữ tình, bức tranh thiên nhiên tràn đầy sức sống hiện ra trước đầu đọc:

'Rồi hóng mát thuở ngày trường
Hòe lục đùn đùn tán rợp giường
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương'

Sắc màu của cảnh vật hiện ra trong sự giao thoa hài hòa: Màu xanh lá cây kết hợp với màu đỏ của hoa thạch lựu xen kẽ nhau dưới ánh mặt trời chiều. Đặc biệt, cảnh vật được mô tả trong sự chuyển động tạo nên bức tranh tràn ngập sức sống. Tác giả sử dụng những từ ngữ mạnh mẽ như 'đùn đùn', 'trương', 'phun' để tạo ra sự tràn đầy và sức sống từ bên trong, không giữ lại và phải bộc phát ra ngoài. Thi hào lớn Nguyễn Du cũng đã mô tả cảnh sắc mùa hè thông qua màu sắc của hoa lựu: 'Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông' (trích 'Truyện Kiều'). Từ 'lập lòe', Nguyễn Du đã tạo ra sự độc đáo trong hình ảnh, còn Nguyễn Trãi lại tập trung vào sức sống của cảnh vật, rõ ràng thể hiện cái nhìn tinh tế đối với cảnh vật của hai thi sĩ tài ba. Thi nhân đã sử dụng tất cả các giác quan: thị giác, thính giác và khứu giác kết hợp với trí tưởng tượng phong phú để trải nghiệm vẻ đẹp của thiên nhiên, làm nổi bật sự giao cảm mạnh mẽ và tinh tế của Ức Trai đối với cảnh vật.

Không chỉ dừng lại ở đó, bên cạnh gam màu sắc, tác giả đã điểm thêm những nét âm thanh, đường nét như bức tranh của một họa sĩ tài ba, tạo nên một kiệt tác hòa quyện với linh hồn của tạo vật. 'Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ' với sự kết hợp tinh tế giữa động từ 'phun' và 'thức' - màu sắc, hình thức, câu thơ đã thành công diễn đạt tinh tế hồn và thần thái của cảnh vật. Cảnh mùa hè được mô tả thông qua hình ảnh đặc trưng: Đóa sen trong ao tỏa hương thơm, tạo nên bức tranh hài hòa về màu sắc và hương vị.

Bức tranh thơ còn là chân dung của người luôn dốc lòng vì dân, vì nước. Mặc dù đắm chìm trong vẻ đẹp sống động, đáng yêu và tràn đầy sức sống của thiên nhiên, tác giả vẫn hướng đôi mắt quan sát đến cuộc sống của con người:

'Lao xao chợ cá làng ngư phủ
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương'

Bức tranh mùa hè được bổ sung thêm những đường nét về cuộc sống của con người với âm thanh của 'lao xao' từ chợ cá ở làng chài ven sông, kèm theo tiếng dắng dỏi của cầm ve. Hạnh phúc, yên bình của người dân thúc đẩy trong tâm tư tác giả một ước mơ cao đẹp:

'Nguyện sẽ có Ngu Cầm đàn ngân nga
Dân chúng sung túc, khắp nơi phồn thịnh'

Tác giả ước ao sở hữu chiếc đàn của vua Thuấn để tạo nên bản nhạc ca ngợi sự giàu có, an vui của nhân dân. Câu thơ cuối bài được xây dựng với nhịp 3/3, thể hiện rõ sự động lòng của bài thơ. Bắt đầu với hình ảnh phong phú của thiên nhiên, màu sắc, hình thể, đường nét, nhưng kết thúc bằng câu thơ về con người, điều này thể hiện tâm hồn cao quý và vĩ đại của Nguyễn Trãi - anh hùng dân tộc luôn mong muốn dân được sống ấm no, hạnh phúc.

Như vậy, qua bài thơ, ta cảm nhận được tình yêu và sự hòa mình với thiên nhiên của tác giả, như ông đã chia sẻ: 'Non nước cùng ta đã có duyên' ('Tự thán' - bài 4). Là một nhà thơ, ông chìm đắm trong thiên nhiên ở mọi tình huống, nhưng cuối cùng, tâm hồn ông luôn hướng về con người, đất nước. Qua những tâm sự và mong muốc về cuộc sống của nhân dân, độc giả có thể hiểu rõ tâm hồn và lý tưởng cao quý của tác giả Nguyễn Trãi. Tình yêu với thiên nhiên, tạo vật kết hợp và làm tăng sáng tình yêu với đất nước, nhân dân.

Để học tốt môn Ngữ văn lớp 10 và viết bài văn xuất sắc, học sinh có thể tham khảo thêm nhiều bài văn mẫu - Phân tích cảnh thiên nhiên trong Bảo kính cảnh giới, Phân tích Bảo kính cảnh giới, bài 43