Buzz
Đề bài: Phê phán về quê hương và nghệ thuật thể hiện của tác giả trong đoạn thơ Đất Nước
Bài văn mẫu Đánh giá về quê hương và bản năng nghệ thuật trong đoạn thơ Đất Nước
Bài viết
Thủ thuật Cách đánh giá một tác phẩm thơ, văn độc đáo
Đất nước là đề tài, nguồn cảm hứng không ngừng của thơ văn. Mỗi nhà thơ, nhà văn đều có góc nhìn và thể hiện về chủ đề đất nước theo cách đặc biệt, tạo nên một bức tranh thơ đa dạng và phong phú. Trong thơ ca hiện đại của dân tộc, mỗi bài thơ về đất nước đều mang đặc điểm riêng, phản ánh phong cách đặc trưng của tác giả. Trong đoạn trích 'Đất nước' từ trường ca Mặt đường, Nguyễn Khoa Điềm thể hiện sự cảm nhận độc đáo về đất nước trong cái nhìn tổng hợp theo chiều dài lịch sử, văn hóa, cũng như cuộc sống đời thường gần gũi, thân thiết hằng ngày. Đoạn thơ không chỉ chứa đựng tình cảm trữ tình mà còn là không gian suy nghĩ sâu sắc với giọng thơ tha thiết và trang nghiêm, trầm lắng, thể hiện sự tìm tòi và khám phá mới lạ, đặc trưng cho phong cách riêng của tác giả.
Trong đoạn trích này, Nguyễn Khoa Điềm đã diễn đạt những cảm xúc và suy nghĩ về đất nước dưới dạng kể chuyện, trò chuyện tâm tình có vẻ tự do theo cảm xúc tuôn trào dưới ngòi bút, nhưng thực tế là đất nước đã được nhà thơ cảm nhận một cách thống nhất, tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau.
Tác giả trải nghiệm và suy tưởng về quê hương theo dòng thời gian lịch sử - từ quá khứ đến hiện tại và hướng về tương lai.
Quê hương được hình thành từ những thời kỳ xa xưa, một hành trình kéo dài suốt bốn nghìn năm lịch sử, tồn tại trong cuộc sống của nhân dân, trong những hoạt động hàng ngày, những hình ảnh gần gũi:
Khi chúng ta trưởng thành, quê hương đã hiện hữu.
Quê hương tồn tại trong những câu chuyện 'ngày xưa kia' mà mẹ thường kể
Quê hương bắt đầu từ viên trầu, hiện nay bà ta đang thưởng thức
Quê hương phát triển khi nhân dân biết cách trồng tre để đánh bại kẻ thù
Nhìn nhận về lịch sử quê hương, tác giả không chỉ liệt kê các triều đại, tên tuổi vua anh hùng, mà còn tôn trọng và nhấn mạnh vai trò quan trọng của những con người bình dân, người vô danh, họ đã đóng góp không ngừng công sức để xây dựng và bảo vệ quê hương:
Khi có kẻ thù, người con trai ra trận
Cô gái trở về chăm sóc cùng đàn con
Khi địch đến nhà, phụ nữ cũng tham gia chiến đấu
Nhiều người đã trở thành những anh hùng
Nhớ mãi những anh hùng, cả anh và em đều ghi nhớ
Nhưng bạn biết chăng
Có bao nhiêu người con gái, con trai
Trong hàng ngàn lớp người cùng thế hệ
Họ đã trải qua cuộc sống và đã ngủ yên
Bình yên và tĩnh lặng
Không ai nhớ gương mặt, quên tên người
Tuy họ không nổi tiếng, nhưng họ đã đóng góp cho Đất Nước
Tác giả khẳng định nhân dân Việt Nam không chỉ bảo vệ quê hương mà còn sáng tạo ra những giá trị về cả vật chất lẫn tinh thần:
Quê hương bắt đầu từ chiếc lá trầu, giờ đây bà ta đang nếm
Quê hương trưởng thành khi nhân dân biết cách trồng tre để đánh bại kẻ thù
Tóc mẹ thường được tạo kiểu phía sau đầu
Tình yêu giữa cha mẹ như một hỗn hợp của gừng cay và muối mặn
Cái kèo, cái cột trở thành những biểu tượng quan trọng
Hạt gạo phải trải qua nắng và sương, được xay, giã, giần, sàng
Quê hương tồn tại từ những ngày ấy...
Quê hương cũng là một không gian cụ thể, nơi sinh sống của một cộng đồng dân tộc. Không gian, lãnh thổ đó được hình thành từ những thời kỳ đầu với những câu chuyện về nguồn gốc tổ tiên:
Thời gian trôi bất tận
Không gian mở rộng vô tận
Quê hương là nơi tập trung tâm hồn của nhân dân
Nơi mà đàn chim luôn trở về
Nước là nơi mà rồng sinh sống
Lạc Long Quân và Âu Cơ - đôi sinh linh
Họ sinh ra những người anh em trong chiếc bọc trứng
Quê hương còn là một không gian thân quen, hình ảnh quen thuộc, gắn bó với cuộc sống hàng ngày của chúng ta, vô cùng bình dị và tràn đầy tình cảm:
Quê hương là nơi tôi học
Nước là nơi tôi tắm
Quê hương là nơi mọi người hẹn hò
Quê hương là nơi tôi đánh mất chiếc khăn trong những khoảnh khắc nhớ nhung
Tư duy chủ đạo trong đoạn thơ, bao trùm toàn bộ là tư duy về 'Đất nước của nhân dân', quan niệm này đã thống trị, mở rộng nguồn cảm hứng và giúp nhà thơ sáng tạo hình tượng thơ phong phú với tinh thần văn hóa dân gian. Tư duy về 'Đất nước của nhân dân' được thể hiện thông qua các hình ảnh, chi tiết cụ thể. Mỗi hình tượng đều đánh thức những truyền thống dân tộc, những hoạt động của nhân dân, đầy ý nghĩa và tình cảm thơ mộng:
Những người phụ nữ nhớ về đàn ông đã góp phần làm nên núi Vọng Phu cho Đất Nước
Cặp đôi yêu nhau đóng góp vào việc tạo ra hòn Trống Mái
Bước chân của Thánh Gióng đi qua, để lại hàng trăm ao đầm
Chín mươi chín con voi hùng mạnh đóng góp vào việc xây dựng đất tổ của Hùng Vương
Mỗi địa danh trên quê hương đều liên quan đến những tên gọi gần gũi, đơn giản của những người dân: Những người đã đặt tên Ông Đốc, ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm.
Và ở bất kỳ nơi nào trên ruộng đồng, ven bờ
Không mang một hình dạng cụ thể, một hồ nước đặc biệt, một lối sống độc đáo của ông bà
Tư duy về 'Đất nước của nhân dân' còn thể hiện qua những nhận thức tổng quan sâu sắc:
Em ơi, hãy nhớ
Quê hương là máu và xương của chúng ta
Chúng ta cần biết đồng lòng và chia sẻ
Cần biết hiện thân cho hình ảnh quê hương
Làm nên, Đất Nước mãi mãi
Khám phá sâu sắc vào bản chất của văn hóa dân gian, tác giả khám phá những vẻ đẹp tâm hồn và tính cách của nhân dân - chính là những yếu tố làm nên linh hồn của quê hương. Những điểm độc đáo trong tâm hồn và tính cách dân tộc đó là những tình cảm sâu đậm trong tình yêu, lòng nhân ái và tình nghĩa:
Quê hương là nơi tôi đánh mất chiếc khăn trong những khoảnh khắc nhớ nhung
Quê hương là nơi 'chú chim phượng hoàng bay về đỉnh núi bạc'
Quê hương là nơi 'chú cá ngư ông cầm mũi trên biển khơi'.
Tâm hồn của nhân dân vừa nhân hậu và đầy nghĩa tình, nhưng khi đối mặt với kẻ thù, tính cách lại trở nên cực kỳ quyết liệt:
Khi có kẻ xâm lược, chúng ta sẽ chống lại
Có mối thù nộ, chúng ta sẽ đứng lên và đánh bại
Để quê hương này thực sự thuộc về nhân dân
Cảm nhận và suy tưởng về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm được tác giả diễn đạt thông qua một hình thức độc đáo, vừa quen thuộc vừa mới mẻ.
Câu thơ với nhịp điệu linh hoạt tạo nên một bức tranh âm nhạc cùng với giọng kể tâm tình, mang đến sự tự do. Giọng thơ vừa trầm bổng, sâu lắng, vừa thiết tha, âm vang như những cơn mưa ngâu nhẹ nhàng tràn đầy lòng đất:
Những dòng sông hòa mình trong nước từ bao phương trời
Khi trở về quê hương, dòng sông hát líu lo
Người đến hòa mình trong bài hát khi chèo đò, vượt thác
Gợi lên hàng trăm hình ảnh trên dòng sông hùng vĩ...
Kiểu câu biến đổi, giọng điệu linh hoạt làm cho bức tranh thơ phong phú, sâu sắc, trí tuệ. Mỗi câu thơ như một hình ảnh tuy giản dị nhưng ẩn chứa sức mạnh của lời nguyên tắc, sự trưng cầu. Câu thơ 'Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm' đầy tình cảm như những ca dao dân gian, truyền thống:
Khăn nhỏ mang nỗi nhớ
Rơi xuống đất, kể chuyện thương nhớ
Khăn vắt trên vai, hình ảnh nặng nề của quãng đời
Đoạn trích từ thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm là một biểu tượng tư tưởng về 'Đất Nước của nhân dân'. Tác giả đã kết hợp nghệ thuật sinh động, chi tiết hình ảnh và lời thơ sâu sắc để truyền đạt tư tưởng. Đây không chỉ là góp phần mới mẻ vào cách nhìn về đất nước mà còn là sự đóng góp của Nguyễn Khoa Điềm vào văn hóa thời đại.
""""""""--
Sau khi tham khảo cảm nhận về đất nước và nghệ thuật thể hiện trong thơ Đất Nước, bạn có thể đọc bài mẫu phân tích bài thơ Đất nước hoặc tham khảo Cảm nhận về hai đoạn thơ Bên kia sông Đuống và Đất nước để củng cố kiến thức.
