1. Nem chua
Nem chua Thanh Hóa là một trong những đặc sản phổ biến nhất Thanh Hóa được biết đến rộng rãi khắp cả nước. Dù có nhiều loại nem chua khác nhau, nhưng nem Thanh Hóa dường như có hương vị đặc trưng riêng biệt, làm say đắm thực khách. Các loại nem chua như nem dài, nem vuông, nem cối, nem thính, nem nướng... được làm từ bì lợn thái chỉ, thịt mông nạc, thính gạo và được bọc trong lá đinh lăng hoặc lá ổi bánh tẻ, kết hợp với các gia vị đặc trưng. Vị ngọt của thịt heo, vị chua thanh nhẹ, vị cay nồng của ớt tỏi, và sự sần sật dai dai của bì tạo nên một chiếc nem chua ngon đậm đà.
Nem chua xứ Thanh thường được thưởng thức cùng tương ớt cay. Món ăn này không chỉ là niềm tự hào của người dân Thanh Hóa, mà còn là điểm đến không thể bỏ qua khi bạn ghé thăm vùng đất này.

2. Chè lam Phủ Quảng
Chè lam Phủ Quảng là một biểu tượng ẩm thực độc đáo của vùng Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, được đặt theo tên địa danh Phủ Quảng xưa (Vĩnh Lộc ngày nay). Truyền thống, món chè này thường được làm trong những dịp lễ tết để cúng tổ tiên và chào mừng năm mới. Miếng chè lam Phủ Quảng có độ dày khoảng 1,5 cm, vuông 5 cm. Truyền thống, chè lam sau khi nguội thường được gói trong lá chuối khô hoặc vải sành, còn ngày nay thì thường sử dụng túi nilon để bảo quản.
Chè lam Phủ Quảng được chế biến từ những nguyên liệu quen thuộc như nếp, lạc, gừng, mật mía… Miếng chè lam có màu vàng hấp dẫn, hình chữ nhật đều mắt, thích hợp kèm với trà xanh. Ăn miếng chè lam, bạn sẽ trải nghiệm vị giòn của gạo rang, dẻo của bột nếp, cay cay của gừng và hương vị thơm ngon của lạc. Mỗi miền đất thường có một món đặc sản dân dã độc đáo, và với Thanh Hóa, chè lam Phủ Quảng là một điểm đặc sắc không thể bỏ qua.

3. Bánh Gai Tứ Trụ
Bánh Gai Tứ Trụ có nguồn gốc từ làng Mía thuộc hữu ngạn sông Chu, cách thị trấn Thọ Xuân khoảng 9km. Ban đầu, Bánh Gai Tứ Trụ chỉ xuất hiện trong những dịp lễ lạt, ngày hội hoặc cúng tế; nhưng ngày nay, đã được làm quanh năm để phục vụ nhu cầu hàng ngày. Nguyên liệu chính bao gồm lá gai, gạo nếp, đậu xanh, vừng và dầu chuối. Bánh gai thường được ăn sau khi hấp khoảng 10 giờ.
Bánh gai thành phẩm phải mịn màng và thơm ngon, có vị dẻo thơm của lá gai và gạo nếp, hương thơm của dầu chuối, vị ngọt của mật mía, mùi thơm thanh dịu của đậu, vị béo ngậy của thịt, mùi thơm thoảng của vừng. Bánh Gai Tứ Trụ được gói từng 5 chiếc một. Bột bánh được nặn thành từng cục tròn, rồi dàn mỏng trên lòng bàn tay, đặt nhân vào giữa, vê lại cho nhân nằm gọn giữa lòng chiếc bánh, xoa cho bánh tròn rồi lăn bánh trên chiếc mâm đã rải đều hạt vừng. Sử dụng lá chuối khô hoặc lá chuối tiêu để gói lại thành từng chiếc bánh vuông vắn, quấn bọc bằng chiếc lạt giang bên ngoài.

4. Canh lá đắng
Canh lá đắng là món đặc sản đặc trưng của bản Mường ở Ngọc Lặc. Với hương vị độc đáo như cái tên của mình, được nấu từ lá đắng của cây đắng. Cây đắng thường mọc ở khe núi, ven rừng, và khi trở thành nguồn thực phẩm, người dân đem về trồng trong vườn. Lá đắng gần như luôn xanh quanh năm, nhưng phát triển mạnh nhất trong mùa mưa. Lá đắng thon dài, tỏa ra thành chùm giống như lá sắn. Canh lá đắng ngon nhất khi nấu kèm thịt gà và lòng gà rừng.
Ngày nay, lá đắng còn được kết hợp với thịt nạc vai, thịt ba chỉ băm nhỏ, hoặc lòng lợn, thậm chí còn được nấu cùng với cá rô đồng, cá mương... trở thành món ăn bổ dưỡng không thể thiếu trong thực đơn hàng ngày của người bản xứ. Những người thưởng thức lần đầu có thể cảm nhận hương vị đắng ngắt tê tê tại họng, nhiều người thậm chí nhắm mắt, rùng mình vì chưa từng trải qua một món ăn đắng đến vậy. Nhưng chính vị đắng ấy lại đánh thức vị giác, làm cho bữa ăn trở nên thú vị hơn. Đây là một món ăn bản địa và ít được kinh doanh, nên du khách hãy đến và trải nghiệm món ăn này nhé!

5. Bánh răng bừa
Khám phá xứ Thanh, bạn sẽ khó quên hương vị thơm ngon, đậm đà của món bánh răng bừa nổi tiếng tại đây. Liên quan đến một câu chuyện có thật trong lịch sử, khi vua Lê Đại Hành tự mình cày ruộng trong lễ hội đầu năm, để tưởng nhớ công lao của vị vua anh minh, người dân ở làng Trung Lập, Xuân Lập, Thọ Xuân đã làm chiếc bánh lá răng bừa để tặng vua. Vượt qua hàng ngàn năm lịch sử, với biết bao biến cố, hương vị quê hương của bánh lá răng bừa vẫn được giữ gìn và truyền đến ngày nay.
Được gọi là bánh răng bừa vì hình dáng giống cái răng bừa, còn được biết đến với tên gọi bánh lá hoặc bánh tẻ. Đây là một loại bánh dân dã truyền thống tại một số vùng như Thanh Hóa và một số tỉnh thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ. Mùi thơm đặc trưng của lá chuối, bánh có lớp bột gạo tẻ mềm mịn bên trong, kết hợp với nhân thịt và mộc nhĩ. Bánh răng bừa thường ăn kèm với nước mắm và hạt tiêu xay, hoặc có thể chấm với tương ớt. Ngày xưa, chỉ vào những dịp đặc biệt như ngày rằm, ngày giỗ và Tết Nguyên đán, bánh mới được làm để cúng. Nhưng ngày nay, có nơi làm bánh răng bừa quanh năm và cung cấp cho khách đặt. Trên đất Thanh, làng Trung Lập, huyện Thọ Xuân, nổi tiếng là nơi sản xuất bánh răng bừa.

6. Gỏi cá Nhệch
Khám phá hương vị độc đáo của gỏi cá Nhệch tại vùng quê Nga Sơn. Cá nhệch, loại cá giống lươn nhưng lớn hơn, thường sống ở nước lợ mặn, được bắt bằng đủ cách như đó đơm, xỉa đâm hoặc chém. Cá nhệch có thịt nhiều, ít xương và chứa nhiều chất dinh dưỡng. Quá trình sơ chế cá đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn thận. Cá được làm sạch nhớt bằng cách cho cá vào tro bếp hoặc ngâm tuốt trong nước vôi, sau đó lột da và làm sạch nhớt. Thịt cá mềm mịn, trắng hồng, và thơm ngon. Chẻo ăn kèm với gỏi cá làm tăng thêm hương vị đặc trưng.
Gỏi cá Nhệch là một món ngon nổi tiếng tại vùng quê Nga Sơn. Đặc điểm độc đáo của món ăn này là chẻo nhệch, được chế biến từ xương cá giã nhuyễn, hòa quyện với mẻ chua và các loại gia vị đặc trưng khác. Chẻo có màu đỏ sậm, đậm đà và thơm mùi mỡ, tạo nên sự kết hợp tuyệt vời với gỏi cá. Hương vị của mỗi miếng cá, chẻo kết hợp với rau sống và gia vị tạo nên một trải nghiệm ẩm thực độc đáo và ngon miệng.

7. Cá rô Đầm Sét
Cá rô Đầm Sét là loại cá đặc sản nổi tiếng ở xã Xuân Thiên, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Sống dọc theo sông Chu, với đặc điểm là nhiều con rạch, ruộng nước và ao hồ giàu phù sa. Ngày xưa, cá rô Đầm Sét là món tiến Vua, nhưng hiện nay, nó trở thành một món ăn ngon khiến thực khách khó quên về Thọ Xuân. Chỉ cần đốt lửa dưới đống rơm, rạ hay vài cành củi khô, nướng cho đến khi cá cháy đen vẩy là có thể thưởng thức ngay. Hoặc có thể luộc chín cá rồi nấu canh cải, tạo ra một món canh ngon và thơm phức, thích hợp cho những bữa cơm ấm áp trong những ngày mưa.
Đối với thực khách, cá rô Đầm Sét thì có thể thưởng thức quanh năm, nhưng mùa hè là thời điểm ngon nhất. Cá rô mang bầu sẽ có bụng to, khi chế biến, trứng cá có màu vàng ươm và mùi vị béo ngậy. Nếu muốn thưởng thức món cơm cá rô rán thơm lừng, bạn nên chọn những con cá rô bé, để khi rán, bạn có thể ăn được cả xương và đầu. Thực sự, để trải nghiệm hết hương vị đặc trưng và hấp dẫn nhất của món cá rô, chỉ có làng Đầm Sét ở xứ Thanh mới đáp ứng đủ.

8. Rượu Chi Nê
Rượu Chi Nê là đặc sản nổi tiếng của làng Chi Nê, xã Cầu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Với hương vị đặc trưng mà không có bất kỳ loại rượu nấu theo phương thức cổ truyền nào có thể sánh kịp, rượu Chi Nê đã được trao tặng huy chương vàng hàng Việt Nam chất lượng cao, phù hợp tiêu chuẩn, vì sức khỏe cộng đồng. Chính vì hương vị thơm ngon, đậm đà được chắt lọc từ những gì tinh túy nhất của thiên nhiên mà rượu Chi Nê được UBND Tỉnh Thanh Hóa tặng bằng khen sản phẩm tiêu biểu xứ Thanh và đã trở thành một trong 5 sản vật quý của người dân xứ Thanh làm say đắm lòng người tứ xứ khi dừng chân lại mảnh đất này.
Nhiều gia đình ở xã Cầu Lộc cho biết, rượu Chi Nê có vị đặc biệt nhờ sử dụng nguyên liệu gạo quê do người dân nơi đây trồng kết hợp với nguồn nước và men ủ rượu. Nước để nấu rượu lấy từ nguồn nước ngầm ở các làng Thiều Xá, Đông Thôn và Cầu Thôn trong xã. Nước này tinh khiết, không độc tố, kết hợp với men gia truyền từ 36 loại thuốc do người dân tự chế và quá trình chưng cất tỉ mỉ đã tạo nên hương vị đặc biệt, vị ngọt và cay riêng biệt. Vì vậy, chỉ khi rượu Chi Nê do người Cầu Lộc sản xuất, nó mới thực sự ngon. Đây chính là món quà đặc biệt mà thiên nhiên đã ban tặng cho xứ Thanh, và người dân Cầu Lộc tự hào duy trì và bảo tồn nghệ thuật của ông cha để lại.

9. Nem nướng Thọ Xuân
Ngoài món nem chua, người Thanh Hóa tự hào với nem nướng Thọ Xuân - một đặc sản độc đáo. Nguyên liệu làm nem nướng giống nem chua, nhưng lớp ngoài được cuốn thêm lá ổi để quả nem lên men tốt hơn. Nem nướng kết hợp với lá sung, đinh lăng, lá ổi, và chút tương ớt cay sẽ là món mồi nhậu tuyệt vời. Quả nem cuốn trong lá chuối rừng hoặc chuối hột, sau đó nướng để lớp lá cháy xém, tiếp theo là hương thơm béo ngậy toát lên.
Khác biệt rõ ràng là thịt lợn của nem nướng được thái thành những lát mỏng, không nhuyễn như nem chua. Nem nướng cần trải qua công đoạn nướng để hoàn thiện. Mùi lá chuối, lá đinh lăng, và vị của bì lợn kết hợp tạo ra hương vị đặc trưng. Nem nướng có vị béo, bùi của thịt, vị ngọt và giòn của bì lợn, cùng vị thơm của tỏi ớt. Một chiếc nem nướng chua nhẹ, nóng hổi, cay nồng từ tỏi ớt là trải nghiệm thú vị khó quên khi thưởng thức.

10. Bưởi tiến vua
Đến từ làng Luận Văn, xã Thọ Xương, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, bưởi tiến vua là giống bưởi đặc biệt dâng vua thời hậu Lê. Mỗi dịp cuối năm, quả bưởi đỏ của vùng này trở nên quý phái với vỏ màu đỏ rực, múi bưởi to và ngọt lịm. Đây không chỉ là một loại quả ngon mà còn là đại diện cho sự may mắn và thịnh vượng khi trưng trong mâm quả ngày Tết, có giá trị cao về mặt tâm linh.
Theo những câu chuyện của cụ già trong xã, bưởi Luận Văn trước đây được dùng để tiến vua, và ngày nay, nó được nhiều người mua để thờ cúng trong các lễ Tết. Màu đỏ của quả bưởi được xem là mang lại may mắn, và người dân Luận Văn đã nỗ lực bảo tồn và phát triển giống cây ăn quả quý hiếm này, nhận thức giá trị kinh tế và tâm linh của nó.

11. Chả tôm Thanh Hóa
Chả tôm là món ngon phổ biến ở Bắc Trung Bộ, đặc biệt ở Thanh Hóa nó được coi là một đặc sản không thể bỏ qua. Cách làm chả tôm đơn giản nhưng yêu cầu nguyên liệu tươi ngon. Tôm bột không cần quá to, phải tươi, rửa sạch và hấp hoặc luộc để dễ bóc vỏ, giữ lại phần đen ở sống lưng, giã nhỏ. Thêm thịt ba chỉ rán vàng, băm lẫn với hành khô và bánh phở cắt nhỏ để tạo nhân, gia vị vừa ăn, chút hạt tiêu tạo vị cay thơm.
Chả có vỏ là bánh phở dày và dai, cắt đều mỗi miếng khoảng 4 cm ngang, 7 cm dài. Nước mắm dưa góp và nước chấm ăn kèm phải đủ vị, đu đủ xanh thái mỏng, quả sung thái lát, ớt tươi, tỏi, dấm, đường… tạo nên hương vị đặc trưng. Rổ rau sống tươi ngon với rau diếp, mùi, húng… là điểm nhấn cho bữa ăn thêm phần phong phú. Bên bếp than hồng, thưởng thức chả tôm Thanh Hóa nóng hổi là trải nghiệm thú vị, đặc biệt khi tiếng mỡ xèo xèo và mùi thơm ngầy ngậy lẫn trong khói.

12. Cháo canh
Cháo canh - tên gọi độc đáo mà ít người biết đến. Nếu bạn ghé Thanh Hóa, đừng bỏ lỡ món ăn đặc biệt này. Cháo canh được làm từ những nguyên liệu quen thuộc như bột gạo, bánh canh và nước dùng xương ống ngon ngọt. Sợi bánh canh được lựa chọn kỹ lưỡng, mềm và dai, khi nấu chần qua nước ấm và nhúng bột gạo, tạo nên tô cháo sánh mịn thơm ngon.
Nước dùng từ xương heo là lựa chọn lý tưởng, mang lại hương vị ngon ngọt tự nhiên. Sợi bánh canh được cho vào nước dùng, đun khoảng 2 - 3 phút. Một tô cháo canh nóng hổi, thêm chút sa tế cay nồng, rau mùi và rau sống ăn kèm là bữa ăn tuyệt vời. Món ăn này khiến bạn phải khen ngon và thưởng thức mỗi lần.

13. Phi Cầu Sài
Phi là loài hải sản sống ở vùng ven biển Cầu Sài - Thanh Hóa. Mặc dù có thể tồn tại ở cả nước mặn và nước lợ, nhưng nhiều nhất ở vùng biển này. Loài hải sản này trước đây được xem như là sản phẩm tiến vua, đặc biệt là phi cầu Sài với hình dạng giống trai biển, ruột trắng ngon ngất ngưởng. Để đào được phi, người ta phải làm việc gian nan, nhưng món ngon từ phi lại khiến mọi khó khăn trở nên đáng giá.
Phi có thể chế biến thành nhiều món ngon, từ ăn tái để thưởng thức hương vị tinh nguyên đến các món nấu canh, rán kết hợp với gia vị để tăng thêm hương vị đặc trưng. Quan trọng nhất, phi cần được ngâm sạch cát và chế biến sống để món ăn thực sự ngon.

14. Bánh khoái tép
Bánh khoái của Thanh Hóa có vẻ giống bánh xèo miền Nam nhưng lại mang một hương vị riêng biệt. Nguyên liệu chính là gạo tẻ, ngâm và xay thành bột nước. Để làm bánh khoái tép, cần thêm rau cần, bắp cải, hành và đặc biệt là tép tươi. Tép được xào chín sau khi được rửa sạch và ướp gia vị. Rau cần và bắp cải được chuẩn bị sợi nhỏ...
Để bánh khoái ngon, chọn gạo quê để bột không quá dẻo, chảo gang sâu để bánh giòn mà không cháy. Tép phải tươi để bánh thơm ngon. Bánh khoái ăn nóng mới ngon nhất, thường được làm tại quán và phục vụ ngay khi khách đến. Quá trình làm bánh đòi hỏi sự khéo léo từ việc tráng bánh, rải rau, tép, đến đổ bột và lật bánh cho chín đều.

15. Bánh đúc sốt
Bánh đúc sốt là món ăn gắn liền với ký ức tuổi thơ ở Thanh Hóa. Bánh có hương vị đặc trưng với màu xanh ngọc đẹp mắt. Nguyên liệu chính từ bột gạo, rải đậu xanh đánh tơi khi ăn nóng hổi. Bánh phải được giữ ấm để giữ hương vị. Nước vôi và cách làm bột quyết định độ sánh, mịn, và dẻo của bánh. Quá trình làm đòi hỏi sự khéo léo và kỹ thuật để đạt được màu xanh đẹp và hương vị đậu xanh thơm béo. Bánh đúc sốt không chỉ là món ngon mà còn gợi lại những ký ức đẹp của tuổi thơ.
Bánh đúc sốt thường được bán nóng hổi, mỗi miếng bánh chứa đầy hương vị bùi bột gạo và béo ngọt của đậu xanh đánh. Mỗi đợt bánh mới được nấu khi có khách, giữ ấm và tạo sự hấp dẫn cho người thưởng thức. Đây là món ăn vặt dân dã và quen thuộc với người Thanh Hóa, khiến ai cũng mê mẩn vị ngon đặc trưng của nó.

16. Bánh nhè
Bánh Nhè là món ăn vặt truyền thống của trẻ con Thanh Hóa. Bánh thơm lừng với nguyên liệu đơn giản như đậu xanh, dừa, và đường. Được làm từ bột nếp dẻo mịn, bánh nhè có hương vị thơm ngon của mật mía và gừng. Đây là một thứ ăn vặt dân dã, rẻ tiền nhưng khiến người thưởng thức không quên. Bánh được làm từ những nguyên liệu chất lượng, mang đến hương vị quen thuộc và thơm ngon. Cảm giác nhẹ nhàng, thơm lừng của bánh nhè khiến mọi người nhớ đến hình ảnh những đôi gánh bánh đi qua phố vào chiều tà.
Thực hiện bằng cách kết hợp đậu xanh và dừa, bánh nhè không chỉ là ngon miệng mà còn đậm đà văn hóa ẩm thực Thanh Hóa. Mật mía và gừng làm cho hương vị của bánh trở nên thơm ngon và đặc biệt. Mỗi miếng bánh nhè là một hành trình về quê hương và là niềm lưu luyến đối với người thưởng thức.

17. Bánh đa Minh Châu
Làng Minh Châu tọa lạc tại xã Thiệu Châu, Thiệu Hóa, Thanh Hóa, bên bờ sông Chu, nổi tiếng với nghề làm bánh đa truyền thống. Nghề làm bánh này đã tồn tại hàng trăm năm và trở thành đặc sản của làng. Bánh đa Minh Châu với hình dáng, hương vị truyền thống đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Người dân làng luôn tự hào với nét đặc biệt của sản phẩm nổi tiếng này.
Làng nghề Minh Châu sống sôi động với những đôi bàn tay khéo léo làm nên những chiếc bánh đa thơm ngon. Bằng cách kết hợp bột gạo hoặc bột sắn, đậu xanh, ngô... với tỉ lệ pha bột độc đáo, bánh đa Minh Châu trở nên khác biệt và độc đáo. Mỗi chiếc bánh trải qua quá trình sản xuất cẩn thận, từ việc tráng bánh đến việc phơi khô. Hương vị béo bừng, thơm ngon của bánh đa Minh Châu luôn làm say đắm thực khách.

18. Hương Vị Núi Rừng
Cây lá lằng là loại cây thân gỗ cao khoảng ba bốn mét, mọc hoang ở vùng núi, dọc triền dốc và gần bờ khe, con suối. Lá lằng có cành tỏa xòe thành tán, lá kép, mọc đối, thân lá có năm bảy khía. Lá màu xanh thẫm có răng cưa, gân lá màu đỏ bầm. Vào mùa tháng 4 đến tháng 7 là cây lằng cho nhiều lá và thơm ngon nhất, người dân nơi đây thường lấy lá tươi về phơi khô dành ăn quanh năm. Hương vị của lá lằng có vị đắng chát rồi ngọt dần nơi cổ họng. Những ngày hè oi nóng chỉ cần một chén canh nhỏ cũng làm dịu mát đi biết bao phần.
Cách nấu món canh này không quá phức tạp. Tép sau khi đánh bắt về thì rửa sạch rồi cho lên bếp rang cùng với mắm muối và cà chua. Đợi đến lúc cà chua tan nhuyễn và tép đã ngấm gia vị thì cho thêm lượng nước vừa ăn rồi đun sôi sau đó cho một nhón lá lằng đã thái nhỏ vào là đã có món canh ngọt mát. Ngoài việc được sử dụng làm món ăn, lá lằng còn là một bài thuốc quý chữa mẩn ngứa, rôm sảy và có tác dụng tiêu hóa rất tốt.
Hương Vị Núi Rừng không chỉ là món ăn dân dụ 'gây nghiện' không thể thiếu của người dân xứ Thanh, mà giờ đây nó còn được rất nhiều du khách ngoài vùng biết đến. Lá lằng trở thành một sản phẩm nông nghiệp hàng hóa được bày bán ở khắp các chợ lớn nhỏ và là món quà quê đặc sản dành cho các du khách gần xa.

