Danh sách 6 bài soạn 'Đất nước' (Ngữ văn 10 - SGK Chân trời sáng tạo) tốt

* Sau khi đọc

Nội dung chính của bài thơ 'Đất nước': Đất nước được cảm nhận qua nhiều năm tháng kháng chiến trong không gian rộng lớn. Đất nước hiện lên gần gũi, thiêng liêng, vĩ đại và anh hùng.

Câu 1 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Hãy chỉ ra những hình ảnh nào tái hiện không gian của 'những ngày thu đã xa' trong văn bản và ghi lại cảm nhận của bạn về các hình ảnh thơ ấy.

Trả lời:

- Không gian của 'những ngày thu đã xa' được thể hiện qua các hình ảnh: trời thu sáng mát, hương cốm mới, những con phố dài vắng lặng, người ra đi không ngoảnh lại, thềm đá phủ đầy lá rơi,...

Câu 2 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): So sánh hình ảnh 'mùa thu nay' với 'những ngày thu đã xa' và cho biết điều gì tạo ra sự khác biệt đó?

Trả lời:

- Mùa thu hiện tại khác biệt với mùa thu xưa qua:

+ cảnh sắc thiên nhiên tươi sáng, trong trẻo (trời thu rực rỡ, trong xanh,...);

+ không gian rộng lớn, đầy sức sống (núi đồi, gió thổi rừng tre xào xạc,...),

+ âm thanh vui vẻ, tươi mới (tiếng cười, trò chuyện vui vẻ).

- Nguyên nhân sự khác biệt: có thể là tâm trạng của nhân vật trữ tình thay đổi giữa mùa thu hiện tại và mùa thu xưa, cũng như địa điểm của nhân vật trữ tình hiện tại khác với xưa (hiện tại đứng giữa núi đồi chiến khu Việt Bắc với tâm trạng vui tươi, lạc quan về nền độc lập của đất nước).

Câu 3 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Xác định và phân tích hiệu quả của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

Trời xanh thuộc về chúng ta

Núi rừng thuộc về chúng ta

Những cánh đồng thơm ngát

Những con đường bát ngát

Những dòng sông đỏ phù sa

Trả lời:

- Các biện pháp tu từ trong đoạn thơ là phép điệp.

+ điệp từ (đây, là, của, chúng ta)

+ điệp ngữ (của chúng ta)

+ điệp cấu trúc câu (Trời xanh thuộc về chúng ta/Núi rừng thuộc về chúng ta/ Những cánh đồng... Những con đường...Những dòng sông...).

- Hiệu quả của phép điệp:

+ tạo sự nhịp nhàng, uyển chuyển cho câu thơ

+ khẳng định chủ quyền và tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên và lãnh thổ của đất nước.

Câu 4 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2): Đọc lại bốn dòng cuối của đoạn trích và cho biết thông điệp của 'những buổi ngày xưa vọng lại' là gì?

Trả lời:

- Tiếng vọng từ 'những buổi ngày xưa' gửi gắm thông điệp: Thế hệ trẻ cần bảo tồn và phát huy truyền thống anh hùng, bất khuất của tổ tiên để gìn giữ độc lập dân tộc.

Câu 1. Hãy chỉ ra các hình ảnh tái hiện không gian của “những ngày thu đã xa” trong văn bản và mô tả cảm nhận của bạn về chúng.

- Không gian của 'những ngày thu đã xa' được khắc họa qua những hình ảnh như: sáng mát trong, hương cốm mới, những con phố dài vắng lặng, người ra đi không ngoảnh lại, thềm đá phủ đầy lá rơi.

- Các hình ảnh này gợi ra: Bức tranh thiên nhiên mùa thu Hà Nội với vẻ đẹp thanh thoát nhưng cũng mang nỗi buồn nhẹ nhàng. Buổi sáng trong trẻo, gió thu mang theo hương cốm mới, thời tiết se lạnh và con phố trải đầy lá vàng. Trong không gian đó, người chiến sĩ chia tay quê hương để bước vào chiến trường, tạo nên một cảnh chia ly đầy cảm xúc nhưng cũng rất kiên quyết.

Câu 2. So sánh hình ảnh “mùa thu nay” với “những ngày thu đã xa” và phân tích sự khác biệt giữa chúng.

- “Mùa thu nay” nổi bật với cảnh sắc thiên nhiên sáng tươi hơn (trời thu rực rỡ), không gian rộng mở và đầy sức sống (núi đồi, gió thổi rừng tre), âm thanh vui tươi (tiếng cười, trò chuyện vui vẻ).

- Sự khác biệt này do tâm trạng của nhân vật trữ tình đang đứng ở chiến khu Việt Bắc với niềm vui và hy vọng khi đất nước đạt được độc lập.

Câu 3. Xác định và phân tích hiệu quả của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

Trời xanh thuộc về chúng ta
Núi rừng thuộc về chúng ta
Những cánh đồng thơm ngát
Những con đường bát ngát
Những dòng sông đỏ phù sa

- Biện pháp tu từ chính là phép điệp với việc lặp lại các từ ngữ “của chúng ta” và “những” kết hợp với các hình ảnh cụ thể.

- Hiệu quả nghệ thuật: Nhấn mạnh vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Nam và khẳng định quyền sở hữu, niềm tự hào về đất nước.

Câu 4. Đọc lại bốn dòng cuối của đoạn trích và cho biết thông điệp từ “những buổi ngày xưa vọng lại” là gì?

- Tiếng vọng của “những buổi ngày xưa” gửi gắm thông điệp: Nhấn mạnh lòng biết ơn và tôn vinh những thế hệ đã hy sinh để giành độc lập cho dân tộc.

* Tác giả Nguyễn Đình Thi:

- Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003) quê ở Hà Nội.

- Ông là thành viên của tổ chức Văn hóa cứu quốc do Đảng cộng sản thành lập từ năm 1943.

- Sau Cách mạng tháng Tám, ông giữ vai trò Tổng thư ký Hội văn hóa cứu quốc và là đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên. Từ 1958 đến 1989, ông là Tổng thư ký Hội nhà văn Việt Nam.

- Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài: thơ, văn, nhạc, kịch, lý luận phê bình văn nghệ...

- Năm 1996, ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

- Một số tác phẩm tiêu biểu: Xung kích (1951), Vào lửa (1966); Người chiến sĩ (1956), Bài thơ Hắc Hải (1958); Con nai đen (1961), Rừng trúc (1978); Mấy vấn đề về văn học (1956)...

I. Tác giả

- Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003)

- Là một trong những nhà thơ nổi bật và đa tài của nền văn học Việt Nam, với những đóng góp đáng kể trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật.

- Thơ của ông nổi bật với phong cách riêng biệt và sự sáng tạo không ngừng, thể hiện cảm xúc sâu sắc về đất nước.

II. Tác phẩm 'Đất nước'

• Thể loại: Thơ tự do
• Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:

- Bài thơ 'Đất nước' được viết trong giai đoạn từ năm 1948 đến 1955.

- Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Đình Thi đã trực tiếp tham gia và trải nghiệm nhiều gian khổ, điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến các tác phẩm của ông. 'Đất nước' là sự kết hợp và mở rộng từ những bài thơ như “Sáng mát trong như sáng năm xưa”, “Đêm mít tinh”.

• Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
• Bố cục tác phẩm:

- Ba khổ thơ đầu: Khắc họa vẻ đẹp thiên nhiên của đất nước qua ký ức của tác giả.

- Bảy khổ thơ tiếp theo: Miêu tả đất nước trong đau thương nhưng kiên cường trong cuộc kháng chiến dài dặc.

• Tóm tắt tác phẩm:

Bài thơ thể hiện cái nhìn mới mẻ về đất nước qua nhiều khía cạnh lịch sử, địa lý, văn hóa. Tư tưởng chính là “Đất nước của nhân dân”.

• Giá trị nội dung:

- Bài thơ mở ra không gian rộng lớn và đẹp đẽ của đất nước.

- Tác giả thể hiện tình yêu quê hương và lòng tự hào về một đất nước kiên cường vượt lên từ chiến tranh.

• Giá trị nghệ thuật:

- Hình ảnh thơ mới mẻ và sáng tạo.

- Ngôn ngữ thơ súc tích và đầy cảm xúc.

- Sử dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật.

III. Phân tích chi tiết tác phẩm 'Đất nước'

• Phần 1:

* Hình ảnh mùa thu Hà Nội trong ký ức:

- Mùa thu Hà Nội được gợi nhắc qua các hình ảnh như 'sáng mát trong' và 'hương cốm mới', đặc trưng của mùa thu Bắc Bộ.

- Mùa thu Hà Nội trong ký ức:

+ Bức tranh mùa thu thực sự đẹp và mang chút buồn: những buổi sáng mát lạnh, gió thu, hương cốm mới, phố phường trải đầy lá vàng, gắn với tâm trạng chia ly của người ra đi.

+ Hình ảnh người ra đi với nỗi buồn và lưu luyến: 'Người ra đi đầu không ngoảnh lại/ Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy'.

=> Mùa thu Hà Nội đẹp nhưng buồn bởi nhân vật phải rời xa để tìm con đường tự do.

* Mùa thu cách mạng và mùa thu độc lập:

- Mùa thu hiện tại tràn ngập niềm vui và hạnh phúc khi đất nước được độc lập.

- Mùa thu cách mạng sôi động, không gian từ buồn bã chuyển sang tươi mới và đầy sức sống, với âm thanh vui vẻ và tâm trạng phấn chấn của nhân vật trữ tình.

- Mùa thu độc lập, tự hào: 'Trời xanh đây là của chúng ta…'

- Suy tư về hồn thiêng đất nước: 'Nước chúng ta… vọng nói về'.

=> Niềm tự hào về đất nước.

- Nghệ thuật nổi bật: hình ảnh gợi cảm, câu thơ nhạc tính cao, phép điệp hiệu quả, giọng thơ sôi nổi và cảm xúc mạnh mẽ.

=> Đoạn thơ thể hiện tình yêu mãnh liệt và tự hào về quê hương độc lập với truyền thống anh hùng.

• Phần 2:

* Đất nước đau thương trong chiến tranh:

- Đất nước chìm trong đau khổ: 'những cánh đồng quê chảy máu', 'dây thép gai đâm nát trời chiều', 'bát cơm chan đầy nước mắt'… 'đứa đè cổ đứa lột da'.

- Nỗi căm hờn mãnh liệt: 'Từ những năm đau thương chiến đấu… căm hờn'.

* Đất nước vươn lên và chiến thắng:

- Vượt qua đau thương để chiến đấu và lao động: 'Những đêm dài hành quân nung nấu', 'Xiềng xích không thể khóa được lòng yêu nước của nhân dân'.

- Hình ảnh đất nước vĩ đại và quật cường: 'Ôm đất nước những người áo vải/ Đã đứng lên thành những anh hùng', 'Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa'.

- Nghệ thuật đặc sắc: hình ảnh sáng tạo, đối lập mạnh mẽ, phong cách sử thi và lãng mạn đậm nét.

=> Bức tranh đất nước được xây dựng qua chất liệu hiện thực và hình tượng sử thi, thể hiện cao trào cảm xúc và tư tưởng toàn bài.

* Sau khi đọc:

Nội dung chính: Bài thơ thể hiện tâm trạng nhớ nhung mùa thu và Hà Nội, cảm xúc về đất nước và con người Việt Nam, cũng như nhận thức về tình yêu quê hương và lòng căm thù.

Trả lời câu hỏi:

Câu 1 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2 – Chân trời sáng tạo):

Không gian của 'những ngày thu đã xa' được tái hiện qua các hình ảnh nào trong văn bản? Hãy mô tả cảm nhận của bạn về chúng.

Trả lời:

- Không gian của 'những ngày thu đã xa' hiện lên qua hình ảnh: sáng mát trong, hương cốm mới, những con phố dài xao xác, người ra đi không ngoảnh lại, thềm đá phủ đầy lá rơi,…

Câu 2 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2 – Chân trời sáng tạo):

Hình ảnh 'mùa thu nay' khác gì so với 'những ngày thu đã xa'? Theo bạn, sự khác biệt này do đâu?

Trả lời:

- Mùa thu nay khác với mùa thu xưa ở: cảnh sắc thiên nhiên trong trẻo, sáng tươi (trời thu rực rỡ, trong trẻo,…), không gian rộng lớn và đầy sức sống (núi đồi, gió thổi rừng tre,…); âm thanh vui tươi (tiếng cười, trò chuyện thiết tha).

- Sự khác biệt này là do: tâm trạng của nhân vật trữ tình đã thay đổi, hiện đang đứng giữa chiến khu Việt Bắc với niềm vui và hy vọng vào nền độc lập của dân tộc.

Câu 3 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2 – Chân trời sáng tạo):

Xác định và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Trả lời:

- Biện pháp tu từ sử dụng trong đoạn thơ là: Phép điệp

- Các dạng của phép điệp trong đoạn thơ bao gồm:

+ Điệp từ: đây, là, của, chúng ta

+ Điệp ngữ: của chúng ta

+ Điệp cấu trúc cú pháp: Trời xanh đây là của chúng ta/ Núi rừng đây là của chúng ta

- Tác dụng: Tạo ra nhịp thơ mạnh mẽ, giọng điệu hào hùng, khẳng định chủ quyền và niềm tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên của đất nước.

Câu 4 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2 – Chân trời sáng tạo):

Đọc bốn dòng cuối của đoạn trích và cho biết: tiếng vọng của 'những buổi ngày xưa' gửi gắm thông điệp gì đến chúng ta?

Trả lời:

- Tiếng vọng của “những buổi ngày xưa” gửi gắm thông điệp: Thế hệ trẻ cần gìn giữ và phát huy truyền thống anh hùng, bất khuất của cha ông để bảo vệ nền độc lập dân tộc.

I. Giới thiệu về tác giả Nguyễn Đình Thi

• Tiểu sử

- Nguyễn Đình Thi (1924 – 2003) là một nhà văn, nhà thơ, phê bình văn học, và nhạc sĩ nổi bật của Việt Nam trong thế kỷ XX.

- Ông sinh ngày 20 tháng 12 năm 1924 tại Luông Pra Băng (Lào), nhưng quê gốc là làng Vũ Thạch, hiện nay là phố Bà Triệu, phường Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Cha ông làm việc tại Sở bưu điện Đông Dương và có thời gian làm việc ở Lào.

- Vào những năm 1940, ông gia nhập Tổ Văn hóa Cứu quốc. Năm 1945, ông tham gia Hội nghị Quốc dân Tân Trào và được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa I của Việt Nam. Sau Cách mạng tháng Tám, ông đảm nhiệm vai trò Tổng thư ký Hội Văn hóa cứu quốc.

- Ông là một trong những nghệ sĩ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Pháp, đóng góp trong nhiều lĩnh vực như viết sách triết học, văn học, thơ ca, âm nhạc, kịch và phê bình. Ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt I năm 1996.

- Sau năm 1954, ông tham gia công tác quản lý văn học nghệ thuật, làm Tổng Thư ký Hội nhà văn Việt Nam từ năm 1958 đến 1989 và là Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật từ năm 1995.

- Ông qua đời vào ngày 18 tháng 4 năm 2003 tại Hà Nội và có con trai là nhà văn Nguyễn Đình Chính.

• Phong cách sáng tác

- Thơ của ông mang phong cách tự do, phóng khoáng nhưng vẫn sâu lắng, mang đậm dấu ấn hiện đại.

- Các tác phẩm văn xuôi của ông phản ánh chân thực cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam trong các cuộc kháng chiến, luôn gắn liền với thời cuộc.

• Tác phẩm tiêu biểu

- Thơ: Người chiến sĩ (1958); Bài thơ Hắc Hải (1958); Dòng sông trong xanh (1974); Tia nắng (1985); Đất nước (1948 - 1955); Nhớ; Lá đỏ...

- Tiểu thuyết: Xung kích; Vỡ bờ; Thu đông năm nay (1954); Bên bờ sông Lô (1957); Vào lửa (1966); Mặt trận trên cao (1967)

- Phê bình văn học: Tiểu luận Nhận đường.

- Kịch: Con nai đen (1961); Hoa và Ngần (1975); Giấc mơ (1983); Rừng trúc (1978); Nguyễn Trãi ở Đông Quan (1979); Người đàn bà hóa đá (1980); Tiếng sóng (1980); Cái bóng trên tường (1982); Trương Chi (1983); Hòn Cuội (1983 - 1986)

II. Tổng quan về tác phẩm Đất nước

1. Hoàn cảnh sáng tác

Bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi được viết trong suốt tám năm (1948 - 1955), gần như xuyên suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, và chỉ hoàn thành khi hòa bình đã trở lại miền Bắc vào năm 1955.

- Đất nước là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Đình Thi, bao gồm các đoạn lấy từ hai bài thơ Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948) và Đêm mít tinh (1949), hoàn chỉnh vào năm 1955 và được in trong tập Người chiến sĩ (1956).

2. Nội dung chính

Bài thơ bày tỏ cảm xúc về đất nước, từ vẻ đẹp tươi sáng, hiền hòa đến lịch sử đau thương nhưng anh dũng, một đất nước đã đứng lên và chiến thắng.

3. Bố cục

Bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi được chia thành hai phần:

+ Phần 1: Từ đầu đến “... Những buổi ngày xưa vọng nói về”: Cảm xúc của tác giả về sự thay đổi của mùa thu đất nước.

+ Phần 2: Phần còn lại: Hình ảnh đất nước trong cuộc kháng chiến, từ đau thương đến sự đứng lên anh dũng.

4. Giá trị nội dung

- Đất nước được cảm nhận qua những năm tháng kháng chiến, chiến đấu và chiến thắng, trong không gian rộng lớn.

- Cảm xúc và suy tư về đất nước: gần gũi, thiêng liêng, trang trọng, vĩ đại và anh hùng.

5. Giá trị nghệ thuật

- Câu thơ có sự thay đổi nhịp điệu linh hoạt, dài ngắn xen kẽ.

- Hình ảnh sinh động, có tính biểu cảm và khái quát cao.

- Tác giả khéo léo diễn tả nội tâm của nhân vật trữ tình, kết hợp giữa cảm xúc và suy tưởng.

Câu 1

Không gian của 'những ngày thu đã xa' được gợi ra qua những hình ảnh nào trong văn bản? Hãy mô tả những cảm nhận và tưởng tượng của bạn về các hình ảnh thơ đó.

Phương pháp giải:

- Đọc kỹ bài thơ.

- Chú ý đến các hình ảnh trong không gian của 'những ngày thu đã xa'.

- Chia sẻ cảm nhận của bản thân.

Lời giải chi tiết:

- Không gian của 'những ngày thu đã xa' được tái hiện qua:

+ Cái lạnh buổi sáng ở Hà Nội

+ Gió heo may thổi khắp các con phố dài

+ Hình ảnh người chiến sĩ rời xa quê hương, lòng vẫn đầy nỗi nhớ về nơi mình đã bỏ lại.

- Các hình ảnh thơ gợi ra một Hà Nội sáng sớm có chút se lạnh, bầu trời ảm đạm và cảm giác tiễn biệt đầy lưu luyến và nỗi buồn.

Câu 2

Hình ảnh 'mùa thu nay' khác với 'những ngày thu đã xa' như thế nào? Theo bạn, điều gì tạo nên sự khác biệt đó?

Phương pháp giải:

- Đọc kỹ bài thơ.

- So sánh hai hình ảnh 'mùa thu nay' và 'những ngày thu đã xa'.

Lời giải chi tiết:

- Hình ảnh 'mùa thu nay' khác với 'những ngày thu đã xa' ở chỗ:

+ Chủ thể trữ tình cảm thấy 'vui' hơn.

+ Không gian trở nên tươi mới, được miêu tả bằng các từ như 'phấp phới', 'áo mới', 'trong biếc', 'nói cười thiết tha'.

- Sự khác biệt này phản ánh thành công của cuộc kháng chiến, mang lại độc lập và tự do cho Việt Nam.

Câu 3

Xác định và giải thích hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Phương pháp giải:

- Đọc kỹ đoạn thơ.

- Xác định và giải thích hiệu quả của biện pháp tu từ.

Lời giải chi tiết:

- Biện pháp tu từ sử dụng: điệp cấu trúc (... đây là của chúng ta; Những...).

→ Tác dụng: nhấn mạnh và khẳng định những hình ảnh thiên nhiên của đất nước Việt Nam là của nhân dân Việt Nam.

Câu 4

Đọc lại bốn dòng cuối của đoạn trích và cho biết: thông điệp của 'những buổi ngày xưa vọng nói về' là gì?

Phương pháp giải:

- Đọc kỹ bốn dòng thơ cuối.

- Chú ý đến hình ảnh 'những buổi ngày xưa vọng nói về'.

Lời giải chi tiết:

Thông điệp từ 'những buổi ngày xưa vọng nói về' nhắc nhở chúng ta về sự hy sinh của các thế hệ trước, từ đó nuôi dưỡng lòng tự hào và biết ơn.

I. Thông tin về tác giả bài thơ Đất nước

- Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003)

- Quê quán: Hà Nội

- Phong cách nghệ thuật: Thơ và văn của Nguyễn Đình Thi nổi bật với sự hàm súc, giản dị, gần gũi nhưng cũng đầy chất triết lý.

- Các tác phẩm tiêu biểu: Việt Nam quê hương ta, Đất nước, Mặt trận trên cao, Xung kích,....

II. Khám phá tác phẩm Đất nước

• Thể loại: Thơ tự do
• Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:

- Bài thơ được viết trong khoảng thời gian dài, từ năm 1948 đến 1955.

- Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Đình Thi đã tham gia các hoạt động chiến đấu, cùng chịu đựng những khó khăn của chiến tranh. Trong thời gian đó, ông đã viết một số bài thơ như “Sáng mát trong như sáng năm xưa”, “Đêm mít tinh”,... Bài thơ “Đất nước” là sự tổng hợp và phát triển từ hai bài thơ trên.

• Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
• Bố cục:

- 3 khổ thơ đầu: Thiên nhiên đất nước tươi đẹp và nên thơ trong ký ức của tác giả.

- 7 khổ thơ tiếp theo: Đất nước anh dũng và đau thương trong cuộc kháng chiến trường kỳ.

• Tóm tắt:

Bài thơ thể hiện những cảm nhận mới mẻ của tác giả về đất nước qua vẻ đẹp từ nhiều khía cạnh: lịch sử, địa lý, văn hóa... Tư tưởng chủ đạo của bài thơ là “Đất nước của nhân dân”.

• Giá trị nội dung:

- Bài thơ mở ra một không gian rộng lớn, tươi đẹp và nên thơ của đất nước.

- Tác giả thể hiện tình yêu quê hương nồng nàn và lòng tự hào về một đất nước quật cường vượt qua bom đạn.

• Giá trị nghệ thuật:

- Hình ảnh thơ mới mẻ, sáng tạo.

- Ngôn ngữ thơ cô đọng, hàm súc.

- Sử dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật.

III. Phân tích chi tiết tác phẩm Đất nước

• Mùa thu Hà Nội trong ký ức:

- Mùa thu sáng trong của núi rừng Việt Bắc gợi nhớ mùa thu Hà Nội năm xưa.

- Một mùa thu đẹp nhưng cũng đầy buồn bã.

- Những con người ra đi với quyết tâm nhưng cũng đầy lưu luyến.

• Mùa thu hiện tại ở chiến khu Việt Bắc:

- Những thay đổi:

+ Tâm trạng con người: hứng khởi và sôi nổi trong không gian tự do.

+ Những hình ảnh và từ ngữ: khẳng định chủ quyền và sự phong phú của đất nước.

+ Suy tư và tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc.

• Suy tư và cảm nhận về đất nước:

- Đau thương và căm hờn, quyết tâm chiến đấu:

+ Hình ảnh tương phản thể hiện sự đau thương của đất nước trong chiến tranh.

+ Từ ngữ diễn tả sự hòa quyện giữa cái chung và riêng, tình yêu lứa đôi và tình yêu đất nước.

+ Kẻ thù tàn phá mọi thứ, nhưng nhân dân đã biến tình yêu nước thành sức mạnh đấu tranh.

- Đất nước anh dũng và kiên cường:

+ Biện pháp đối lập thể hiện sự tàn bạo của kẻ thù và lòng yêu nước của dân ta.

+ Sự thay đổi cảnh vật và con người: vừa chiến đấu vừa xây dựng.

+ Con người Việt Nam thể hiện sự kiên cường và tinh thần quật khởi.

SAU KHI ĐỌC

Câu 1. Không gian của 'những ngày thu đã xa' được tái hiện qua những hình ảnh nào trong văn bản trên? Hãy ghi lại những hình dung, tưởng tượng mà các hình ảnh thơ ấy gợi ra cho bạn.

Trả lời:

- Không gian của 'những ngày thu đã xa' được mô tả qua:

• Cái lạnh buổi sáng của Hà Nội
• Gió heo may thổi qua các con phố dài
• Hình ảnh người chiến sĩ ra đi, không ngoảnh lại nhưng vẫn nhớ quê hương, xứ sở.

- Những hình dung và tưởng tượng gợi ra cho tôi là một không gian Hà Nội sáng sớm với chút se lạnh, bầu trời ảm đạm và cảm giác tiễn biệt đầy lưu luyến và nỗi buồn.

Câu 2. Hình ảnh 'mùa thu nay' khác gì so với 'những ngày thu đã xa'? Theo bạn, điều gì làm nên sự khác biệt đó?

Trả lời:

- Hình ảnh 'mùa thu nay' khác với 'những ngày thu đã xa':

• Chủ thể trữ tình cảm thấy 'vui' hơn.
• Không gian trở nên tươi mới với các từ ngữ như 'phấp phới', 'áo mới', 'trong biếc', 'nói cười thiết tha'.

- Theo tôi, sự khác biệt đó phản ánh thành công của cuộc kháng chiến, mang lại độc lập và tự do cho Việt Nam.

Câu 3. Xác định và nêu hiệu quả biểu đạt của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Trả lời:

- Biện pháp tu từ: điệp ngữ. Cụ thể:

• ... đây là của chúng ta
• Những...

- Hiệu quả của điệp ngữ là nhấn mạnh và khẳng định những hình ảnh thiên nhiên của đất nước Việt Nam thuộc về nhân dân Việt Nam.

Câu 4. Đọc lại bốn dòng cuối của đoạn trích và cho biết: thông điệp từ 'những buổi ngày xưa vọng nói về' gửi gắm điều gì đến chúng ta?

Trả lời:

Thông điệp từ 'những buổi ngày xưa vọng nói về' nhắc nhở chúng ta về sự hy sinh và cống hiến của các thế hệ trước, từ đó nuôi dưỡng lòng tự hào và biết ơn.

* Sau khi đọc

Nội dung chính:

Văn bản trình bày cái nhìn mới mẻ về Đất Nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm từ nhiều góc độ như lịch sử, địa lý, văn hóa,... Đất Nước là sự kết tinh từ bao công sức và khát vọng của nhân dân. Chính nhân dân là người tạo dựng nên Đất Nước.

Trả lời câu hỏi:

Câu 1 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2):

Không gian của 'những ngày thu đã xa' được mô tả qua những hình ảnh nào trong văn bản trên? Hãy ghi lại những hình dung, tưởng tượng mà các hình ảnh thơ gợi ra cho bạn.

Trả lời:

- Không gian của “những ngày thu đã xa” được thể hiện qua:

+ Cái lạnh buổi sáng sớm ở Hà Nội

+ Gió heo may thổi qua các con phố dài

+ Hình ảnh người chiến sĩ rời đi, không quay lại nhìn người thân và quê hương, nhưng lòng vẫn đượm nỗi nhớ về quê.

- Những hình dung, tưởng tượng từ các hình ảnh thơ ấy gợi ra cho tôi là một không gian Hà Nội vào buổi sáng với chút se lạnh, bầu trời có vẻ ảm đạm và hình ảnh tiễn biệt đầy lưu luyến và nỗi buồn.

Câu 2 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2):

Hình ảnh 'mùa thu nay' khác biệt như thế nào so với 'những ngày thu đã xa'? Theo bạn, sự khác biệt này do đâu?

Trả lời:

- Hình ảnh “mùa thu nay” khác với 'những ngày thu đã xa':

+ Chủ thể trữ tình cảm thấy “vui vẻ”.

+ Không gian trở nên rạng rỡ hơn với các từ ngữ như “phấp phới”, “áo mới”, “trong biếc”, “nói cười thiết tha”.

- Theo tôi, sự khác biệt này phản ánh thành công của cuộc kháng chiến, mang lại độc lập và tự do cho Việt Nam.

Câu 3 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2):

Xác định và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

Trả lời:

- Biện pháp tu từ sử dụng trong đoạn thơ là điệp ngữ.

Cụ thể:

+ ... đây là của chúng ta

+ Những...

- Hiệu quả của biện pháp điệp ngữ là nhấn mạnh và khẳng định rằng những hình ảnh thiên nhiên của đất nước Việt Nam thuộc về nhân dân Việt Nam.

Câu 4 (trang 100 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 2):

Đọc bốn dòng cuối của đoạn trích và cho biết: thông điệp từ 'những buổi ngày xưa vọng nói về' gửi gắm điều gì đến chúng ta?

Trả lời:

Thông điệp từ 'những buổi ngày xưa vọng nói về' nhắc nhở chúng ta về việc ghi nhớ tiếng nói, hành động và sự hi sinh của các thế hệ trước để nuôi dưỡng lòng tự hào và biết ơn.