Buzz
Tác giả
Nguyễn Đình Thi
1. Tiểu sử
- Nguyễn Đình Thi (1924- 2003), sinh ra tại Thành phố Luông Pha Băng, nước Lào.
- Ông tham gia kháng chiến và giữ nhiều chức vụ quan trọng của Đảng.
- Nguyễn Đình Thi được xem là một nghệ sĩ đa tài, ông sáng tác nhạc, làm thơ, viết tiểu thuyết, kịch, tiểu luận phê bình. Ở lĩnh vực nào ông cũng có những đóng góp đáng trân trọng.
2. Sự nghiệp văn học
a. Phong cách nghệ thuật
- Thơ ông tự do, phóng khoáng mà vẫn hàm súc, sâu lắng, suy tư và có nhiều tìm tòi theo hướng hiện đại.
- Những tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Đình Thi là sự phản ánh kịp thời cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân ta trong các cuộc kháng chiến. Các tác phẩm của ông đều mang tính thời sự về các cuộc kháng chiến của dân tộc Việt Nam.
b. Tác phẩm chính
- Thơ: Người chiến sĩ (1958); Bài thơ Hắc Hải (1958); Dòng sông trong xanh (1974); Tia nắng (1985); Đất nước (1948 - 1955); Nhớ; Lá đỏ....
- Tiểu thuyết: Xung kích, Vỡ bờ; Thu đông năm nay (1954), Bên bờ sông Lô (1957), Vào lửa (1966), Mặt trận trên cao (1967)...
- Phê bình văn học: Tiểu luận Nhận đường.
- Kịch: Con nai đen (1961); Hoa và Ngần (1975); Giấc mơ (1983); Rừng trúc (1978); Nguyễn Trãi ở Đông Quan (1979); Người đàn bà hóa đá (1980); Tiếng sóng (1980); Cái bóng trên tường (1982); Trương Chi (1983); Hòn Cuội (1983 - 1986)
Tác phẩm
Đất nước
1. Tìm hiểu chung
a. Nguyên bản - Bối cảnh sáng tác
- Bài thơ được viết trong thời gian kéo dài (1948 - 1955), đồng nghĩa với giai đoạn kháng chiến chống Pháp.
- Bài thơ lấy cảm hứng từ hai tác phẩm thơ: Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948) và Đêm mitting (1949), đến năm 1955, Nguyễn Đình Thi bổ sung phần tiếp theo 'Ôi những cánh...'
=> Mặc dù đã chỉnh sửa nhiều lần, bài thơ vẫn giữ được vẻ đẹp nghệ thuật và là một trong những tác phẩm nổi bật nhất của Nguyễn Đình Thi và văn học Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám viết về đề tài đất nước.
b. Bố cục
2 phần
- Phần 1: Từ đầu tới 'Những buổi ngày xưa vọng nói về': Mùa thu đất nước trong ký ức của nhà thơ.
- Phần 2: Phần còn lại: Hình ảnh đất nước trong cuộc chiến khốc liệt của anh hùng và tình thân.
2. Tìm hiểu chi tiết
a. Phần 1
* Hình ảnh mùa thu Hà Nội trong ký ức (từ đầu tới… 'lá rơi đầy'):
- Nhắc nhở về mùa thu Hà Nội: 'sáng mát trong', 'gió', 'mùi cốm mới', đây là những đặc trưng của mùa thu Bắc Bộ, mùa thu Hà Nội.
- Mùa thu Hà Nội trong ký ức:
+ Bức tranh mùa thu sống động, mang tính biểu cảm cao của mùa thu Hà Nội nhưng cũng có chút buồn: những buổi sáng mát, gió thổi, mùi cốm, se lạnh, ánh nắng vàng, phố phường Hà Nội => Bức tranh mùa thu với những hình ảnh, đường nét và màu sắc chứa đựng nhiều tâm trạng của người ra đi 'Người ra đi... lá rơi đầy'.
+ Hình ảnh người ra đi chất phác, tiếc nuối nhưng cũng đầy mạnh mẽ: 'Người ra đi không quay lại/ Sau lưng vạt nắng lá rơi đầy'.
=> Mùa thu Hà Nội đẹp nhưng u buồn vì nhân vật chân tình phải rời xa Hà Nội để tìm kiếm con đường thoát khỏi cảnh nô lệ đau đớn, nhục nhã.
* Mùa thu cách mạng, mùa thu tự do rạng rỡ, phấn chấn.
- Sự vui mừng trước mùa thu hiện tại độc lập, hạnh phúc.
- Mùa thu cách mạng hăng say, sôi động: không gian văn hóa chuyển từ những con phố buồn bã sang không gian mới mẻ, sôi động của rừng núi (rừng tre phấp phới, trời thu thay áo mới) với những âm thanh vang vọng, ngân nga; tâm trạng của nhân vật chân thành, hạnh phúc hòa mình trong niềm phấn khởi của tự nhiên (phấp phới, say đắm).
- Mùa thu tự do, tự lập: 'Bầu trời xanh này là của chúng ta…'
- Suy tư về tinh thần cao cả của đất nước: 'Đất nước ta… vọng nói về'.
=> Tự hào về đất nước.
- Điểm đặc biệt trong đoạn thơ: hình ảnh thơ phong phú, câu thơ có nhịp điệu, sử dụng ngôn từ đa dạng, ứng dụng điệu bài hợp lý, phong thái thơ phấn khởi, cảm xúc mạnh mẽ…
=> Đoạn thơ thể hiện tình yêu sâu đậm, niềm tự hào về quê hương đã độc lập, có truyền thống anh hùng, kiên cường.
b. Phần 2
* Đất nước đau thương trong cuộc chiến tranh:
- Đất nước ngập trong máu và nước mắt: 'những cánh đồng quê chảy máu', 'dây thép gai đâm sâu trời chiều', 'bát cơm nước mắt đầy đặn'… 'đứa bé kẹp cổ đứa tróc da'.
- Đất nước nổi lên lòng căm phẫn: 'Từ những năm chiến tranh đau đớn… căm phẫn'.
* Đất nước hồn nhiên hướng tới chiến thắng rực rỡ, lộng lẫy:
- Vượt qua nỗi đau để lao động và chiến đấu, đối mặt với kẻ thù: 'Những đêm dài hành quân ấm áp', 'Xiềng xích chúng bay không kịp… lòng dân ta yêu nước thương nhà'.
- Hình ảnh đất nước cao cả, rạng rỡ, nổi lên giữa thực tế biến động: 'Ôm đất nước những người bằng áo vải/ Đã đứng dậy trở thành anh hùng', 'Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rửa sạch bùn đất dậy sáng chói'.
- Đặc điểm độc đáo trong đoạn thơ: hình ảnh sáng tạo, lôi cuốn, sử dụng kỹ thuật đối lập, chiều hướng sử thi và tinh thần lãng mạn rõ ràng.
=> Bức tranh đất nước được vẽ lên bằng chất liệu thực tế (đường nét tương phản đối lập).
=> Tượng trưng sâu sắc của lịch sử, thể hiện tư duy chung của cả bài thơ.
c. Giá trị nội dung
- Đất nước được trải qua trong dài dòng năm tháng kháng chiến, đấu tranh và chiến thắng, trong không gian mênh mông.
- Cảm xúc, tư duy: đất nước gần gũi, thánh thiện, uy nghi và anh hùng.
d. Giá trị nghệ thuật
- Nhịp điệu, hình ảnh thơ sáng tạo.
- Ngôn ngữ thơ trầm lắng, dày đặc.
- Sử dụng tài tạo, đa dạng các biện pháp tu từ.
Một số nhận định về tác giả, tác phẩm
Nguyễn Đình Thi thơ phê, nhưng không phê như Xuân Diệu, phê mà không mê; có tinh thần nhưng không tinh thần như Chế Lan Viên, anh biểu cảm từ đờn díu chứ không phải từ tri thức; có suy tưởng nhưng không suy tưởng như Huy Cận, anh tưởng tượng từ hình ảnh chứ không phải từ trừu tượng.”
(Nguyễn Đức Quyền – Sách Luyện Văn, NXBĐHQG TPHCM, trang 201)
