Nhiều trẻ mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ có những dấu hiệu đặc biệt trong sự phát triển ngay từ khi còn bé sơ sinh, đặc biệt là ở các kỹ năng xã hội và ngôn ngữ. Ngoài việc chậm phát triển ngôn ngữ và sự khác biệt về hành vi, bố mẹ có thể nhận thấy sự khác biệt trong cách trẻ tự kỷ tương tác với bạn bè cùng lứa. Vậy, dấu hiệu tự kỷ ở trẻ dưới 12 tháng hoặc ở độ tuổi nhỏ hơn như thế nào?

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một vấn đề phát triển có nguyên nhân từ sự khác biệt trong não bộ. Các nhà nghiên cứu vẫn đang nỗ lực hiểu rõ nguyên nhân chính xác của sự khác biệt này đối với hầu hết những người bị ASD. Tuy nhiên, một số người mắc ASD có nguyên nhân đã được xác định, như di truyền. Có nhiều yếu tố gây ra ASD, nhưng vẫn còn rất nhiều điều chưa được biết đến.

Với sự phức tạp của rối loạn này và thực tế là triệu chứng và mức độ nghiêm trọng có thể khác nhau, tự kỷ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Di truyền và môi trường đều có thể đóng vai trò quan trọng.

• Di truyền: Có một số gen khác nhau được liên kết với chứng rối loạn phổ tự kỷ. Đối với một số trẻ, rối loạn phổ tự kỷ có thể liên quan đến các rối loạn di truyền như hội chứng Rett hoặc hội chứng Fragile X. Đối với trẻ khác, các thay đổi gen có thể làm tăng rủi ro mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ. Một số gen có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não hoặc cách tế bào não tương tác, hoặc xác định mức độ nghiêm trọng của triệu chứng tự kỷ. Có đột biến gen có thể được truyền từ cha mẹ, trong khi đột biến khác có thể xảy ra tự nhiên.
• Yếu tố môi trường: Nghiên cứu vẫn đang tiến hành để xem liệu các yếu tố như nhiễm vi-rút, một số loại thuốc hoặc các vấn đề khi mang thai, hoặc ô nhiễm không khí có thể đóng vai trò trong việc gây ra rối loạn phổ tự kỷ hay không.

Thường thì bề ngoài của trẻ tự kỷ không khác biệt nhiều so với trẻ bình thường, nhưng cách trẻ tương tác, giao tiếp, cư xử và học hỏi thì có sự khác biệt đáng kể so với hầu hết những đứa trẻ khác. Khả năng học tập, tư duy và giải quyết vấn đề của trẻ tự kỷ đều rất đa dạng, từ xuất sắc đến khó khăn nghiêm trọng. Một số trẻ cần hỗ trợ đặc biệt nhiều trong cuộc sống hàng ngày, trong khi trẻ khác có thể tự chủ hơn.

Chẩn đoán tự kỷ thường đi kèm với một số tình trạng khác được chẩn đoán riêng biệt: rối loạn tự kỷ, rối loạn phát triển lan tỏa - không đặc hiệu (PDD-NOS) và hội chứng Asperger. Tất cả đều thuộc loại rối loạn phổ tự kỷ.

Tự kỷ thường xuất hiện trước 3 tuổi và kéo dài suốt cuộc đời, mặc dù có thể thấy cải thiện theo thời gian. Một số trẻ tự kỷ có thể có dấu hiệu về vấn đề trong vài tháng đầu đời. Đối với trẻ khác, triệu chứng có thể không rõ ràng cho đến 24 tháng tuổi hoặc sau cùng. Có nghiên cứu chỉ ra rằng, 1/3 đến một nửa số cha mẹ nhận thấy vấn đề trước sinh nhật đầu tiên của con và gần 80% –90% phát hiện vấn đề vào 24 tháng tuổi.

Chú ý rằng một số người không mắc tự kỷ cũng có thể có một số triệu chứng này. Tuy nhiên, với những người mắc tự kỷ, những điều này làm cuộc sống trở nên rất khó khăn.

2.1 Nhận biết dấu hiệu tự kỷ ở trẻ dưới 12 tháng tuổi

Ở độ tuổi này, việc nhận biết các dấu hiệu của chứng tự kỷ đòi hỏi sự chú ý đặc biệt đến phản ứng phát triển của con. Dưới đây là một số dấu hiệu quan trọng:

• Không thể thể hiện sự thích thú trên khuôn mặt.
• Không giao tiếp bằng ánh mắt, không cười và có thể không nhìn thẳng vào bạn.
• Không phản ứng với âm thanh, không quay lại khi được gọi bằng tên, không chú ý đến âm thanh xung quanh. Tuy nhiên, thính giác có vẻ bình thường trong một số tình huống.
• Không thích sự âu yếm hoặc việc chạm vào.
• Không quan tâm đến các trò chơi phổ biến mà trẻ khác thường thích.
• Không nói bập bẹ hoặc không có dấu hiệu sớm của nói.
• Không sử dụng cử chỉ, chẳng hạn như không đưa tay khi muốn được bế.

2.2 Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ từ 12 đến 24 tháng tuổi

• Không sử dụng cử chỉ như lắc đầu để trả lời câu hỏi hay không chào tạm biệt.
• Không thể thu hút sự chú ý đến các đối tượng xung quanh.
• Không sử dụng từ ngữ sau 16 tháng hoặc câu có hai từ sau 24 tháng.
• Mất kỹ năng giao tiếp và xã hội đã có.
• Trở nên tập trung vào một đối tượng, một chủ đề hoặc chi tiết nhỏ trong môi trường xung quanh.
• Khó khăn khi bước đi hoặc thậm chí không thể bước đi.

2.3 Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ từ 2 tuổi trở lên

• Chậm phát triển ngôn ngữ: Gặp khó khăn trong việc thể hiện nhu cầu của bản thân, một số trẻ không nói chuyện hoặc gặp khó khăn khi tham gia trò chuyện.
• Nói chuyện theo cách kỳ lạ, lặp đi lặp lại từ hay câu hỏi.
• Không hiểu những gì người khác nói, không phản ứng khi được gọi tên hoặc không thể thực hiện theo chỉ dẫn.
• Chú ý hẹp vào một đối tượng, chi tiết nhỏ hay một chủ đề cụ thể.
• Thích chơi một mình, không chia sẻ đồ chơi với trẻ khác.
• Thể hiện các hành vi lặp lại như vỗ cánh tay hoặc bàn tay.
• Quá nhạy cảm với ánh sáng, âm thanh hay mùi khác thường.
• Thể hiện hành vi cứng nhắc, khó chuyển đổi giữa các hoạt động.
• Tự gây thương tích hoặc hành vi tự tử.
• Phản ứng mạnh mẽ với đau hay không phản ứng với mức đau bình thường.

Trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi thường phải đối mặt với vấn đề về sức khỏe như lây nhiễm hô hấp, bệnh lý da hay nhiễm trùng đường tiêu hóa... Bố mẹ cần tập trung chăm sóc và đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ cho con.

Tham khảo: babycenter.com, mayoclinic.org