Dấu hiệu bé chuẩn bị nói chuyện là một chủ đề mà nhiều bố mẹ quan tâm sâu sắc. Hiểu rõ về những bước phát triển ngôn ngữ của trẻ sẽ giúp bố mẹ trang bị kiến thức cần thiết để nhận biết xem con đang bắt đầu thể hiện khả năng nói chuyện hay chưa.

Có thể bố mẹ không nhận thức, nhưng bé đã giao tiếp với bố mẹ từ ngay khi chào đời thông qua những biểu hiện ngôn ngữ không lời như khóc, nhăn mặt, vận động cơ bản, vặn người... để thể hiện nhu cầu và tâm trạng của mình. Theo thời gian, hầu hết bố mẹ sẽ dần dần hiểu được tiếng khóc của bé mang ý nghĩa gì để có thể đáp ứng nhu cầu của bé trước khi bé khóc. Việc tương tác thường xuyên và nhất quán của bố mẹ với bé ở giai đoạn đầu là rất quan trọng để hỗ trợ bé học cách giao tiếp theo quy luật và tạo ra mối kết nối mạnh mẽ giữa bố mẹ và con.

• Khoảng 2 - 3 tháng tuổi, bé có thể bắt đầu quay về phía mẹ khi mẹ nói và có thể tạo ra những âm thanh khác nhau như một cách để tham gia vào câu chuyện của mẹ;
• Đến giai đoạn 4 tháng tuổi, bé sẽ bắt đầu bập bẹ và có thể bắt đầu mô phỏng một số âm thanh và ngữ điệu mà bố mẹ thường xuyên sử dụng. Bé cũng sẽ phân biệt được cách khóc của chính mình để biểu hiện mong muốn của bản thân với bố mẹ;
• Khi đến 6 tháng, bé và bố mẹ có vẻ như đang trò chuyện với nhau, bé có thể trả lời mẹ bằng những âm thanh cụ thể, đặc biệt là khi được gọi tên. Các âm thanh bập bẹ của trẻ dần dần sẽ trở nên giống với tiếng nói hơn, đặc biệt là với các phụ âm như “m” và “b”.

Rất nhiều trường hợp, khi con đã 2 tuổi mà vẫn chưa thể nói bập bẹ được “ê, a”, không thành thạo từ đơn, từ ghép..., vấn đề này không chỉ xuất hiện ở giai đoạn trẻ 2 tuổi mà đã có thể tồn tại từ giai đoạn 0 - 6 tháng.

Kỹ năng tiếp thu (kỹ năng lắng nghe - hiểu) thường phát triển trước kỹ năng diễn đạt (kỹ năng nói chuyện), do đó bố mẹ có thể quan sát những biểu hiện tiếp thu và nỗ lực phản hồi của trẻ đối với những thông tin mà trẻ đang tiếp xúc, đây là những dấu hiệu bé chuẩn bị nói chuyện. Những dấu hiệu bé chuẩn bị nói chuyện xuất hiện càng sớm thì khả năng nói chuyện của trẻ càng phát triển nhanh chóng:

2.1. Trẻ cố gắng phát ra âm thanh

Khi trẻ đến 10 tháng tuổi, trẻ có thể đột ngột phát ra những âm thanh giống như một từ ngữ mang ý nghĩa đầu tiên, thường là các từ như “ba ba” và “ma ma”. Những âm thanh này với trẻ là cách tự diễn đạt ý nghĩa cụ thể, mặc dù đơn giản nhưng đây là tất cả những gì bé có thể làm để bắt đầu học nói trong giai đoạn này.

2.2. Trẻ hiểu lời nói của bố mẹ

Một dấu hiệu quan trọng cho thấy bé bắt đầu học nói là bé ngày càng có vẻ hiểu rõ những gì mà bố mẹ nói, hiểu được các từ đơn giản và phản ứng khi những từ đó được lặp lại thường xuyên như mẹ, bố, ôm, quả bóng, nước, bánh... Ngoài ra, bé cũng có thể hiểu và nhận ra các thành viên khác trong gia đình hoặc tên cụ thể của những vật nuôi trong nhà.

2.3. Trẻ đáp lại khi được vẫy tay “chào tạm biệt”

Trẻ bắt đầu thực hiện theo các hướng dẫn đơn giản của bố mẹ như “vẫy tay chào” hoặc đáp lại bằng hành động khi được yêu cầu “thơm mẹ”. Điều này là một bước quan trọng trong sự phát triển ngôn ngữ và là dấu hiệu bé chuẩn bị nói chuyện rất rõ ràng.

2.4. Cố gắng nói chuyện bằng những tiếng nói bập bẹ

Bé học nói bằng cách bập bẹ như một chuỗi dài giống như người lớn đang nói thành câu, đây là cách bé mô phỏng cách nói, biểu cảm và giọng điệu của người lớn xung quanh. Dấu hiệu bé chuẩn bị nói chuyện này có thể thấy rõ khi bé bắt chước bố mẹ khi đang gọi điện thoại. Âm thanh bập bẹ kéo dài của bé là dấu hiệu cho thấy bé đã sẵn sàng để tham gia vào thế giới nói chuyện.

Khi bố mẹ thấy những dấu hiệu con chuẩn bị nói, hãy tạo điều kiện cho cuộc trò chuyện nhiều hơn với con, thường xuyên nhắc lại tên của các đồ vật quen thuộc hoặc mô tả những điều mà mẹ đang muốn con biết, nói về các hoạt động của con và những người xung quanh.

Hãy nói chuyện với con ngay cả khi con đang chơi, tắm, hoặc thực hiện bất kỳ hoạt động yêu thích nào. Điều này sẽ giúp con học nói nhanh chóng bằng cách liên kết những gì con thấy - nghe - làm với âm thanh mà mẹ đang tạo ra.

Khi con bập bẹ hoặc chỉ vào đồ vật, hãy khuyến khích con bắt chước theo âm thanh và sau đó nói tên của đồ vật đó cho con biết.

Luôn quan sát tốc độ nói của mẹ để phù hợp với khả năng hiểu của con, cần nói chậm hơn so với bình thường, đặc biệt là nhấn mạnh ở những từ mà mẹ muốn dạy con bằng cách nói to, kéo dài hơn hoặc thay đổi âm điệu.

Hãy kiên nhẫn mở rộng chủ đề nói bằng cách thêm vào những thông tin liên quan về điều mà con quan tâm. Ví dụ, nếu con chỉ vào con chó, mẹ có thể kể cho con nghe về sở thích của con chó, thức ăn yêu thích, cách con chó kêu...

Chú ý không nên đặt quá nhiều câu hỏi cho con mà thay vào đó nên thảo luận về những hoạt động của con, nói một cách rõ ràng để cung cấp thông tin. Tạo điều kiện kích thích ngôn ngữ trong giai đoạn con học nói nên mang lại cảm giác vui vẻ, không phải là một công việc nhàm chán, căng thẳng hay áp đặt quá mức sẽ khiến con mất hứng thú và tiến triển chậm chạp.

• Cột mốc quan trọng của bé: Biết nói
• Đọc sách hiệu quả với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
• Trẻ phát triển ngôn ngữ thế nào trong 4 năm đầu đời?