Dấu hiệu suy hô hấp ở trẻ và cảnh báo cho cha mẹ

1. Nguyên nhân của suy hô hấp ở trẻ là gì?

Có 3 yếu tố dưới đây ảnh hưởng đến quá trình hô hấp của cơ thể:

• Dòng máu trong phổi;

• Sự thông thoáng của đường phế nang;

• Khả năng khí không được phân tán qua mao mạch phế nang.

Nếu một trong 3 yếu tố hoặc kết hợp các yếu tố trên xảy ra, người bệnh sẽ mắc phải suy hô hấp. Đối với trẻ em, nguyên nhân gây ra tình trạng này bao gồm:

• Trẻ bị kẹt dị vật trong đường thở;

• Trẻ trước đó từng mắc các bệnh như viêm phế quản cấp, viêm màng não, viêm phổi cấp, hen suyễn hoặc bệnh tim mạch;

• Trẻ có nhược điểm cơ bản, bị liệt, bị cắn bởi rắn hổ mang, mắc bệnh Guillain-Barre, hoặc bị chứng Porphyrie cấp gây liệt cơ hô hấp và suy hô hấp;

• Trẻ bị hạ đường huyết, hạ nhiệt độ cơ thể;

• Sự rối loạn trong khả năng thích ứng và phối hợp giữa các cơ quan nội tạng của trẻ sau khi sinh có thể là nguyên nhân dẫn đến suy hô hấp.

Suy hô hấp thường xảy ra ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ với mức độ nghiêm trọng cao

So với người lớn, suy hô hấp ở trẻ thường phát triển phức tạp và có nguy cơ biến chứng cao, điều này đặt ra tầm quan trọng lớn cho việc chẩn đoán và điều trị kịp thời.

2. Nhận diện suy hô hấp ở trẻ

Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp ở trẻ mà các bậc phụ huynh cần chú ý:

Trẻ gặp khó khăn khi thở:

Triệu chứng đầu tiên dễ nhận biết nhất là trẻ có vấn đề về hô hấp. Nguyên nhân là do suy hô hấp gây ra sự suy giảm trong lượng oxy trong máu. Nồng độ PaCO2 tăng hoặc không đổi. Khi chăm sóc trẻ mắc bệnh, cha mẹ cần chú ý đặc biệt đến các biểu hiện của suy hô hấp, vì khi trẻ hoặc cảm thấy khó chịu, họ có thể che giấu dấu hiệu khó thở, làm cho triệu chứng này khó phát hiện.

Thay đổi trong nhịp thở:

Dấu hiệu của suy hô hấp ở trẻ cũng có thể được nhìn nhận thông qua nhịp thở. Trẻ sẽ thở nhanh hơn, nhanh chóng hơn do thiếu oxy. Tần suất nhịp thở của trẻ có thể tăng lên đến 40 lần mỗi phút, kèm theo đó là sự co bóp của cơ hô hấp phụ, dẫn đến việc nhìn thấy lõm ở vùng ngực và hút vào. Mũi trẻ sẽ căng cơ để thở và có thể thở hổn hển.

Cũng có nhiều trường hợp nhịp thở của trẻ bị giảm do suy hô hấp, khi các cơ hô hấp bị tổn thương. Mặc dù trẻ có thể cảm thấy ngứa cổ nhưng không thể ho, dẫn đến việc đờm tích tụ trong phế quản.

Cha mẹ cần chú ý đến nhịp thở của trẻ

Da của trẻ trở nên tái xanh:

Cùng với khó thở là tình trạng da của trẻ bị tái màu, tuy nhiên không phải lúc nào triệu chứng này cũng hiển nhiên từ ban đầu. Thông thường, các vùng da bị tái màu sẽ nằm ở môi và các đầu ngón tay, khi chạm vào vùng da này vẫn cảm nhận được sự ấm áp, không giống như trường hợp da tái màu do sốc. Trong những trường hợp suy hô hấp kèm theo thiếu máu, dấu hiệu da xanh tái không thể nhận biết. Có trẻ suy hô hấp có thể bị đổ mồ hôi, ngón tay như đuôi lợn và da đỏ.

Khi trẻ gặp khó thở, cần đưa trẻ đến cấp cứu ngay lập tức vì nếu nhịp thở của trẻ chậm lại, sẽ gây ra thiếu oxy, đe dọa tính mạng của trẻ.

Rối loạn tim mạch cũng là một hậu quả của suy hô hấp ở trẻ, với các biểu hiện là tăng hoặc giảm áp lực máu, rối loạn nhịp tim, thậm chí là ngừng tim khi có tình trạng thiếu oxy máu nghiêm trọng, nồng độ PaCO2 tăng cao hơn mức bình thường.

Rối loạn ý thức:

Rối loạn ý thức cũng là một biến chứng của suy hô hấp ở trẻ, thể hiện qua các triệu chứng như chóng mặt, mất ý thức, hoặc thậm chí là mất ý thức hoàn toàn.

Việc thiếu oxy trong máu do suy hô hấp có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho não, cơ quan quan trọng nhất của cơ thể. Khi suy hô hấp diễn ra, trẻ em có thể mắc các vấn đề về ý thức và thần kinh như lẫn lộn, mất phản xạ, co giật và hôn mê.

3. Biến chứng của suy hô hấp ở trẻ em có thể là gì?

Nếu không được xử lý kịp thời, suy hô hấp ở trẻ em có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

• Huyết áp không ổn định: Huyết áp ban đầu tăng sau đó giảm;

• Rối loạn nhịp tim: Nhịp tim không đều, thậm chí trụy mạch;

• Da xanh tái: Do thiếu oxy;

• Ngừng tim: Do tỷ lệ CO2 và Oxy không cân bằng;

• Mất tri giác: Mất trương lực, hôn mê, kích thích kém;

• Ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác: Lõm ngực, suy giảm chức năng tiết niệu, thay đổi kích thước gan mật,...

• Tử vong.

4. Phương pháp chẩn đoán và điều trị

4.1. Làm thế nào để chẩn đoán suy hô hấp ở trẻ?

• Khám lâm sàng: Kiểm tra hô hấp, phổi và tim mạch;

• Xét nghiệm cận lâm sàng: Đo thành phần khí trong máu (PaCO2, PaO2 và SaO2,...), chụp phổi và siêu âm tim cho trẻ,...

Bác sĩ sẽ thực hiện kiểm tra lâm sàng cho trẻ khi nghi ngờ suy hô hấp

4.2. Phương pháp điều trị

Các nguyên tắc cần tuân thủ khi điều trị suy hô hấp ở trẻ:

• Đảm bảo trẻ luôn duy trì thông khí tốt, cân bằng mức O2 và CO2 trong máu ổn định;

• Điều trị, kiểm soát nguyên nhân gây suy hô hấp ở trẻ;

• Tăng cường và duy trì chức năng vận chuyển oxy, điều trị tổn thương và phục hồi sớm chức năng hô hấp;

• Mọi biện pháp liên quan đến cung cấp oxy, thông thoáng đường thở,... phải được bác sĩ chuyên khoa điều trị.

Suy hô hấp ở trẻ là tình trạng nguy hiểm và phổ biến, đặc biệt là ở trẻ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp,... Bậc phụ huynh cần chú ý và đưa trẻ đi khám ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường như viêm nhiễm đường hô hấp, sốt, ho nhiều, khó thở,... để được hỗ trợ kịp thời tại cơ sở y tế gần nhất.