Dấu hiệu và nguy cơ phổ biến của cục máu đông

1. Quá trình hình thành và phát triển cục máu đông diễn ra như thế nào?

Cục máu đông hình thành là kết quả của cơ chế tự động cầm máu.

Mechanism tự động cầm máu hỗ trợ cơ thể tự bảo vệ khỏi chảy máu

Việc hình thành và tan biến của cục máu đông trong mạch máu là kết quả của một chuỗi các phản ứng hóa học gồm 4 giai đoạn:

Giai đoạn hình thành nút tiểu cầu

Trong mạch máu bình thường, tiểu cầu di chuyển tự do trong dòng máu. Nhưng khi nội mạc của mạch máu bị tổn thương, các tế bào tiểu cầu di chuyển đến khu vực đó, tự kết tụ để hình thành nút tiểu cầu nhằm ngăn chặn máu rỉ ra.

Giai đoạn phát triển cục máu đông

Khi nút tiểu cầu được hình thành tại vị trí tổn thương, cơ chế hoạt động được kích hoạt cùng với các yếu tố đông máu khác để tạo ra nhiều phản ứng tiếp theo. Kết quả là tạo thành khối sợi Fibrin vững chắc để giữ tế bào hồng cầu trong máu không rò rỉ ra ngoài vết thương, tạo thành cục máu đông.

Giai đoạn ức chế phát triển cục máu đông

Khi cục máu đông hoàn thành vai trò ngăn chảy máu của mình, nếu tiếp tục tích tụ tiểu cầu và mở rộng khối sợi fibrin, cục máu đông sẽ ngày càng lớn hơn và có thể gây hẹp, tắc mạch máu. Vì vậy, một số protein khác sẽ được tiết ra để ức chế sự phát triển của cục máu đông.

Nếu cục máu đông tự tan, không gây ra vấn đề sức khỏe nào

Trong giai đoạn tan cục huyết khối

Sau khi vết thương đã lành, não nhận được tín hiệu và giải phóng một loại enzym có khả năng làm tan cục huyết khối. Khoáng vật đông máu sẽ dần tan ra, các huyết cầu và tế bào khác đều được giải phóng trở lại trạng thái bình thường.

2. Phát hiện dấu hiệu hình thành cục huyết khối và vị trí

Cục huyết khối thường xuất hiện ở nhiều vị trí trên nội tạng, thường gây ra triệu chứng khiến cho lưu thông máu giảm hoặc bị tắc nghẽn hoàn toàn. Cụ thể:

2.1. Cục huyết khối ở tĩnh mạch của chân, tay

Tĩnh mạch ở chân, tay nằm dưới da, có thể xuất hiện cục huyết khối và khi đó được gọi là bệnh huyết khối tĩnh mạch sâu. Biến chứng nguy hiểm nhất là cục huyết khối tĩnh mạch tay chân này di chuyển đến phổi hoặc tim gây ra các biến chứng.

Dấu hiệu của cục huyết khối ở tĩnh mạch tay, chân không phải lúc nào cũng xuất hiện ở tất cả bệnh nhân, bao gồm:

- Sưng ở vị trí cục huyết khối hình thành và gây nghẽn tĩnh mạch, đôi khi gây sưng toàn bộ cánh tay hoặc chân. - Đau khó chịu: Cục huyết khối làm nghẽn, sưng viêm mạch máu gây ra cảm giác đau từ nhẹ đến nặng.

Cục huyết khối ở tĩnh mạch tay chân khá thường gặp

- Thay đổi màu sắc của tay chân: khi tay hoặc chân bắt đầu xuất hiện các vết màu xanh, đỏ không bình thường.

2.2. Cục huyết khối ở tim

Nếu cục huyết khối hình thành trong hoặc xung quanh mạch máu của tim, đây là tình trạng nguy hiểm vì có thể gây đau tim bất kể lúc nào. Triệu chứng nhận biết bao gồm:

- Đổ mồ hôi lạnh. - Đau ở ngực và lan rộng ra cánh tay. - Khó thở.

2.3. Cục huyết khối di chuyển đến phổi

Thường gặp nhất là cục huyết khối ở tĩnh mạch tay, chân phát ra và di chuyển đến phổi, nguy cơ gây tắc mạch phổi rất nguy hiểm. Cần nhận biết sớm tình trạng này và đưa đi cấp cứu nếu có dấu hiệu:

- Ho không ngừng. - Cảm giác khó thở. - Đau nặng ở ngực. - Cảm giác choáng váng. - Đổ mồ hôi.

2.4. Cục huyết khối ở não

Sự xuất hiện của cục huyết khối ở mạch máu não là hậu quả của sự tích tụ chất béo trong thành mạch hoặc do chấn thương vùng đầu gây ra. Tình trạng này rất nguy hiểm vì cục huyết khối di chuyển nếu làm tắc mạch máu não có thể gây đột quỵ, liệt hoặc tử vong. Hãy thăm khám ngay nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:

Cục huyết khối ở não có nguy cơ dẫn tới đột quỵ

- Đột ngột giảm hoặc mất thị lực. - Cảm thấy yếu liệt 1 bên cơ thể hoặc 1 bên mặt. - Đau đầu. - Cảm giác mệt mỏi, yếu ớt.

3. Những nguy cơ gây ra cục huyết khối?

Như vậy, cơ chế hình thành cục huyết khối là cần thiết để bảo vệ cơ thể khỏi mất máu quá mức do tổn thương. Tuy nhiên, nếu cục huyết khối hình thành không phải do tổn thương mà trong các trường hợp khác chúng không tự tan ra, sẽ là mối nguy hiểm lớn gây tắc nghẽn mạch máu và nhiều vấn đề sức khỏe nguy hiểm khác.

Thường gặp là cục huyết khối hình thành do mảng xơ vữa hình thành trong lòng mạch phát ra. Chúng di chuyển theo mạch máu đi khắp các cơ quan trong cơ thể, nguy hiểm nhất là gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ do làm tắc nghẽn máu não.

Ngoài ra, tình trạng máu chảy chậm do rung nhĩ và cục huyết khối tĩnh mạch sâu cũng có thể là nguyên nhân khiến các huyết cầu dính vào nhau và hình thành cục huyết khối. Những yếu tố tác động làm tăng nguy cơ hình thành cục huyết khối bao gồm:

- Người béo phì có nồng độ Cholesterol trong máu cao, nhất là cholesterol xấu dễ gây xơ vữa động mạch. - Người bệnh ung thư. - Người có vấn đề tim mạch, bệnh giãn tĩnh mạch, hẹp mạch máu, rung nhĩ. - Tiền sử bản thân hoặc gia đình từng bị biến chứng hoặc chẩn đoán hình thành cục huyết khối bất thường. - Lối sống ít vận động. - Người mắc bệnh tăng huyết áp, tiểu đường. - Người có chế độ ăn không lành mạnh, nhiều chất béo, nhất là chất béo xấu. - Hút thuốc lá, uống quá nhiều rượu bia mỗi ngày. - Người cao tuổi, đặc biệt từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ hình thành cục huyết khối cao hơn bình thường.

Người cao tuổi thường hình thành cục huyết khối hơn người trẻ

Với các yếu tố nguy cơ hình thành cục huyết khối có thể kiểm soát, loại trừ sẽ giúp chúng ta hạn chế nguy cơ hình thành cục huyết khối. Tuy không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ này, nhưng theo dõi sức khỏe tim mạch, sàng lọc nguy cơ hình thành và biến chứng do cục huyết khối trong mạch máu được khuyến cáo với mọi đối tượng.