Đây là loài cá heo khổng lồ từng gieo rợn một thời trong đại dương của Trái đất

Một nhóm các nhà khoa học vừa khám phá ra một bộ xương gần như hoàn chỉnh của một sinh vật dài 4.8 mét, được cho là tổ tiên của loài cá heo, từng sinh sống tại khu vực South Carolina trong kỷ Oligocene cách đây khoảng 25 triệu năm.

Loài 'cá heo' này là loài ăn thịt hàng đầu, sử dụng sóng siêu âm để phát hiện con mồi, có kích thước lớn, răng nanh sắc bén và khả năng săn mồi và xơi tái chúng ở tốc độ cao tương tự như các loài cá voi sát thủ hiện đại.

Phát hiện này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình tiến hóa của hai loài cá voi hiện đại - cá voi có răng và cá voi tấm sừng hàm - và cách chúng đã phát triển các đặc điểm riêng biệt như chân chèo và đuôi đẩy.

Bộ xương này được phát hiện từ những năm 1990, nhưng đã bị nhầm lẫn với loài khác, và chỉ mới được xác định là bộ xương của Ankylorhiza tiedemani - loài cá voi gần như hoàn chỉnh đầu tiên được phân tích, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về loài động vật biển có vú này.

Một điểm quan trọng được tiết lộ là nhiều đặc điểm trên bộ xương - bao gồm hộp sọ và đuôi, xương cánh ngắn của chân chèo và hình dạng của răng - cho thấy hai loài cá voi hiện đại, có răng và tấm sừng hàm, đã tiến hóa các đặc trưng tương tự nhau song độc lập với nhau, thay vì chúng có chung tổ tiên như trước đây được tin tưởng.

Quá trình tiến hoá đồng bộ này diễn ra do cả hai loài sống trong môi trường thuỷ sinh tương đương.

'Sự tương đồng trong các đặc điểm thích nghi với việc bơi lội giữa cá voi tấm sừng hàm và cá heo đã hình thành một cách độc lập với nhau, không phải từ cùng một tổ tiên mà hai nhóm này đã khiến chúng tôi ngạc nhiên' - nhà cổ sinh vật học Robert Boessenecker nói.

'Ví dụ như việc các xương ngón tay bổ sung trên chân chèo và việc các khớp khuỷu bị khóa đã đẩy cả hai nhóm cá voi biển có vú phải đi theo một con đường tiến hoá tương tự nhau về mặt vận động'

Mặc dù sự tương đồng trong tiến hóa của các loài trong cùng một môi trường có vẻ rõ ràng, nhưng đây không phải luôn là trường hợp - ví dụ, các loài sư tử biển và hải cẩu đã tiến hoá để phát triển những phong cách bơi riêng biệt và cấu trúc xương sau hộp sọ (tất cả xương ngoại trừ hộp sọ) của chúng cũng khác biệt đáng kể.

Thời kỳ cá heo khổng lồ là loài động vật ăn thịt cổ xưa kết thúc cách đây khoảng 23 triệu năm, khi chúng đã tuyệt chủng. Từ đó, các loài cá voi và cá heo khác đã xuất hiện để thay thế, tuy nhiên, loài cá voi định vị bằng siêu âm duy nhất và là loài ăn thịt đầu bảng, cá voi sát thủ, vẫn tồn tại ngày nay.

Một điều làm cho khám phá mới này thú vị hơn là bạn có thể không nghĩ rằng cá voi sát thủ và cá heo hiện đại có mối quan hệ mật thiết như vậy - nhưng Ankylorhiza có khả năng săn mồi và ăn mồi giống với cá voi sát thủ ngày nay, mặc dù sống từ hàng chục triệu năm trước.

'Lịch sử tiến hoá của cá voi và cá heo rất phức tạp và lâu dài, và khi nhìn vào, có thể bạn sẽ không nhận ra điều đó từ các loài hiện đại' - Boessenecker nói. 'Các bằng chứng hóa thạch thực sự đã làm sáng tỏ con đường tiến hoá dày dạn và khó hiểu này, và những hóa thạch như Ankylorhiza sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình đó diễn ra như thế nào'.

Trước đây, cho rằng cá voi có thể đã phát triển khả năng tự đẩy bằng đuôi và điều khiển bằng chân chèo vào khoảng 35 triệu năm trước - theo lời Boessenecker.

Nhiều hóa thạch Ankylorhiza khác đang đợi để được nghiên cứu, và các nhà khoa học hy vọng sẽ có nhiều khám phá hơn nữa được công bố.

'Bởi vì thời kỳ Oligocene là lúc mà các loài sử dụng răng tấm sừng và định vị bằng siêu âm đã tiến hoá lần đầu, và vì các loài thú có vú sống trong môi trường nước đó đã phát triển trên toàn cầu, các hóa thạch từ trường Charleston sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện nhất về quá trình tiến hoá của những nhóm sinh vật này trước đây, mang lại thông tin về tiến hoá tuyệt vời mà trước đây chưa từng có' - Boessenecker nói.

Tham khảo:  ScienceAlert