Buzz
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Current Biology đã chỉ ra một sự thật đáng ngạc nhiên về ảnh hưởng của con người đến thiên nhiên: mặc dù không phải là kẻ săn mồi trực tiếp, nhưng loài "siêu động vật" này khiến các động vật hoang dã cảm thấy sợ hãi hơn bất kỳ loài thú ăn thịt nào khác.
Tại thảo nguyên châu Phi, nơi các loài động vật hoang dã phải đối mặt với những kẻ săn mồi khét tiếng như sư tử và linh cẩu, một nghiên cứu gần đây đã tiết lộ điều gây bất ngờ: con người chính là loài khiến động vật hoang dã kinh hãi nhất. Từ hơn 10.000 bản ghi âm về phản ứng của các loài động vật với những âm thanh khác nhau, sự sợ hãi trước con người vượt xa cảm giác khi đối diện với những kẻ săn mồi hàng đầu như sư tử. Các nhà nghiên cứu từ Đại học Western, Canada nhận thấy rằng chỉ cần nghe thấy tiếng người nói chuyện, động vật đã có phản ứng hoảng loạn hơn nhiều so với bất kỳ tiếng gầm nào từ sư tử.
Michael Clinchy, nhà sinh vật học bảo tồn tại Đại học Western, cho biết: "Nỗi sợ hãi của động vật đối với con người là rất sâu sắc và rộng rãi". Ông cho rằng sự hiện diện của con người trong môi trường sống của động vật có thể là một mối đe dọa thường trực, mặc dù có các biện pháp bảo vệ chống lại việc săn bắn. "Một số người cho rằng động vật sẽ quen với con người nếu không bị săn bắn, nhưng nghiên cứu của chúng tôi đã chỉ ra rằng điều đó không chính xác".
Trong một nghiên cứu công bố năm 2023, nhóm của Clinchy cùng nhà sinh thái học Liana Zanette đã thực hiện thí nghiệm phát ra loạt âm thanh, bao gồm giọng nói con người bằng nhiều ngôn ngữ như Tsonga, Bắc Sotho, tiếng Anh và tiếng Nam Phi, cũng như tiếng sư tử và âm thanh săn bắn như tiếng chó sủa và tiếng súng, tại các hố nước trong Công viên Quốc gia Greater Kruger, Nam Phi. Tại đây, các nhà khoa học có thể quan sát rõ ràng phản ứng của động vật hoang dã như voi, tê giác, hươu cao cổ, báo, linh cẩu và nhiều loài khác trong môi trường tự nhiên của chúng.
Điều thú vị là khi nghe thấy tiếng người, hầu hết các loài động vật hoang dã đều rời khỏi hố nước nhanh hơn gấp đôi so với khi nghe thấy tiếng sư tử hoặc các âm thanh săn mồi khác. "Hầu như tất cả 19 loài động vật có vú mà chúng tôi quan sát đều có phản ứng mạnh mẽ hơn với giọng nói con người", nhóm nghiên cứu ghi nhận. Đặc biệt, trong các thí nghiệm của họ, tiếng gầm nhẹ của sư tử không tạo ra mức độ hoảng loạn như giọng nói con người, ngay cả khi đó chỉ là những cuộc trò chuyện bình thường.
Clinchy giải thích thêm: "Điều quan trọng là tiếng sư tử trong thí nghiệm là tiếng gầm gừ nhẹ nhàng, mang tính giao tiếp hơn là tiếng gầm lớn đầy đe dọa. Nhờ đó, chúng tôi có thể so sánh mức độ phản ứng của động vật trước tiếng kêu giao tiếp của sư tử và giọng nói của con người". Một đêm nọ, sự cố xảy ra khi tiếng gầm của sư tử khiến một con voi nổi giận, lao vào và làm hỏng thiết bị ghi âm, cho thấy nỗi sợ hãi mạnh mẽ mà động vật dành cho loài săn mồi này.
Không giống như những giả thuyết trước đây cho rằng động vật sẽ dần quen với sự hiện diện của con người nếu không bị săn đuổi, nghiên cứu của Clinchy và Zanette chỉ ra rằng ngay cả khi không có mối đe dọa trực tiếp, sự hiện diện của con người vẫn khiến động vật cảm thấy lo sợ. Tác động này được các nhà khoa học gọi là "nỗi sợ sâu sắc và lan rộng", ám chỉ đến ảnh hưởng lâu dài và toàn cầu của con người đối với hành vi và sự phân bố của động vật.
Liana Zanette nhận định: "Nỗi sợ hãi trước tiếng người không chỉ là phản ứng ngay lập tức mà còn là dấu ấn đã ăn sâu vào trí nhớ sinh học của động vật qua nhiều thế hệ. Điều này chứng minh sự ảnh hưởng mạnh mẽ của con người đến thế giới tự nhiên, không chỉ thông qua việc phá hủy môi trường sống hay săn bắt mà còn thông qua chính sự hiện diện của chúng ta".
Nghiên cứu này chỉ ra rằng con người đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi tiến hóa của động vật. Từ thời kỳ tiền sử, con người đã là những "kẻ săn mồi" có ảnh hưởng lớn đến môi trường tự nhiên. Những nhóm người săn bắn và hái lượm đã khiến voi ma mút khổng lồ tuyệt chủng, và đến ngày nay, chúng ta vẫn tác động mạnh mẽ đến các quần thể động vật trên trái đất. Điều này đã tạo ra một dấu ấn sâu sắc, khiến động vật cảm nhận sự đe dọa tiềm tàng từ con người lớn hơn so với các loài săn mồi tự nhiên.
Dù tác động của con người đến động vật có thể gây ra những tổn thương không thể hồi phục, nhưng hiểu biết về "nỗi sợ hãi sâu sắc" này cũng có thể mang lại lợi ích cho công tác bảo tồn. Các nhà sinh học bảo tồn nhận thấy rằng, bằng cách phát tiếng nói của con người ở những khu vực có nguy cơ săn trộm cao, họ có thể ngăn chặn các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng như tê giác trắng phương Nam tiếp cận những vùng nguy hiểm. Âm thanh tiếng người có thể hoạt động như một "hàng rào vô hình", giúp bảo vệ động vật khỏi các mối đe dọa và tăng cường khả năng sống sót của chúng.
"Nỗi sợ hãi của động vật trước con người có thể trở thành một công cụ hữu ích trong bảo tồn", Zanette chia sẻ. "Nếu chúng ta biết cách tận dụng nỗi sợ này, chúng ta có thể ngăn chặn sự tuyệt chủng của nhiều loài".
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Current Biology đã làm sáng tỏ một sự thật đáng kinh ngạc về sức ảnh hưởng của con người đến thiên nhiên: mặc dù không phải là kẻ săn mồi trực tiếp, nhưng con người vẫn khiến động vật hoang dã sợ hãi hơn bất kỳ loài thú ăn thịt nào khác. Chính sự hiện diện của chúng ta là một lời nhắc nhở về sức mạnh khủng khiếp của con người - sức mạnh có khả năng thay đổi bản chất và hành vi của các loài động vật một cách sâu sắc và bền vững.
Sự lan tỏa của nỗi sợ con người là minh chứng cho sức mạnh không thể phủ nhận của chúng ta trong việc tác động đến môi trường tự nhiên. Đồng thời, đây cũng là lời cảnh báo về trách nhiệm của chúng ta đối với các sinh vật khác trên hành tinh này. Việc áp dụng kiến thức này vào công tác bảo tồn là một bước tiến quan trọng, nhưng con người cũng cần phải ý thức sâu sắc hơn về vai trò của mình, không chỉ là những kẻ thống trị mà còn là những người bảo vệ thiên nhiên và cân bằng sinh thái.
