Đỉnh thiên văn

Trong thiên văn học, đỉnh thiên văn (gốc chữ Hán: 天頂) được hiểu rộng rãi là điểm cao nhất của bầu trời thẳng phía trên đầu người quan sát. Chính xác hơn, các định nghĩa sau đây đều đồng nghĩa:

• Đây là điểm có độ cao bằng +90 độ.
• Đây là điểm cực đỉnh của hệ tọa độ chân trời.
• Đây là điểm cắt giữa thiên cầu và đường thẳng nối từ trung tâm Trái Đất qua vị trí người quan sát trên bề mặt Trái Đất.

Các đặc tính

• Điểm đối diện với đỉnh thiên văn trên bầu trời gọi là thiên đẳng.
• Đường kinh tuyến trời đi qua đỉnh thiên văn, thiên đẳng và hai cực thiên (bắc–nam).

Mặt Trời nhìn từ Trái Đất và đỉnh thiên văn

Trong hệ tọa độ chân trời, góc đỉnh thiên văn là góc giữa phương thẳng đứng và vị trí của một thiên thể và là góc phụ so với góc cao, tức là góc so với phương nằm ngang (chân trời). Nếu góc đỉnh thiên văn của Mặt Trời bằng 0°, Mặt Trời ở cao 90° trên đỉnh đầu và ta nói là Mặt Trời lên đỉnh thiên văn.

Trên Trái Đất, những người quan sát nằm trong khu vực giữa vĩ độ Bắc và vĩ độ Nam (bao gồm cả xích đạo) sẽ quan sát được hiện tượng Mặt Trời lên đỉnh thiên văn hai lần trong mỗi năm. Những người quan sát nằm chính xác tại hai đường vĩ độ chỉ quan sát được một lần trong năm Mặt Trời lên đỉnh thiên văn (vào ngày đông chí với vĩ độ Nam và ngày hạ chí với vĩ độ Bắc). Các quan sát viên nằm ở vĩ độ cao hơn vĩ độ Bắc hoặc thấp hơn vĩ độ Nam sẽ không bao giờ quan sát được Mặt Trời đi qua đỉnh thiên văn. Địa điểm mà Mặt Trời lên đỉnh thiên văn được gọi là hạ điểm Mặt Trời. Mặt Trời lên đỉnh thiên văn ở vĩ độ Bắc vào ngày 22 tháng 6 (hạ chí) và ở vĩ độ Nam vào ngày 22 tháng 12 (đông chí). Ở xích đạo, Mặt Trời lên đỉnh thiên văn hai lần trong năm, vào ngày 21 tháng 3 (xuân phân) và 23 tháng 9 (thu phân).

Người Hồi giáo sử dụng việc quan sát bóng của các vật trên mặt đất để xác định hướng qibla hướng về thánh địa Mecca khi Mặt Trời đi qua điểm cao nhất tại thánh địa vào các ngày 27-28 tháng 5 và 15-16 tháng 7.

• Điểm cao nhất
• Điểm cực đại