Đố kỵ

Để tìm hiểu về sự đố kỵ trong các mối quan hệ tình cảm, xem Ghen. Đối với các bài viết có tiêu đề tương tự, xem: Ghen (định hướng).

Đố kỵ (ghen tị, ganh ghét) là cảm giác khi một người cảm thấy thiếu thốn các phẩm chất tốt đẹp, thành tựu hoặc tài sản của người khác và mong ước có được những thứ đó hoặc muốn người khác không có chúng.

Đố kỵ có thể bao gồm nhiều cảm xúc như tức giận, căm ghét, bất mãn, bất lực hoặc khó chịu. Dù ghen tị và đố kỵ có nghĩa gốc khác nhau, chúng thường được sử dụng đồng nghĩa trong tiếng Anh, với ghen tị hiện nay cũng được dùng để chỉ cảm xúc ban đầu của đố kỵ.

Đố kỵ là một trải nghiệm phổ biến trong các mối quan hệ giữa con người, và đã được quan sát thấy ở trẻ sơ sinh từ 5 tháng tuổi. Một số nhà nghiên cứu cho rằng cảm giác này xuất hiện trong mọi nền văn hóa và là một đặc điểm toàn cầu, trong khi những người khác cho rằng nó là một cảm xúc có tính chất văn hóa cụ thể.

Ghen tị có thể là sự nghi ngờ hoặc phản ứng, và thường được củng cố qua chuỗi cảm xúc mạnh mẽ, trở thành một trải nghiệm phổ quát của con người. Các nhà tâm lý học đã đề xuất nhiều mô hình để nghiên cứu các cơ chế tiềm ẩn của ghen tị và đã xác định những yếu tố dẫn đến cảm xúc này. Các nhà xã hội học cho thấy rằng niềm tin và giá trị văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nguyên nhân gây ra ghen tị và cách thể hiện ghen tị được xã hội chấp nhận. Các nhà sinh học đã xác định những yếu tố vô thức có thể ảnh hưởng đến cách biểu hiện của ghen tị.

Trong suốt lịch sử, các nghệ sĩ đã khai thác chủ đề ghen tị qua ảnh, tranh, phim, bài hát, kịch, thơ, và sách. Các nhà thần học cũng đã đưa ra quan điểm tôn giáo về ghen tị dựa trên các kinh điển của tín ngưỡng của họ.

Bertrand Russell cho rằng ghen tị là nguyên nhân chính gây ra sự bất hạnh.

Nguyên nhân

Những trải nghiệm phổ biến của ghen tị và đố kỵ đối với nhiều người có thể bao gồm:

• Cảm giác lo lắng về sự mất mát
• Nghi ngờ hoặc tức giận về một sự phản bội trong tâm trí hoặc nhận thức
• Tự hạ thấp giá trị bản thân và nỗi buồn về sự mất mát
• Sự thiếu tự tin, không chắc chắn và cảm giác cô đơn
• Sợ mất một người quan trọng hoặc một điều gì đó quý giá
• Tâm lý nghi ngờ
• Cảm giác mặc cảm tự ti
• Khao khát mãnh liệt
• Sự bất công trong hoàn cảnh
• Những người ghen tị thường đi kèm với cảm giác tội lỗi về những cảm xúc của mình
• Mong muốn có động lực để cải thiện hoặc phát triển
• Mong muốn có những phẩm chất hoặc sự hấp dẫn của đối thủ

Các dạng ghen tị

Các nhà tâm lý học cho rằng nên phân loại sự ghen tị. Ghen tị ác ý là cảm giác khó chịu, khiến người ghen tị muốn làm giảm giá trị của những người có vẻ tốt hơn hoặc sở hữu những gì mình không có, dẫn đến phản ứng tiêu cực. Ngược lại, ghen tị thiện ý có thể mang lại hiệu ứng tích cực, liên quan đến sự công nhận từ người khác, nhưng làm cho người đó khao khát trở nên như vậy. Theo nghiên cứu, ghen tị có thể tạo động lực thi đua, thúc đẩy bản thân và tạo động lực tích cực về người khác với sự ngưỡng mộ. Loại ghen tị này, nếu được xử lý đúng cách, có thể thúc đẩy sự thành công và phát triển cá nhân. Mặc dù bản năng của con người là tránh các khía cạnh tiêu cực như cảm xúc ghen tị, nó có thể trở thành công cụ thúc đẩy giúp đạt được thành công trong tương lai.

Có nhiều hình thức ghen tị khác nhau mà con người có thể trải nghiệm. Cảm xúc ghen tị có thể xuất hiện trong hoạt động hàng ngày và các mối quan hệ xã hội, gia đình, bạn bè. Ghen tị là một cảm giác mãnh liệt liên quan đến sự mất mát hoặc thua kém so với người khác. Cảm xúc này có thể xuất hiện trong gia đình, tại nơi làm việc, trong các mối quan hệ tình cảm hoặc giữa bạn bè.

Trong gia đình

Sự cạnh tranh và xung đột giữa anh chị em là một hình thức phổ biến của ghen tị trong gia đình. Cảm giác ghen tị này có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và các thành viên trong gia đình. Nó thường xuất phát từ sự thiếu quan tâm từ một thành viên cụ thể hoặc sự bất công trong cách đối xử như phân biệt đối xử, thiên vị, hoặc sự ưu ái quá mức.

Trong môi trường làm việc

Ghen tị tại nơi làm việc không phải là điều hiếm gặp. Mọi người có thể cảm thấy ghen tị khi nhận thấy một đồng nghiệp dường như chiếm ưu thế hoặc đạt được lợi thế hơn mình. Đây là hiện tượng thường thấy giữa các đồng nghiệp ở vị trí công việc tương tự. Nếu một nhân viên nhận được phản hồi tích cực từ cấp trên trong khi những nhân viên khác cảm thấy mình xứng đáng hơn, ghen tị có thể nảy sinh, đặc biệt khi có các đợt tăng lương, khen thưởng, hoặc thăng chức.

Ghen tị giữa các đồng nghiệp cũng có thể phát sinh khi nhân viên cạnh tranh để đạt được tăng lương hoặc vượt qua nhau để giành lấy các vị trí tương tự, hoặc chỉ để ghi điểm với cấp trên. Sự chú ý dành cho một nhân viên và sự thiếu quan tâm đối với những người khác có thể dẫn đến cảm giác cạnh tranh mạnh mẽ để phát triển.

Chú thích