Buzz
Đoạn phim mà anh em đang xem đã được quay cách đây 118 năm tại Đức và đã được nâng cấp lên độ phân giải 4K bởi Denis Shiryaev, giảm rung và tô màu bởi Viện bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA), New York, Hoa Kỳ. Ở góc nhìn đầu tiên, đoạn phim mang lại cái nhìn sống động về cảnh quan và cuộc sống ở thành phố Wuppertal, phía tây nước Đức năm 1902, cũng như mở ra một tương lai kỳ diệu với hệ thống đường sắt treo lơ lửng, một khám phá không ngờ từ hơn một thế kỷ trước.Hệ thống đường sắt treo cao Schwebebahn, còn được gọi là 'Anlage einer elektrischen Hochbahn, System Eugen Langen', là hệ thống đường sắt trên cao chạy điện với các toa xe treo lơ lửng lâu đời nhất trên thế giới. Nó được sáng tạo bởi Eugen Langen - một kỹ sư, nhà phát minh nổi tiếng của Đức. Các nhà ga trên cao cho Schwebebahn đã được xây dựng tại Barmen, Elberfeld và Vohwinkel (nay là một phần của Wuppertal) từ giữa năm 1897 đến 1903. Tuyến đường đầu tiên đi vào hoạt động vào năm 1901 và cho đến ngày nay, Schwebebahn vẫn phục vụ như một phương tiện giao thông công cộng, vận chuyển khoảng 25 triệu hành khách mỗi năm theo thống kê năm 2008.
Tuyến đường sắt Schwebebahn hiện nay dài 13,3 km với các toa tàu treo ở độ cao 12 m hoặc 8 m, phụ thuộc vào địa hình dưới đất. Hệ thống tàu Schwebebahn được quản lý bởi Hiệp hội Vận tải Công cộng vùng Rhein-Ruhr (VRR), Đức, cùng với các phương tiện khác như xe điện đô thị, đường sắt liên bang và xe buýt.Ý tưởng và lịch sử của đường sắt trên cao Schwebebahn:
Câu chuyện về hệ thống đường sắt độc đáo này bắt đầu từ những năm cuối của thế kỷ 19 khi các thị trấn ở thung lũng Wupper, Elberfeld và Barmen trở thành các trung tâm sản xuất lớn của vương quốc Phổ.
Barmen trước đây là một thị trấn công nghiệp tại vùng Bergisches Land, Đức, tiên phong trong cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên lục địa châu Âu. (Bức tranh của họa sĩ August von Wille về thành phố Barmen năm 1870).
Năm 1863, tại Elberfeld, Friedrich Bayer thành lập một công ty hóa chất để sản xuất thuốc nhuộm cho các nhà máy trong khu vực và để cạnh tranh với các công ty thuộc sở hữu của gia đình nhà triết học Friedrich Engels. (Friedrich Bayer là người sáng lập tập đoàn dược phẩm nổi tiếng Bayer AG, còn Friedrich Engles thì chắc ai cũng biết qua lý thuyết Marx-Engels). Sự cạnh tranh giữa các tầng lớp tư bản không chỉ diễn ra trên thị trường kinh doanh mà còn thể hiện qua các công trình dân sự, như sở thú trung tâm ở Elberfeld được thành lập vào năm 1879, mở cửa đón khách vào năm 1881, hiện đang là sở thú Wuppertal.
Sở thú Wuppertal hiện nay là nơi ẩn chứa hơn 5000 con vật thuộc 500 loài từ mọi nơi trên thế giới.
Vườn thú này đã rất thành công trong việc thu hút du khách, dẫn đến tình trạng ùn tắc giao thông lớn vào cuối tuần. Trong khi đó, ngành công nghiệp trong khu vực đang ngày càng phát triển, đòi hỏi người lao động phải di chuyển xa hơn để đi làm.
Nhà ga Ohligsmühle 02 tại Wuppertal. Hình ảnh: Daniel Mennerich
Theo giải thích của Elmar Thyen - người đứng đầu Phòng truyền thông doanh nghiệp và tiếp thị chiến lược của Schwebebahn: 'Chúng tôi đã đối mặt với vấn đề rằng một thành phố giàu có với cư dân giàu có luôn muốn tham gia vào các hoạt động xã hội. Tuy nhiên, câu hỏi là không gian nào thuộc sở hữu công cộng mà mọi người có thể sử dụng mà không cần phải đi qua đất tư nhân? Vì vậy, việc xây dựng một hệ thống đường sắt trên cao chạy qua sông Wupper là một ý kiến rất hợp lý.'
Vào năm 1826, một nhà máy thép tại Elberfeld đã thực hiện một thử nghiệm về đường ray treo cao, vận chuyển than đá bằng xe ngựa theo ý tưởng của kỹ sư người Anh Henry Robinson Palmer. Nhà máy này do doanh nhân và chính trị gia Phổ Friedrich Harkort sở hữu. Harkort đã nhận ra tiềm năng lớn về việc vận chuyển than đá đến và đi từ vùng công nghiệp xung quanh thung lũng Wupper. Tuy nhiên, kế hoạch cuối cùng của ông không thành công.
Các công nhân xây dựng đường sắt trên cao Schwebebahn đứng trên nóc một toa xe vào năm 1898.
Nhiều thập kỷ sau đó, lãnh đạo thành phố nhận thấy rằng việc điện hóa hệ thống đường sắt Palmer đang được kỹ sư Eugen Langen thực hiện có thể giải quyết được những hạn chế địa lý và tăng cường khả năng vận chuyển.
Xây dựng đường sắt trên cao Schwebebahn đạt đỉnh điểm vào năm 1900.
Năm 1887, các thành phố Elberfeld và Barmen hình thành ủy ban để xây dựng đường sắt trên cao Hochbahn. Họ chọn hệ thống của kỹ sư Eugen Langen và vào năm 1894, chính quyền thành phố Düsseldorf đặt đơn hàng xây dựng tuyến đường sắt trên cao đầu tiên.
Lần chạy thử đầu tiên có sự tham gia của hoàng đế Wilhelm II.
Việc xây dựng đường sắt Schwebebahn chính thức khởi đầu vào năm 1898 dưới sự giám sát của chính phủ. Vào ngày 24 tháng 10 năm 1900, hoàng đế của Đế quốc Đức và vua của Vương quốc Phổ - Wilhelm II - tham dự chuyến tàu chạy thử đầu tiên. Elmar Thyen nói: 'Cuối cùng, các doanh nhân đã đạt được những gì họ mong muốn. Họ muốn hoàng đế Wilhelm II đến và phải thốt lên rằng: 'Thật tuyệt vời, đây là một sáng kiến tuyệt vời: công nghệ tiên tiến nhưng vẫn giữ nguyên bản sắc Phổ'.
Ảnh chụp hệ thống đường sắt trên cao Schwebebahn năm 1913.
Năm 1901, hệ thống đường sắt trên cao với các toa tàu treo chạy điện Schwebebahn được đưa vào hoạt động, và các tuyến đường khác mở cửa trong những năm tiếp theo. Ước tính có khoảng 19200 tấn thép được sử dụng để xây dựng khung treo của đường ray và các trạm dừng, với tổng chi phí lên đến 16 triệu Goldmark (đơn vị tiền tệ của Đế chế Đức từ năm 1873 đến 1914).Đường sắt: Hạt nhân của sự phát triển!
Nhà sử học vận tải Johnathan English đã chỉ ra rằng Ruhrgebiet - một khu vực rộng lớn bao gồm thung lũng Wupper và các thành phố lân cận như Düsseldorf và Cologne - ngày xưa có thể được coi là 'Thung lũng Silicon của thời đại hiện đại'. Do đó, việc thử nghiệm công nghệ độc đáo này ở một nơi như vậy không có gì là lạ. Elmar Thyen cho biết mặc dù việc xây dựng đường sắt trên cao ban đầu đã gây ra không ít phản đối vì tạo ra một cảnh quan không phù hợp trong thành phố, nhưng Schwebebahn nhanh chóng trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống ở đây. Được mô tả bởi nhà thơ người Do Thái Else Lasker-Schuler như 'hạt nhân sắt của thành phố', Schwebebahn thực sự là hạt nhân, vì trước khi có nó, Barmen và Elberfeld tồn tại như hai thực thể riêng biệt, không liên kết. Kể từ khi Schwebebahn xuất hiện, hai thành phố đã hòa nhập và vào năm 1929, hợp nhất với hai thành phố khác để tạo thành Wuppertal. Elmar Thyen nhấn mạnh: 'Schwebebahn không chỉ là một phần của thành phố, mà nó tạo ra chính thành phố. Wuppertal mà không có Schwebebahn? Hãy tưởng tượng điều đó! Hệ thống đường sắt này thực sự là cột sống của chúng tôi.'
Một bức ảnh hiếm về đoàn tàu hai toa của đường sắt treo Schwebebahn vào những năm 1940.
Tuyến đường sắt trên cao này đã chịu tổn thất nặng nề trong Thế Chiến II. Cuộc chiến làm cho dân cư ở Wuppertal phải sơ tán, các cấu trúc treo đường ray đã bị gỉ sét nặng như một 'Vành đai gỉ sét của Đức', các nhà ga và trạm dừng bị phá hủy. Tuy nhiên, cuối cùng, Schwebebahn đã được tái xây dựng và hoạt động lại từ năm 1946 cho đến nay.
Bức ảnh nổi tiếng về Schwebebahn ở Wuppertal, gọi là 'Cú nhảy kỳ diệu của Tuffi' - năm 1950, chú voi Tuffi 4 tuổi được đưa lên một toa xe của đường sắt trên cao Schwebebahn để quảng bá cho rạp xiếc Althoff. Dù đã quen với việc đi tàu vì Tuffi đã đi nhiều lần nhưng khi toa tàu lắc lư, chú voi con khó chịu và rống lên làm náo loạn toa xe. Cuối cùng, chú voi lao qua cửa và rơi xuống sông Wupper từ độ cao 12 m, nhưng vẫn sống đến năm 1989.
Schwebebahn đã được trùng tu và hiện đại hóa qua thời gian. Từ những toa xe ban đầu sử dụng hệ thống truyền động do Eugen Langen thiết kế, ngày nay Schwebebahn đã được trang bị những toa xe điện mới của Vossloh Kiepe. Có 31 toa xe hoạt động xen kẽ, vận chuyển hơn 80 ngàn lượt khách mỗi ngày. Những toa xe hiện đại này có ghế đệm, điều hòa nhiệt độ, màn hình thông tin, đèn LED và hệ thống mô-tơ mới.
Những chiếc xe treo lơ lửng trên đường ray đơn được đặt dưới khung thép. Chúng chạy trên bánh xe, được truyền động bởi nhiều động cơ điện sử dụng dòng điện 750 V DC lấy từ ray dẫn dưới đường ray chính. Mỗi tàu dài 24 m, có 4 cửa, mỗi toa có 48 ghế và chứa được 130 khách đứng. Tốc độ trung bình của tàu là 27 km/h, tối đa là 60 km/h.
Toa xe của hoàng đế - Kaiserwagen. Nguồn: Steemkr
Mặc dù đã được thay thế bằng các toa xe mới, nhưng Schwebebahn vẫn giữ lại Kaiserwagen (toa xe của hoàng đế) - đây là toa xe mà hoàng đế Wilhelm II đã ngồi trong suốt chuyến tàu chạy thử đầu tiên vào ngày 24 tháng 10 năm 1900. Nó vẫn hoạt động, phục vụ cho các chuyến tham quan theo lịch trình, trong các dịp đặc biệt và cho thuê tổ chức sự kiện.
Hệ thống giàn thép và đường ray được xây trên 486 trụ cột và các cầu nối. Anton Rieppel - người đứng đầu tập đoàn xây dựng MAN-Werk Gustavsburg (công ty mẹ của hãng MAN SE, chuyên sản xuất phương tiện thương mại và động cơ diesel) là người thiết kế cấu trúc độc đáo này. Ông đã được cấp bằng sáng chế cho thiết kế của mình. Mỗi đầu của tuyến đều có một nhà ga bảo dưỡng và đường ray vòng để tàu có thể đổi hướng.Hạ tầng giao thông độc đáo này là biểu tượng, là niềm tự hào của người dân:
Schwebebahn năm 2020 cũng không quên đeo khẩu trang chống COVID-19 :p
Schwebebahn đã mang lại nhiều cảm xúc và giá trị cho cộng đồng thành phố: 'Một hạ tầng giao thông độc đáo thường trở thành biểu tượng và nguồn tự hào của cộng đồng,' Johnathan English nhấn mạnh và đề cập đến nhiều hệ thống giao thông đặc biệt khác trên thế giới, như hệ thống tàu điện cá nhân siêu nhanh (Personal Rapid Transit System - PRTS) ở Morgantown, West Virginia hoặc hệ thống tàu điện ngầm siêu hẹp Clockwork Orange ở Glasgow.
English nhấn mạnh: 'Hệ thống đường sắt trên cao Schwebebahn chứng tỏ rằng những ý tưởng táo bạo cuối cùng cũng có thể thành công, ngay cả khi công nghệ này trước đó thất bại về mặt toàn cầu.'Một video so sánh giữa đường sắt Schwebebahn trong quá khứ và hiện tại.
Thực tế, Schwebebahn là biểu tượng của Wuppertal vì trước khi hệ thống này được lập kế hoạch và xây dựng, thế giới chưa từng biết đến đường sắt đô thị và không có bất kỳ hướng dẫn nào. Có thể so sánh Schwebebahn với quần đảo Galapagos của thế giới đô thị, một tượng trưng cho sự tiến hóa độc đáo mà không bao giờ được sao chép ra ngoài thung lũng Wupper.
Trích lời của Benjamin Schneider trên Bloomberg CityLab: 'Khi mặt trời lặn xuống thành phố dưới dây cáp, tôi thấy một cô gái nhỏ, mái tóc buông rủ bay lên từ cửa sổ sau của toa tàu. Có lẽ cô bé đang tận hưởng cảm giác bay trên không, ngắm nhìn dòng sông dưới đất bắn tung tóe. Có lẽ cô bé thấy mình như đang bay. Tôi chắc chắn về điều này: Với hạ tầng như Schwebebahn, không có gì ngạc nhiên khi Đức tiếp tục sinh ra những thế hệ hỗ trợ phương tiện công cộng.'
